Στο στεγαστικό, ένα από τα μεγαλύτερα κοινωνικά και οικονομικά προβλήματα που αντιμετωπίζουν σήμερα τα ελληνικά νοικοκυριά, επικέντρωσε σημαντικό μέρος της παρέμβασής του ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης, κατά τη συζήτησή του με τον συγγραφέα και κλασικό φιλόλογο Ντάνιελ Μέντελσον, στο πλαίσιο του συνεδρίου «Διάλογοι για την Αθήνα: Από τον μύθο στη σύγχρονη πόλη».
Ο πρωθυπουργός έστειλε το μήνυμα ότι η αντιμετώπιση της στεγαστικής κρίσης δεν μπορεί να περιορίζεται μόνο σε επιδόματα και παρεμβάσεις που ενισχύουν τη ζήτηση.
Το επόμενο μεγάλο μέτωπο, όπως το έθεσε, είναι η αύξηση της προσφοράς κατοικιών, με περισσότερα κλειστά ακίνητα να επιστρέφουν στην αγορά, νέες κατοικίες να κατασκευάζονται για μακροχρόνια μίσθωση και κίνητρα προς ιδιοκτήτες και ιδιωτικό τομέα.
Μητσοτάκης: «Η στεγαστική κρίση είναι ευρωπαϊκό πρόβλημα»
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης απέρριψε την άποψη ότι η εκτόξευση του κόστους στέγασης αποτελεί αποκλειστικά ελληνικό φαινόμενο.
«Αυτό είναι ευρωπαϊκό πρόβλημα. Έχει πολλές διαστάσεις, είναι σύνθετο», υπογράμμισε.
Για να στηρίξει το επιχείρημά του, έστρεψε το βλέμμα στην Ισπανία, ασκώντας πολιτική κριτική στο μοντέλο που είχε ακολουθηθεί εκεί για την αντιμετώπιση της στεγαστικής κρίσης.
«Κοιτάξτε τι συμβαίνει στην Ισπανία, όπου η κατάσταση είναι, νομίζω, πολύ χειρότερη από ό,τι στην Ελλάδα», ανέφερε.
Και πρόσθεσε:
«Μια σοσιαλιστική κυβέρνηση απέτυχε πλήρως να αντιμετωπίσει αυτή την κρίση».
Ο πρωθυπουργός συνέδεσε μάλιστα ευθέως την αναφορά του με την πολιτική συζήτηση που έχει προηγηθεί στην Ελλάδα γύρω από το ισπανικό μοντέλο:
«Το λέω αυτό απλώς επειδή η ισπανική κυβέρνηση παρουσιαζόταν από τα σοσιαλιστικά κόμματα ως πρότυπο όσον αφορά τη διαχείριση της στεγαστικής κρίσης».
Η αιχμή ήταν σαφής: κατά τον Κυριάκο Μητσοτάκη, δεν υπάρχουν εύκολες ή μονοδιάστατες λύσεις σε μια κρίση που έχει εξαπλωθεί στις μεγαλύτερες ευρωπαϊκές πόλεις.
«Δεν μπορούμε να λύσουμε το πρόβλημα μόνο με μέτρα ζήτησης»
Ο πρωθυπουργός υπερασπίστηκε τις παρεμβάσεις που έχουν ήδη γίνει για τη στήριξη των ενοικιαστών, υπογραμμίζοντας ότι η Ελλάδα συγκαταλέγεται στις χώρες που έχουν προχωρήσει σε άμεση οικονομική ενίσχυση των νοικοκυριών για τη στέγαση.
Ωστόσο, έθεσε ταυτόχρονα και το όριο αυτής της πολιτικής.
«Δεν μπορούμε να λύσουμε το πρόβλημα μόνο με αυτόν τον τρόπο, με μέτρα που καθοδηγούνται από τη ζήτηση», τόνισε.
Αυτό αποτελεί και τον πυρήνα της επόμενης φάσης της κυβερνητικής στρατηγικής: η στήριξη του ενοικιαστή πρέπει να συνδυαστεί με αύξηση των διαθέσιμων κατοικιών.
Γιατί όσο περισσότερα χρήματα διοχετεύονται στη ζήτηση χωρίς αντίστοιχη αύξηση της προσφοράς, τόσο δυσκολότερο γίνεται να υπάρξει μόνιμη αποκλιμάκωση της πίεσης στις τιμές.
«Να δώσουμε κίνητρα στους ιδιοκτήτες»
Ιδιαίτερη αναφορά έκανε ο Κυριάκος Μητσοτάκης στα παλαιά διαμερίσματα της Αθήνας, πολλά από τα οποία παραμένουν κλειστά ή χρειάζονται σημαντικές εργασίες ανακαίνισης προκειμένου να επιστρέψουν στην αγορά.
Ο πρωθυπουργός έθεσε ως βασική πρόκληση τη δημιουργία των κατάλληλων κινήτρων ώστε οι ιδιοκτήτες να αναβαθμίσουν τα ακίνητά τους και να τα διαθέσουν για μακροχρόνια μίσθωση.
Η κατεύθυνση αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία για την Αθήνα, όπου η αύξηση της τουριστικής δραστηριότητας και των βραχυχρόνιων μισθώσεων έχει μεταβάλει σημαντικά την αγορά κατοικίας σε αρκετές περιοχές.
Η κυβερνητική λογική δεν είναι η κατάργηση της βραχυχρόνιας μίσθωσης, αλλά η εξισορρόπηση της αγοράς και η επιστροφή περισσότερων κατοικιών στη μακροχρόνια ενοικίαση.
Η νέα πρόταση: «Χτίσιμο για ενοικίαση»
Εδώ ο πρωθυπουργός έβαλε στο τραπέζι και μια συγκεκριμένη πρόταση για την επόμενη ημέρα.
«Θέλουμε να δημιουργήσουμε ένα είδος νέου προϊόντος για τον ιδιωτικό τομέα, που θα είναι ένα προϊόν “χτίσιμο για ενοικίαση”», ανέφερε.
Πρόκειται για το διεθνώς γνωστό μοντέλο build-to-rent: ακίνητα που δεν κατασκευάζονται με σκοπό να πωληθούν μεμονωμένα, αλλά σχεδιάζονται εξαρχής για να διατεθούν σε μακροχρόνια μίσθωση.
Στόχος είναι να δημιουργηθεί νέο απόθεμα κατοικιών, ιδιαίτερα στα μεγάλα αστικά κέντρα, όπου η ζήτηση έχει αυξηθεί πολύ τα τελευταία χρόνια.
«Χρειάζεται πολιτική συμφωνία αν θέλουμε να χτίσουμε περισσότερα»
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης άνοιξε όμως και μια ευρύτερη –και πολιτικά ευαίσθητη– συζήτηση για τη δόμηση στην Αθήνα.
«Κάποια στιγμή χρειάζεται επίσης να θεσπίσουμε κάποιου είδους πολιτική συμφωνία αν θέλουμε να χτίσουμε περισσότερα, να δώσουμε κίνητρα», σημείωσε.
Έφερε μάλιστα στο τραπέζι και το ζήτημα του ύψους των κτιρίων.
«Ένα από τα κίνητρα που μπορούμε να δώσουμε είναι να έχουμε κάποιο ύψος στα κτίριά μας, γιατί αυτή είναι μια πυκνοκατοικημένη πόλη, δεν έχουμε χώρο», είπε.
Πρόκειται για μια συζήτηση που αγγίζει ταυτόχρονα τη στεγαστική πολιτική, τον πολεοδομικό σχεδιασμό, την περιβαλλοντική προστασία και τη φυσιογνωμία της πρωτεύουσας.
Ο πρωθυπουργός συνέδεσε την ανάγκη για περισσότερες κατοικίες με την ανάγκη σεβασμού τόσο της συνταγματικής προστασίας του περιβάλλοντος όσο και των αποφάσεων της Δικαιοσύνης.
Το ζητούμενο, όπως προκύπτει από την τοποθέτησή του, είναι να βρεθεί η ισορροπία ανάμεσα σε δύο πραγματικές ανάγκες: να προστατευθεί η πόλη, αλλά και να μπορεί να στεγάσει τους ανθρώπους της.
Από το στεγαστικό στο κόστος των μετακινήσεων
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης αναφέρθηκε εκτενώς και στις μετακινήσεις στην Αθήνα, συνδέοντας τη συζήτηση με την πίεση που δημιουργούν οι υψηλές τιμές των καυσίμων.
Τόνισε ότι η κρίση στα καύσιμα δεν αποτελεί αποκλειστικά ελληνικό φαινόμενο και έθεσε ως στόχο περισσότεροι πολίτες να μπορούν να αφήσουν το ιδιωτικό αυτοκίνητο.
Η προϋπόθεση, όμως, είναι μία: να τους προσφερθεί πραγματική εναλλακτική λύση.
Ο πρωθυπουργός τόνισε ότι είναι κρίσιμο να υπάρχουν «ποιοτικές λύσεις» ώστε οι πολίτες να επιλέγουν τα μέσα μαζικής μεταφοράς.
Αναγνώρισε ότι έχουν γίνει βήματα βελτίωσης, αλλά ξεκαθάρισε ποια θεωρεί την επόμενη μεγάλη πρόκληση:
«Η επόμενη πρόκληση είναι η πυκνότητα των δρομολογίων».
Παράλληλα, χαρακτήρισε το Μετρό ως τη μεγαλύτερη δημόσια επένδυση που πραγματοποιείται αυτή την περίοδο στην Αθήνα, αναφέρθηκε στην αναβάθμιση της γραμμής του ηλεκτρικού και υπογράμμισε την ανάγκη οι δημόσιες συγκοινωνίες να είναι πάνω απ’ όλα ασφαλείς.
Μητσοτάκης: Το πρόβλημα της «ψηφιακής αγοράς»
Από τα προβλήματα της καθημερινότητας η συζήτηση πέρασε στη δημοκρατία, στην πόλωση και στον τρόπο με τον οποίο τα κοινωνικά δίκτυα έχουν αλλάξει τη δημόσια συζήτηση.
Με αφετηρία την αρχαία αθηναϊκή Αγορά ως χώρο ανταλλαγής ιδεών, ο πρωθυπουργός στάθηκε στη σημερινή ψηφιακή πραγματικότητα.
Το πρόβλημα της σύγχρονης «ψηφιακής αγοράς», όπως επισήμανε, είναι ότι ελέγχεται σε σημαντικό βαθμό από τους αλγόριθμους των κοινωνικών δικτύων.
Αποτέλεσμα είναι ο πολίτης να καταλήγει να έρχεται σε επαφή κυρίως με ανθρώπους που έχουν τις ίδιες απόψεις με εκείνον.
Κατά τον Κυριάκο Μητσοτάκη, η ανάγκη για πραγματικά ανοιχτή ανταλλαγή απόψεων αποτελεί θεμελιώδες ζήτημα της σύγχρονης δημόσιας σφαίρας και εξηγεί σε έναν βαθμό τη σημερινή πολιτική πόλωση.
«Ο λαός δεν είναι απαραίτητα πάντα δίκαιος»
Ακόμη πιο πολιτική ήταν η συζήτηση για τα όρια και τις αδυναμίες της δημοκρατίας.
Ο πρωθυπουργός συμφώνησε με την ανάλυση του Ντάνιελ Μέντελσον για τα διδάγματα της αρχαίας Αθήνας, υπογραμμίζοντας ότι η σύγχρονη φιλελεύθερη δημοκρατία διαθέτει θεσμικές δικλίδες που δημιουργήθηκαν μέσα από αιώνες πολιτικής σκέψης.
«Η σύγχρονη δημοκρατία βασίζεται σε μια παράδοση εκατοντάδων ετών πολιτικού φιλελευθερισμού που έχει δημιουργήσει αυτή την ισορροπία ανάμεσα στη θέληση του λαού, την προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, την προστασία των μειονοτήτων, τη διάκριση των εξουσιών», ανέφερε.
Και πρόσθεσε:
«Υπάρχει μεγάλο κεφάλαιο διανόησης που έχει παραχθεί επί αιώνες για να φθάσουμε εδώ που βρισκόμαστε σήμερα».
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης στάθηκε όμως και στις αποτυχίες της ίδιας της δημοκρατικής διαδικασίας:
«Είναι συναρπαστικό να κοιτάμε τις αποτυχίες της δημοκρατίας που αναγνωρίστηκαν στην πραγματικότητα και από τους αρχαίους στοχαστές».
Για να καταλήξει:
«Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι στο τέλος της μέρας ο λαός δεν είναι απαραίτητα πάντα δίκαιος, γιατί οι Αθηναίοι ψήφισαν για τη Σικελική Εκστρατεία επειδή χειραγωγήθηκαν από έναν λαϊκιστή».
Η Τεχνητή Νοημοσύνη και η επιστροφή στη φιλοσοφία
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον είχε και η τοποθέτηση του πρωθυπουργού για την Τεχνητή Νοημοσύνη, την εκπαίδευση και τις ανθρωπιστικές επιστήμες.
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης σημείωσε:
«Σε μια εποχή που η γνώση είναι τόσο εύκολα διαθέσιμη και βασικές δεξιότητες μπορούν να αναπαραχθούν από την Τεχνητή Νοημοσύνη, είναι πιο ενδιαφέρον να ξαναδούμε τις κλασικές σπουδές μέσα από μια διαφορετική οπτική».
Και έθεσε ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα:
«Αν οι εταιρείες ΤΝ θα προσλάμβαναν φιλοσόφους για να εκπαιδεύουν τα μοντέλα τους και να θέτουν το ανάλογο βάρος ως προς τις ηθικές συνέπειες των αποφάσεων που λαμβάνουν αυτά τα μοντέλα».
Ο πρωθυπουργός αναφέρθηκε ακόμη στην ταχύτητα με την οποία αλλάζουν οι μέχρι πρόσφατα «σίγουρες» επαγγελματικές επιλογές:
«Ποιος θα φανταζόταν πως λέγαμε στα παιδιά μας να γίνουν προγραμματιστές και τώρα η ΤΝ μπορεί να γράφει κώδικα καλύτερα από τους καλύτερους προγραμματιστές, αλλά δεν μπορεί να απαντήσει σε θεμελιώδεις ερωτήσεις για τις ηθικές επιλογές».
Το μήνυμα Μητσοτάκη: Περισσότερα σπίτια, όχι μόνο περισσότερα επιδόματα
Η παρέμβαση του Κυριάκου Μητσοτάκη άνοιξε έτσι μια ευρύτερη πολιτική συζήτηση για το μοντέλο ανάπτυξης της Αθήνας και συνολικά των μεγάλων ελληνικών πόλεων.
Στο στεγαστικό, όμως, η κατεύθυνση που έδωσε ήταν συγκεκριμένη.
Η άμεση οικονομική ενίσχυση των ενοικιαστών παραμένει μέρος της κυβερνητικής πολιτικής, αλλά δεν μπορεί από μόνη της να λύσει το πρόβλημα.
Η επόμενη φάση περνά από την προσφορά: ανακαίνιση κλειστών διαμερισμάτων, επιστροφή ακινήτων στη μακροχρόνια μίσθωση, κίνητρα για νέες κατασκευές και ανάπτυξη κατοικιών που θα προορίζονται εξαρχής για ενοικίαση.
Και πάνω από όλα, όπως έθεσε ο ίδιος ο πρωθυπουργός, χρειάζεται μια ευρύτερη «πολιτική συμφωνία» για τις αλλαγές που απαιτούνται.
Γιατί η στεγαστική κρίση έχει πλέον ξεπεράσει τα ελληνικά σύνορα και εξελίσσεται σε ένα από τα μεγαλύτερα κοινωνικά στοιχήματα ολόκληρης της Ευρώπης.
