Το μεταναστευτικό μέτωπο της Ελλάδας μετακινείται.
Το Αιγαίο δεν αποτελεί αυτή τη στιγμή, σύμφωνα με τον Θάνο Πλεύρη, το βασικό σημείο πίεσης.
Ούτε ο Έβρος, παρά τη σχετική αύξηση που καταγράφεται στις ροές.
Ο υπουργός Μετανάστευσης και Ασύλου δείχνει πλέον ευθέως προς τον Νότο:
«Το βασικό μας πρόβλημα είναι η Λιβύη»
Μιλώντας στην ΕΡΤ, ο Θάνος Πλεύρης αποκάλυψε ταυτόχρονα ότι προχωρούν οι διαπραγματεύσεις πέντε ευρωπαϊκών χωρών για τη δημιουργία του πρώτου κόμβου επιστροφών σε τρίτη χώρα, πιθανότατα στην Αφρική.
Στο σχήμα συμμετέχουν:
Ελλάδα, Γερμανία, Δανία, Ολλανδία και Αυστρία.
Η χώρα με την οποία γίνονται οι πιο προχωρημένες συνομιλίες δεν αποκαλύπτεται ακόμη.
Ο χρονικός ορίζοντας όμως είναι συγκεκριμένος.
«Μέχρι τέλος του χρόνου ή τον Ιανουάριο αναμένεται να έχουμε υπογράψει τη συμφωνία με την τρίτη χώρα», ανέφερε ο υπουργός.
Και αμέσως μετά έδωσε τον σχεδιασμό:
πιλοτικό πρόγραμμα μέσα στο 2027 και, εφόσον προχωρήσει σύμφωνα με το σχέδιο, μετάβαση προς πλήρη λειτουργία κατά την ελληνική Προεδρία της ΕΕ στο δεύτερο εξάμηνο του 2027.
Πλεύρης: 6.000 αφίξεις στο Αιγαίο σε εννέα μήνες
Ο υπουργός παρουσίασε πρώτα την αλλαγή του μεταναστευτικού χάρτη.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που επικαλέστηκε, οι αφίξεις στο Αιγαίο κατά το εννεάμηνο ανήλθαν περίπου στις 6.000.
Για να δείξει το μέγεθος της μεταβολής, σχολίασε:
«6.000 για να σκεφτούμε στο Αιγαίο ήτανε δεκαήμερο, δεκαπενθήμερο».
Ο Έβρος παρουσιάζει, όπως είπε, μεγαλύτερη κίνηση σε σύγκριση με προηγούμενες χρονιές, αλλά τα απόλυτα μεγέθη παραμένουν χαμηλά.
Η πίεση έχει μεταφερθεί στη Λιβύη και τη διαδρομή προς την Κρήτη.
«Το βασικό μας πρόβλημα αυτή τη στιγμή εμάς δεν είναι το Αιγαίο, δεν είναι ο Έβρος […] Το βασικό μας πρόβλημα είναι η Λιβύη».
«Πολύ καλή συνεργασία» με την Τουρκία – αλλά με αστερίσκο
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον είχε η αναφορά του Πλεύρη στην Τουρκία.
Ο υπουργός είπε ότι το τελευταίο διάστημα, παρά τις ευρύτερες εντάσεις στις ελληνοτουρκικές σχέσεις, υπάρχει πολύ καλή συνεργασία στο μεταναστευτικό.
Υποστήριξε επίσης ότι η Άγκυρα έχει αλλάξει την πολιτική της σε σχέση με όσα συνέβαιναν την περίοδο της κρίσης του Έβρου το 2020 και πλέον ελέγχει περισσότερο τα ανατολικά της σύνορα.
Έβαλε όμως έναν σαφή αστερίσκο.
Η σημερινή συνεργασία, είπε ουσιαστικά, δεν αποτελεί εγγύηση για το μέλλον, υπενθυμίζοντας την εργαλειοποίηση του μεταναστευτικού στον Έβρο πριν από έξι χρόνια.
Η ελληνική πρόταση που πήγε στο Λουξεμβούργο
Εδώ βρίσκεται το δεύτερο μεγάλο σκέλος του σχεδιασμού.
Ο Πλεύρης παρουσίασε στο πρόσφατο Συμβούλιο Υπουργών της ΕΕ στο Λουξεμβούργο την ελληνική πρόταση για έναν Ευρωπαϊκό Μηχανισμό Έκτακτης Ανάγκης.
Η Αθήνα υποστηρίζει ότι το υφιστάμενο Σύμφωνο Μετανάστευσης και ο νέος κανονισμός επιστροφών μπορούν να λειτουργήσουν όταν οι μεταναστευτικές ροές βρίσκονται σε διαχειρίσιμα επίπεδα.
Το πρόβλημα αρχίζει όταν υπάρχει ξαφνική μαζική μετακίνηση πληθυσμού ή εργαλειοποίηση από τρίτη χώρα.
Η λογική της ελληνικής πρότασης βασίζεται, κατά τον υπουργό, στην εμπειρία του Έβρου και αντίστοιχων περιπτώσεων μαζικής πίεσης στα εξωτερικά σύνορα της Ευρώπης.
«Όλα αυτά τα οποία έχουμε, το Σύμφωνο Μετανάστευσης, ο κανονισμός επιστροφής, είναι σημαντικά εργαλεία όταν έχεις ομαλές μεταναστευτικές ροές […] όταν οι ροές σου είναι λελογισμένες».
Πότε θα ενεργοποιείται ο έκτακτος μηχανισμός
Σύμφωνα με όσα παρουσίασε ο Πλεύρης, η Ελλάδα προτείνει την ενεργοποίηση ειδικού καθεστώτος όταν υπάρχουν στοιχεία εργαλειοποίησης της μετανάστευσης ή ένα ποσοτικό μοτίβο μαζικής εισόδου.
Ο ίδιος περιέγραψε ως εργαλειοποίηση την περίπτωση κατά την οποία τρίτη χώρα κατευθύνει μεταναστευτικές ροές ή ανέχεται τη δράση κυκλωμάτων.
Ο μηχανισμός που προτείνει η Αθήνα θα στηρίζεται σε τρεις βασικούς άξονες.
1. Ενισχυμένη Frontex και ισχυρότερη φύλαξη των συνόρων
Πρώτο μέτρο θα είναι η άμεση ενίσχυση των εξωτερικών συνόρων με μεγαλύτερη επιχειρησιακή παρουσία της Frontex.
Ο Πλεύρης μίλησε για «ενεργητική παρουσία», υποστηρίζοντας ότι σε έκτακτες συνθήκες θα πρέπει να υπάρχει δυνατότητα δραστικότερης προστασίας των συνόρων εντός του πλαισίου του διεθνούς και ευρωπαϊκού δικαίου.
2. Προσωρινή αναστολή εξέτασης αιτήσεων ασύλου
Το δεύτερο σημείο είναι ακόμη πιο σημαντικό.
Σύμφωνα με την ελληνική πρόταση, όταν έχει ενεργοποιηθεί ο έκτακτος μηχανισμός θα υπάρχει δυνατότητα προσωρινής αναστολής παραλαβής ή εξέτασης αιτημάτων ασύλου στο ειδικό καθεστώς που θα προβλέπει η ευρωπαϊκή ρύθμιση και εφαρμογής ταχύτερων διαδικασιών επιστροφής.
Ο ίδιος ο υπουργός υπογράμμισε ότι η πρόταση, κατά την κυβερνητική θέση, δεν αποσκοπεί στην εγκατάλειψη του διεθνούς πλαισίου προστασίας προσφύγων.
«Μήπως πάμε να φύγουμε από τη λογική του ασύλου της Συνθήκης της Γενεύης; Όχι. Εδώ λέμε οι έκτακτες συνθήκες».
3. Ευρωπαϊκά ταξιδιωτικά έγγραφα και πίεση στις χώρες καταγωγής
Το τρίτο σκέλος αφορά τις επιστροφές.
Η πρόταση που περιέγραψε ο Πλεύρης προβλέπει δυνατότητα χρήσης ευρωπαϊκών ταξιδιωτικών εγγράφων όταν η χώρα καταγωγής καθυστερεί ή αρνείται να εκδώσει τα απαραίτητα έγγραφα.
Παράλληλα, ζήτησε ισχυρότερη ευρωπαϊκή πίεση προς χώρες καταγωγής ή διέλευσης που δεν συνεργάζονται στις επιστροφές, ακόμη και μέσω εμπορικών μέτρων.
«Θα τα εκδίδουμε εμείς ως Ευρωπαϊκή Ένωση […] με πίεση στις χώρες καταγωγής ή στις χώρες διέλευσης», ανέφερε.
Πρόκειται προς το παρόν για ελληνική πρόταση υπό ευρωπαϊκή επεξεργασία, όχι για ήδη εφαρμοζόμενο ενιαίο καθεστώς σε ολόκληρη την ΕΕ.
Οι πέντε χώρες που προχωρούν τους return hubs
Παράλληλα με τον έκτακτο μηχανισμό, η Ελλάδα συμμετέχει σε δεύτερο ευρωπαϊκό εγχείρημα:
τους κόμβους επιστροφής εκτός ΕΕ.
Ο Πλεύρης αποκάλυψε ότι έχει ήδη διαμορφωθεί ομάδα πέντε κρατών:
- Ελλάδα
- Γερμανία
- Δανία
- Ολλανδία
- Αυστρία
«Είμαστε αυτή τη στιγμή πέντε χώρες που έχουμε συμφωνήσει […] μαζί να κάνουμε τους πρώτους κόμβους επιστροφής».
Η ύπαρξη του συγκεκριμένου Core Group επιβεβαιώνεται και από τις επίσημες ανακοινώσεις του υπουργείου Μετανάστευσης.
Όχι στην Τουρκία – Γιατί αποκλείονται χώρες δίπλα στην ΕΕ
Ο υπουργός έβαλε και έναν βασικό γεωγραφικό κανόνα.
Οι κόμβοι δεν πρέπει, σύμφωνα με τη συμφωνία των πέντε χωρών, να βρίσκονται σε τρίτα κράτη που συνορεύουν άμεσα με την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Γι’ αυτό απέκλεισε ως παράδειγμα την Τουρκία.
«Δεν θέλουμε συσσώρευση κόσμου στα σύνορα της Ευρώπης», εξήγησε.
Η προτεραιότητα στρέφεται έτσι σε τρίτες ασφαλείς χώρες, με την Αφρική να βρίσκεται στο επίκεντρο του σχεδιασμού.
«Μιλάμε με τρεις-τέσσερις χώρες»
Εδώ ο Πλεύρης έδωσε και τη μεγαλύτερη είδηση.
Οι πέντε ευρωπαϊκές κυβερνήσεις βρίσκονται ήδη σε συνομιλίες με τρεις ή τέσσερις χώρες.
Με μία από αυτές, όπως είπε, οι επαφές βρίσκονται σε προχωρημένο επίπεδο.
Το όνομα δεν αποκαλύπτεται ακόμη.
«Θα αποκαλυφθεί περίπου σε κάνα μήνα που θα είμαστε έτοιμοι να κάνουμε τις επίσημες ανακοινώσεις».
Ποιοι θα στέλνονται στους κόμβους
Οι return hubs, σύμφωνα με τον σχεδιασμό που περιέγραψε ο υπουργός, δεν θα αφορούν ανθρώπους των οποίων το αίτημα ασύλου βρίσκεται ακόμη υπό εξέταση.
Η διαδικασία ασύλου θα γίνεται στην Ευρώπη.
Στον κόμβο θα μπορεί να μεταφέρεται κάποιος όταν το αίτημά του έχει απορριφθεί και υπάρχει απόφαση επιστροφής, αλλά η άμεση επιστροφή στη χώρα καταγωγής καθυστερεί.
«Αφορά, προσέξτε, μόνο αυτούς που απορρίπτεται το άσυλο. Η εξέταση ασύλου γίνεται στην Ευρώπη».
Πώς θα λειτουργεί ο αφρικανικός κόμβος
Το σενάριο που παρουσίασε ο Πλεύρης είναι συγκεκριμένο.
Εάν ένας απορριφθείς αιτών άσυλο δεν μπορεί να επιστραφεί άμεσα στη χώρα καταγωγής του λόγω καθυστερήσεων στην ταυτοποίηση ή στην έκδοση εγγράφων, θα μπορεί να μεταφέρεται στον κόμβο τρίτης χώρας.
Εκεί θα περιμένει μέχρι να ολοκληρωθεί η διαδικασία επιστροφής.
Ο υπουργός υποστήριξε ότι τα κέντρα θα πρέπει να λειτουργούν με ευρωπαϊκές προδιαγραφές και πλήρη σεβασμό στα ανθρώπινα δικαιώματα.
Το χρονοδιάγραμμα: Συμφωνία έως Ιανουάριο – Πιλότος το 2027
Ο Πλεύρης έδωσε για πρώτη φορά τόσο συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα.
Έως το τέλος του 2026 ή τον Ιανουάριο του 2027: στόχος υπογραφής συμφωνίας με την τρίτη χώρα.
Μέσα στο 2027: έναρξη πιλοτικής λειτουργίας.
Δεύτερο εξάμηνο 2027: στόχος μετάβασης από το πιλοτικό στάδιο σε ευρύτερη λειτουργία, την περίοδο της ελληνικής Προεδρίας της ΕΕ.
«Με το που υπογραφεί η συμφωνία, θα ξεκινήσει ένα πιλοτικό πρόγραμμα εντός του ’27 και πιστεύουμε ότι στην Ελληνική Προεδρία, δηλαδή στο δεύτερο εξάμηνο του ’27, θα έχουμε τη δυνατότητα να περάσουμε από το πιλοτικό πρόγραμμα στην πλήρη λειτουργία».
Ιράν: Προς το παρόν δεν υπάρχει νέο μεταναστευτικό κύμα
Ο υπουργός ρωτήθηκε και για τις πιθανές μεταναστευτικές συνέπειες του πολέμου και της έντασης στην ευρύτερη περιοχή του Ιράν.
Η εικόνα που έδωσε είναι ότι μέχρι στιγμής δεν έχει καταγραφεί μεταφορά πληθυσμών προς την Τουρκία που να μεταφράζεται σε νέα πίεση προς τα ελληνικά νησιά.
«Αυτή τη στιγμή που μιλάμε, δεν έχουμε μεταφορά πληθυσμού προς την Τουρκία», είπε.
Οι μετακινήσεις που καταγράφονται, σύμφωνα με τον ίδιο, παραμένουν κυρίως εσωτερικές στις χώρες που βρίσκονται σε ένταση.
Η Λιβύη είναι πλέον το μέτωπο που ανησυχεί την Αθήνα
Και εκεί επέστρεψε στο τέλος.
Η μεγαλύτερη πίεση αυτή τη στιγμή δεν έρχεται από τα ανατολικά.
Έρχεται από τον νότιο διάδρομο.
Η Δυτική Λιβύη τροφοδοτεί τη διαδρομή προς την Ιταλία.
Η Ανατολική Λιβύη τη διαδρομή προς την Ελλάδα και κυρίως την Κρήτη.
Για την Αθήνα υπάρχει μία πρόσθετη δυσκολία: όπως επισήμανε ο Πλεύρης, η διοίκηση της Ανατολικής Λιβύης υπό τον Χαλίφα Χάφταρ δεν αναγνωρίζεται ως κυβέρνηση από την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Αυτό ακριβώς εξηγεί γιατί η κυβέρνηση μεταφέρει πλέον το βάρος της μεταναστευτικής πολιτικής σε δύο παράλληλα επίπεδα:
άμεση αντιμετώπιση της διαδρομής της Λιβύης και δημιουργία ενός νέου ευρωπαϊκού συστήματος αποτροπής και επιστροφών.
Και αν το χρονοδιάγραμμα που παρουσίασε ο Θάνος Πλεύρης τηρηθεί, το 2027 μπορεί να είναι η χρονιά κατά την οποία το μοντέλο των return hubs εκτός Ευρώπης θα περάσει από τις πολιτικές συζητήσεις στην πρώτη πραγματική δοκιμή εφαρμογής.
Πηγή: pagenews.gr