Οι πυρηνικές απειλές του Πούτιν χάνουν τη δύναμή τους – Η Δύση φοβάται λιγότερο

Από την εισβολή στην Ουκρανία το 2022, το Κρεμλίνο χρησιμοποίησε επανειλημμένα την πυρηνική απειλή ως εργαλείο αποτροπής της δυτικής στήριξης προς το Κίεβο. Σύμφωνα με ανάλυση των Financial Times, όμως, η αποτελεσματικότητα αυτής της τακτικής έχει φθαρεί: η Δύση έχει σταδιακά ξεπεράσει πολλές από τις αρχικές «κόκκινες γραμμές» της Μόσχας, ενώ Κίνα, Ινδία και ΗΠΑ έχουν ταυτόχρονα ενισχύσει το διεθνές ταμπού απέναντι στη χρήση πυρηνικών όπλων.

Η πυρηνική απειλή υπήρξε ένα από τα ισχυρότερα εργαλεία του Βλαντίμιρ Πούτιν από την πρώτη ημέρα του πολέμου στην Ουκρανία.

Κάθε φορά που η Δύση συζητούσε:

βαρύτερα όπλα,

μεγαλύτερη εμβέλεια,

ή βαθύτερη εμπλοκή,

η Μόσχα επανέφερε στο τραπέζι τον κίνδυνο πυρηνικής κλιμάκωσης.

Το βασικό επιχείρημα της ανάλυσης των FT είναι ότι αυτή η στρατηγική δεν προκαλεί πλέον τον ίδιο φόβο που προκαλούσε το 2022. 

Στην αρχή, οι απειλές λειτούργησαν

Στους πρώτους μήνες της εισβολής, οι δυτικές κυβερνήσεις ήταν εξαιρετικά επιφυλακτικές.

Η πιθανότητα μιας άμεσης σύγκρουσης ΝΑΤΟ–Ρωσίας και ο φόβος πυρηνικής κλιμάκωσης επηρέασαν σημαντικά τον ρυθμό με τον οποίο παραδίδονταν όπλα στην Ουκρανία.

Όμως σταδιακά, πολλές από τις γραμμές που θεωρούνταν αρχικά απαγορευτικές ξεπεράστηκαν.

Τανκς, πύραυλοι και μεγαλύτερη εμβέλεια

Η Ουκρανία έλαβε τελικά:

δυτικά άρματα μάχης,

συστήματα μεγάλου βεληνεκούς,

και άλλα προηγμένα όπλα

που σε προηγούμενες φάσεις του πολέμου θεωρούνταν υπερβολικά κλιμακωτικά. 

Αυτό δεν σημαίνει ότι οι δυτικές κυβερνήσεις αγνόησαν τον πυρηνικό κίνδυνο.

Σημαίνει ότι έπαψαν να αντιμετωπίζουν κάθε νέα απειλή από τη Μόσχα ως αυτόματο βέτο.

Το Καλίνινγκραντ και η νέα απειλή

Ο Πούτιν έχει επαναφέρει πρόσφατα την πυρηνική ρητορική, αυτή τη φορά σε σχέση και με το Καλίνινγκραντ.

Η Μόσχα έχει ξεκαθαρίσει ότι θεωρεί τα πυρηνικά όπλα μέρος της αποτροπής σε περίπτωση που κρίνει ότι απειλείται κρίσιμο ρωσικό έδαφος ή η ίδια η επιβίωση του κράτους. 

Ωστόσο, σύμφωνα με την ανάλυση των FT, η επανάληψη αυτών των προειδοποιήσεων έχει μειώσει τη δύναμη του ίδιου του μηνύματος.

Όσο περισσότερο χρησιμοποιείται μια απειλή, τόσο λιγότερο σοκ προκαλεί

Εδώ βρίσκεται το βασικό πρόβλημα για τη ρωσική στρατηγική.

Μια απειλή είναι πιο αποτελεσματική όταν ο αντίπαλος πιστεύει ότι μπορεί πράγματι να εφαρμοστεί.

Αν επαναλαμβάνεται συνεχώς χωρίς να ακολουθεί αντίστοιχη ενέργεια, η αποτρεπτική της αξία αρχίζει να μειώνεται.

Αυτό ακριβώς περιγράφουν οι FT ως σταδιακή φθορά της ρωσικής πυρηνικής ρητορικής. 

Κίνα και Ινδία έβαλαν επίσης όρια

Ιδιαίτερα σημαντικό ρόλο έχει παίξει η στάση χωρών που δεν ανήκουν στη Δύση.

Η Κίνα και η Ινδία έχουν επανειλημμένα διαμηνύσει ότι η χρήση πυρηνικών όπλων θα ήταν απαράδεκτη.

Για τη Ρωσία, αυτή η στάση έχει ιδιαίτερη βαρύτητα.

Η Μόσχα εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από:

την κινεζική οικονομική σχέση,

την πρόσβαση σε αγορές εκτός Δύσης,

και τη διατήρηση πολιτικής στήριξης από τον λεγόμενο Παγκόσμιο Νότο. 

Και οι ΗΠΑ έστειλαν σαφή μηνύματα

Η Ουάσιγκτον έχει επίσης προειδοποιήσει ότι οποιαδήποτε χρήση πυρηνικών όπλων θα είχε εξαιρετικά σοβαρές συνέπειες.

Οι λεπτομέρειες της αντίδρασης δεν έχουν δημοσιοποιηθεί, αλλά το μήνυμα ήταν ότι μια πυρηνική επίθεση δεν θα περνούσε χωρίς απάντηση.

Η στρατηγική αυτή έχει ενισχύσει το διεθνές ταμπού γύρω από τη χρήση πυρηνικών όπλων. 

Γιατί αυτό πλήττει την εικόνα της Ρωσίας

Η πυρηνική δύναμη είναι ένα από τα βασικά στοιχεία της ρωσικής ταυτότητας ως υπερδύναμης.

Η Ρωσία διαθέτει ένα από τα μεγαλύτερα πυρηνικά οπλοστάσια στον κόσμο.

Αν όμως οι απειλές αυτές σταματούν να μεταφράζονται σε πολιτική επιρροή, τότε μειώνεται ένα σημαντικό μέρος της στρατηγικής ισχύος που η Μόσχα προσπαθεί να προβάλλει. 

Η αποτυχία της πυρηνικής αποτροπής έχει και αντίστροφη πλευρά

Υπάρχει όμως και ένας πιο επικίνδυνος τρόπος να διαβαστεί η εξέλιξη.

Αν η πυρηνική απειλή δεν αρκεί πλέον για να σταματήσει τον αντίπαλο, τότε τα κράτη μπορεί να στραφούν περισσότερο σε:

συμβατικές στρατιωτικές επιχειρήσεις,

υβριδικό πόλεμο,

σαμποτάζ,

κυβερνοεπιθέσεις,

και επιχειρήσεις κάτω από το όριο μιας άμεσης πολεμικής σύγκρουσης. 

Δηλαδή, η αποδυνάμωση της πυρηνικής απειλής δεν σημαίνει απαραίτητα λιγότερο επικίνδυνο κόσμο.

Μπορεί να σημαίνει διαφορετικό είδος κινδύνου.

Ο υβριδικός πόλεμος αποκτά μεγαλύτερη σημασία

Αυτό είναι κρίσιμο για την Ευρώπη.

Όσο δυσκολότερο γίνεται για τη Ρωσία να χρησιμοποιεί αποτελεσματικά την πυρηνική απειλή ως εργαλείο πίεσης, τόσο μεγαλύτερη μπορεί να γίνει η σημασία άλλων μορφών αντιπαράθεσης.

Η Ευρώπη ήδη καταγγέλλει:

κυβερνοεπιθέσεις,

σαμποτάζ,

παρεμβολές,

και επιχειρήσεις επιρροής

που αποδίδει σε ρωσικούς μηχανισμούς.

Η Μόσχα έχει απορρίψει πολλές από αυτές τις κατηγορίες.

Το μάθημα δεν περιορίζεται στη Ρωσία

Οι FT επισημαίνουν ότι το ζήτημα της πυρηνικής αποτροπής είναι ευρύτερο.

Αντίστοιχες αμφιβολίες εμφανίζονται σε άλλες περιοχές όπου πυρηνικές δυνάμεις ή πυρηνικές απειλές δεν αποτρέπουν απαραίτητα συμβατικές συγκρούσεις.

Η ανάλυση αναφέρεται και σε περιπτώσεις όπως:

Ινδία–Πακιστάν,

καθώς και στη Μέση Ανατολή. 

Όταν τα πυρηνικά δεν σταματούν τον συμβατικό πόλεμο

Αυτό είναι το μεγάλο στρατηγικό ερώτημα.

Για δεκαετίες, η πυρηνική αποτροπή βασιζόταν στην υπόθεση ότι ο φόβος της αμοιβαίας καταστροφής θα απέτρεπε μεγάλες συγκρούσεις.

Όμως ο πόλεμος στην Ουκρανία δείχνει ότι μπορεί να συμβεί και κάτι διαφορετικό:

ένα πυρηνικό κράτος να εμπλακεί σε μεγάλης κλίμακας συμβατικό πόλεμο,

ενώ οι αντίπαλοί του συνεχίζουν να το υποστηρίζουν στρατιωτικά χωρίς να περνούν στην άμεση σύγκρουση.

Η πυρηνική αποτροπή λειτουργεί ακόμη – αλλά όχι όπως παλιά

Θα ήταν λάθος να συμπεράνει κανείς ότι τα πυρηνικά όπλα «δεν έχουν σημασία».

Έχουν τεράστια σημασία.

Η ύπαρξή τους εξακολουθεί να περιορίζει:

το πόσο βαθιά μπορεί να εμπλακεί το ΝΑΤΟ,

το αν δυτικές δυνάμεις θα εισέλθουν απευθείας στον πόλεμο,

και το πόσο προσεκτικά σχεδιάζονται στρατιωτικές κινήσεις.

Αλλά αυτό είναι διαφορετικό από το να λειτουργεί κάθε ρωσική πυρηνική προειδοποίηση ως απόλυτη απαγόρευση.

Η Δύση έχει μάθει να ξεχωρίζει τη ρητορική από την πραγματική κλιμάκωση

Μετά από περισσότερο από τέσσερα χρόνια πολέμου, οι δυτικές κυβερνήσεις διαθέτουν πλέον πολύ περισσότερα δεδομένα για το πώς αντιδρά η Μόσχα.

Αυτό επιτρέπει πιο σύνθετη εκτίμηση του κινδύνου.

Δεν σημαίνει ότι η πυρηνική απειλή αγνοείται.

Σημαίνει ότι αναλύεται σε σχέση με:

το στρατιωτικό πλαίσιο,

τις πραγματικές κινήσεις ρωσικών δυνάμεων,

τη στάση Κίνας και ΗΠΑ,

και το πολιτικό κόστος για το Κρεμλίνο.

Το πιο επικίνδυνο λάθος θα ήταν η υπερβολική αυτοπεποίθηση

Η φθορά της πυρηνικής απειλής δημιουργεί όμως και νέο κίνδυνο.

Αν οι δυτικές κυβερνήσεις αρχίσουν να θεωρούν ότι όλες οι ρωσικές προειδοποιήσεις είναι μπλόφα, μπορεί να υποτιμηθεί μια πραγματική αλλαγή στη ρωσική στρατηγική.

Η πυρηνική αποτροπή στηρίζεται ακριβώς στην αβεβαιότητα.

Κανείς δεν μπορεί να γνωρίζει με απόλυτη βεβαιότητα πότε μια απειλή είναι μόνο πολιτικό μήνυμα και πότε αντανακλά πραγματική πρόθεση.

Η μεγάλη εικόνα

Το κεντρικό επιχείρημα των Financial Times είναι σαφές:

η πυρηνική ρητορική του Πούτιν δεν προκαλεί πλέον το ίδιο αποτέλεσμα που προκαλούσε στην αρχή του πολέμου. 

Η Δύση έχει ήδη ξεπεράσει πολλές από τις αρχικές κόκκινες γραμμές.

Η Κίνα και η Ινδία έχουν ενισχύσει το ταμπού απέναντι στη χρήση πυρηνικών όπλων.

Και η Μόσχα δεν έχει καταφέρει να μετατρέψει τις επανειλημμένες προειδοποιήσεις σε αποτελεσματικό φρένο στη δυτική στρατιωτική βοήθεια.

Αυτό όμως δεν κάνει την κατάσταση ασφαλέστερη.

Γιατί όσο μειώνεται η ισχύς της πυρηνικής απειλής ως εργαλείου εκφοβισμού, τόσο περισσότερο μπορεί να μετατοπίζεται η αντιπαράθεση σε άλλα, πιο δύσκολα ελεγχόμενα πεδία.