Τρία χρόνια έχουν περάσει από την 7η Οκτωβρίου 2023.
Το Ισραήλ πολέμησε στη Γάζα.
Συγκρούστηκε με τη Χεζμπολάχ στον Λίβανο.
Έφτασε σε άμεσο πόλεμο με το Ιράν.
Άλλαξε δραματικά τον στρατηγικό χάρτη της Μέσης Ανατολής.
Όμως ένα από τα πιο δύσκολα ερωτήματα στο εσωτερικό του παραμένει ανοιχτό:
Πώς μπόρεσε να συμβεί η 7η Οκτωβρίου;
Και κυρίως:
ποιος φέρει την ευθύνη για την αποτυχία να αποτραπεί;
Τρία χρόνια μετά, ο πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου εξακολουθεί να αντιστέκεται στη δημιουργία της ανεξάρτητης κρατικής εξεταστικής επιτροπής που ζητούν συγγενείς θυμάτων, πρώην αξιωματούχοι ασφαλείας, οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών και πολιτικοί αντίπαλοί του.
Και πλέον η διαμάχη μετατρέπεται σε ένα από τα σημαντικότερα πολιτικά ζητήματα ενόψει των ισραηλινών εκλογών της 27ης Οκτωβρίου.
Τρία χρόνια μετά, οι οικογένειες ακόμη ζητούν απαντήσεις
Οι επίσημες εκδηλώσεις μνήμης για τα θύματα της 7ης Οκτωβρίου συνοδεύονται αυτές τις ημέρες από ένα εντελώς διαφορετικό μήνυμα στους δρόμους του Ισραήλ.
Λογοδοσία.
Οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών και οικογένειες θυμάτων πραγματοποιούν κινητοποιήσεις ζητώντας να συγκροτηθεί κρατική επιτροπή έρευνας για τις αποτυχίες που επέτρεψαν στη Χαμάς να πραγματοποιήσει την επίθεση.
Η επίθεση άφησε περίπου 1.200 νεκρούς στο Ισραήλ, στην πλειονότητά τους αμάχους, ενώ περισσότεροι από 250 άνθρωποι μεταφέρθηκαν ως όμηροι στη Γάζα.
Η απαίτηση των οικογενειών είναι απλή:
να ερευνηθούν όλοι.
Η πολιτική ηγεσία.
Ο στρατός.
Οι μυστικές υπηρεσίες.
Η Shin Bet.
Και ο ίδιος ο πρωθυπουργός.
Τι είναι η κρατική εξεταστική επιτροπή που ζητούν
Στο Ισραήλ υπάρχει ένας ιδιαίτερα ισχυρός θεσμός για τη διερεύνηση μεγάλων εθνικών κρίσεων:
η State Commission of Inquiry, η κρατική εξεταστική επιτροπή.
Δεν πρόκειται για μια συνηθισμένη κοινοβουλευτική επιτροπή.
Στο παραδοσιακό αυτό μοντέλο, η κυβέρνηση αποφασίζει τη σύσταση της επιτροπής, αλλά τα μέλη της διορίζονται από τον πρόεδρο του Ανωτάτου Δικαστηρίου.
Έτσι δημιουργείται απόσταση ανάμεσα στην έρευνα και την εκάστοτε κυβέρνηση.
Η επιτροπή διαθέτει ευρείες ανακριτικές εξουσίες.
Μπορεί να καλέσει μάρτυρες.
Να απαιτήσει έγγραφα.
Να εξετάσει απόρρητες πληροφορίες.
Και να καταλήξει σε προσωπικά συμπεράσματα για κρατικούς και πολιτικούς αξιωματούχους.
Αυτό ακριβώς αποτελεί και τον πυρήνα της σημερινής πολιτικής σύγκρουσης.
Ο Νετανιάχου θέλει διαφορετική έρευνα
Η κυβέρνηση Νετανιάχου δεν υποστηρίζει ότι δεν πρέπει να διερευνηθεί η 7η Οκτωβρίου.
Διαφωνεί όμως με το ποιος πρέπει να πραγματοποιήσει την έρευνα και πώς πρέπει να επιλεγούν εκείνοι που θα την κάνουν.
Αντί της κλασικής ανεξάρτητης κρατικής επιτροπής, έχει προωθήσει ένα διαφορετικό μοντέλο, με συμμετοχή μελών που θα επιλέγονται μέσω της πολιτικής διαδικασίας.
Η κυβερνητική πλευρά υποστηρίζει ότι το παραδοσιακό σύστημα δεν διαθέτει επαρκή δημόσια εμπιστοσύνη μέσα στο σημερινό βαθιά πολωμένο πολιτικό περιβάλλον του Ισραήλ.
Οι επικριτές του πρωθυπουργού απαντούν ότι μια επιτροπή της οποίας η σύνθεση εξαρτάται από πολιτικούς δεν μπορεί να ερευνήσει με την απαιτούμενη ανεξαρτησία τους ίδιους τους πολιτικούς.
Και κάπου εκεί βρίσκεται η καρδιά της σύγκρουσης.
Το ερώτημα που φτάνει μέχρι το γραφείο του πρωθυπουργού
Η έρευνα θα πρέπει αναπόφευκτα να εξετάσει τι γνώριζαν οι ισραηλινές αρχές πριν από την επίθεση.
Οι προειδοποιήσεις.
Οι αξιολογήσεις των υπηρεσιών πληροφοριών.
Τις πληροφορίες που έφταναν στον στρατό.
Τις πληροφορίες που έφταναν στη Shin Bet.
Και τελικά:
τι είχε φτάσει στο γραφείο του πρωθυπουργού.
Αυτό έχει γίνει ακόμη πιο εκρηκτικό μετά από δημόσιες συγκρούσεις μεταξύ του Νετανιάχου και πρώην κορυφαίων στελεχών του ισραηλινού μηχανισμού ασφαλείας.
Ο πρώην αρχηγός της Shin Bet περνά στην αντεπίθεση
Η σύγκρουση με τον πρώην επικεφαλής της Shin Bet Ρόνεν Μπαρ είναι χαρακτηριστική.
Ο Νετανιάχου τον κατηγόρησε ότι δεν του διαβίβασε κρίσιμες πληροφορίες τις ώρες πριν από την επίθεση.
Ο Μπαρ απορρίπτει τις κατηγορίες.
Και πλέον έχει ανακοινώσει ότι σκοπεύει να κινηθεί νομικά εναντίον του πρωθυπουργού για δυσφήμηση.
Το σημαντικότερο όμως βρίσκεται σε αυτό που ο πρώην επικεφαλής της Shin Bet λέει ότι θα ζητήσει να αποκαλυφθεί.
Έγγραφα.
Καταθέσεις.
Στοιχεία για τις ενημερώσεις του πρωθυπουργού.
Και το πρόγραμμα των συναντήσεων του Νετανιάχου με τους επικεφαλής των υπηρεσιών ασφαλείας πριν από την 7η Οκτωβρίου.
Ο Μπαρ υποστηρίζει ότι είχε προειδοποιήσει τον πρωθυπουργό για τον κίνδυνο σοβαρής καταστροφής και κατηγορεί τον Νετανιάχου ότι προσπαθεί να μεταφέρει την ευθύνη στις υπηρεσίες ασφαλείας.
Η πλευρά Νετανιάχου αμφισβητεί αυτή την εκδοχή και επιμένει στις ευθύνες του μηχανισμού ασφαλείας.
Στρατός και Shin Bet έχουν αναγνωρίσει αποτυχίες
Και εδώ βρίσκεται μία από τις σημαντικότερες πολιτικές αντιθέσεις.
Τμήματα του ισραηλινού μηχανισμού ασφαλείας έχουν ήδη πραγματοποιήσει εσωτερικές έρευνες για την 7η Οκτωβρίου.
Ο στρατός έχει αναγνωρίσει σοβαρές επιχειρησιακές και πληροφοριακές αποτυχίες.
Η Shin Bet έχει επίσης αναγνωρίσει δικές της αστοχίες.
Ανώτατοι αξιωματούχοι έχουν παραιτηθεί ή αποχωρήσει.
Ο Νετανιάχου, αντίθετα, έχει επανειλημμένα απορρίψει την απαίτηση να αναλάβει προσωπικά την ευθύνη με τον τρόπο που απαιτούν οι επικριτές του.
Η θέση του είναι ότι η συνολική έρευνα πρέπει να πραγματοποιηθεί με τρόπο που δεν θα μετατραπεί σε πολιτικά κατευθυνόμενη διαδικασία εναντίον της κυβέρνησης.
Η προειδοποίηση από τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα
Στη διαμάχη προστέθηκε πρόσφατα και ένα ακόμη ιδιαίτερα αμφιλεγόμενο ζήτημα.
Δημοσίευμα της Haaretz υποστήριξε ότι ο πρόεδρος των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων, Μοχάμεντ μπιν Ζαγέντ, είχε προειδοποιήσει τον Νετανιάχου περίπου μιάμιση εβδομάδα πριν από την επίθεση ότι η Χαμάς προετοίμαζε μεγάλη επιχείρηση.
Το γραφείο του Ισραηλινού πρωθυπουργού το διέψευσε κατηγορηματικά.
Η κυβέρνηση των ΗΑΕ δεν επιβεβαίωσε το δημοσίευμα, σημειώνοντας όμως ότι υπάρχουν ανοιχτοί δίαυλοι επικοινωνίας μεταξύ των δύο χωρών και ότι σχετικές πληροφορίες ασφαλείας διαβιβάζονται όταν απαιτείται.
Άρα το συγκεκριμένο περιστατικό παραμένει αμφισβητούμενο.
Αλλά πολιτικά ενίσχυσε ακόμη περισσότερο την απαίτηση για μια έρευνα που θα έχει πρόσβαση στα πραγματικά έγγραφα και στις διαβαθμισμένες επικοινωνίες.
Γιατί ο Νετανιάχου αντιστέκεται;
Οι επικριτές του πρωθυπουργού υποστηρίζουν ότι ο λόγος είναι προφανής:
μια ανεξάρτητη επιτροπή θα μπορούσε να αποδώσει πολιτική και προσωπική ευθύνη.
Ο ίδιος και οι σύμμαχοί του απορρίπτουν αυτή την ερμηνεία.
Υποστηρίζουν ότι το παραδοσιακό μοντέλο εξεταστικής επιτροπής δεν είναι ουδέτερο, επειδή δίνει καθοριστικό ρόλο στον πρόεδρο του Ανωτάτου Δικαστηρίου για την επιλογή των μελών της.
Και εδώ η διαμάχη για την 7η Οκτωβρίου συναντά μια άλλη μεγάλη σύγκρουση που είχε ήδη διχάσει το Ισραήλ πριν από την επίθεση:
τη σύγκρουση Νετανιάχου–δικαστικής εξουσίας.
Η παλιά μάχη για το Ανώτατο Δικαστήριο επιστρέφει
Το Ισραήλ βρισκόταν ήδη σε βαθιά πολιτική κρίση το 2023 εξαιτίας των σχεδίων της κυβέρνησης για τη δικαστική μεταρρύθμιση.
Εκατοντάδες χιλιάδες Ισραηλινοί είχαν βγει στους δρόμους.
Οι σχέσεις κυβέρνησης και δικαστικού συστήματος είχαν φτάσει σε πρωτοφανή ένταση.
Τώρα το ίδιο θεσμικό ρήγμα επανέρχεται μέσα από το ερώτημα της 7ης Οκτωβρίου.
Για τους υποστηρικτές μιας κρατικής εξεταστικής επιτροπής, ο διορισμός των μελών από τον επικεφαλής του Ανωτάτου Δικαστηρίου αποτελεί εγγύηση ανεξαρτησίας.
Για την κυβερνητική πλευρά, είναι ακριβώς ο λόγος για τον οποίο αμφισβητείται η ουδετερότητα της διαδικασίας.
Έτσι, ακόμη και το ερώτημα «ποιος θα ερευνήσει την αποτυχία;» έχει μετατραπεί σε μέρος της μεγαλύτερης θεσμικής σύγκρουσης του Ισραήλ.
Και τώρα έρχονται εκλογές
Υπάρχει όμως πλέον και ένας ακόμη παράγοντας:
27 Οκτωβρίου 2026.
Το Ισραήλ οδεύει στις κάλπες και η 7η Οκτωβρίου βρίσκεται στο κέντρο της πολιτικής αντιπαράθεσης.
Τα κόμματα της αντιπολίτευσης έχουν δηλώσει ότι η συγκρότηση ανεξάρτητης κρατικής επιτροπής έρευνας θα αποτελέσει άμεση προτεραιότητα εάν αναλάβουν την εξουσία.
Η κυβέρνηση αντιτείνει το δικό της μοντέλο έρευνας.
Έτσι η λογοδοσία για τη μεγαλύτερη αποτυχία ασφαλείας στην ιστορία της χώρας μετατρέπεται πλέον και σε εκλογικό διακύβευμα.
Οι οικογένειες της 7ης Οκτωβρίου μπαίνουν στην πολιτική
Υπάρχει και μια εξέλιξη που δείχνει πόσο βαθιά έχει περάσει η 7η Οκτωβρίου στο πολιτικό σύστημα.
Συγγενείς ανθρώπων που σκοτώθηκαν ή απήχθησαν στις επιθέσεις κατεβαίνουν πλέον οι ίδιοι στις εκλογές.
Και δεν βρίσκονται όλοι στον ίδιο πολιτικό χώρο.
Υποψήφιοι προέρχονται από διαφορετικές παρατάξεις της ισραηλινής πολιτικής σκηνής.
Τους ενώνει όμως σε μεγάλο βαθμό η απαίτηση να διερευνηθεί τι συνέβη και να αποκατασταθεί η εμπιστοσύνη στους θεσμούς.
Η 7η Οκτωβρίου δεν αποτελεί επομένως πλέον μόνο τραύμα του παρελθόντος.
Παράγει τη νέα πολιτική γενιά του Ισραήλ.
Η στιγμή που διέκοψαν τον Νετανιάχου
Η ένταση φάνηκε ακόμη και στις επίσημες τελετές μνήμης.
Κατά τη διάρκεια ομιλίας του Νετανιάχου, άνθρωπος από το ακροατήριο φώναξε προς τον πρωθυπουργό ότι δεν προστάτευσε το παιδί του και τους ανθρώπους που σκοτώθηκαν στις επιθέσεις.
Ο Νετανιάχου σταμάτησε προσωρινά την ομιλία του.
Το περιστατικό συμπύκνωσε μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα το πολιτικό πρόβλημα που εξακολουθεί να αντιμετωπίζει η χώρα:
από τη μία η μνήμη των θυμάτων και η συνέχιση του πολέμου εναντίον των εχθρών του Ισραήλ.
Από την άλλη το εσωτερικό ερώτημα για το ποιος απέτυχε να τους προστατεύσει.
Ο Νετανιάχου απαντά με τον πόλεμο και τα επιτεύγματα
Στις ομιλίες του για την επέτειο, ο Ισραηλινός πρωθυπουργός επέλεξε να δώσει έμφαση σε όσα θεωρεί στρατηγικά επιτεύγματα της χώρας μετά την επίθεση.
Υποσχέθηκε ότι η Χαμάς δεν θα κυβερνήσει ξανά τη Γάζα.
Τόνισε τις επιχειρήσεις εναντίον της Χεζμπολάχ.
Και υπογράμμισε ότι το Ισραήλ δεν θα επιτρέψει στο ιρανικό καθεστώς να απειλήσει την ύπαρξή του.
Η κυβερνητική αφήγηση είναι επομένως προσανατολισμένη κυρίως στο τι συνέβη μετά την 7η Οκτωβρίου:
στους πολέμους που ακολούθησαν και στη μεταβολή της περιφερειακής ισορροπίας.
Οι επικριτές του επιμένουν στο τι συνέβη πριν από τις 6:29 το πρωί εκείνης της ημέρας.
Δύο διαφορετικές ερωτήσεις για την ίδια ημέρα
Και ίσως εδώ βρίσκεται η ουσία της ισραηλινής πολιτικής σύγκρουσης.
Ο Νετανιάχου ζητά να κριθεί και από την απάντηση που έδωσε το Ισραήλ μετά την επίθεση.
Οι αντίπαλοί του ζητούν να απαντηθεί πρώτα γιατί η επίθεση κατέστη δυνατή.
Γιατί δεν αποτράπηκε;
Γιατί οι ένοπλοι της Χαμάς μπόρεσαν να περάσουν τα σύνορα;
Ποιες προειδοποιήσεις αγνοήθηκαν;
Τι γνώριζε ο στρατός;
Τι γνώριζε η Shin Bet;
Τι γνώριζε ο πρωθυπουργός;
Και ποιος πρέπει τελικά να αναλάβει την πολιτική ευθύνη;
Η 7η Οκτωβρίου επιστρέφει στην κάλπη
Τρία χρόνια μετά, το Ισραήλ δεν έχει ακόμη καταλήξει σε κοινά αποδεκτό μηχανισμό για να δώσει τις απαντήσεις.
Οι εσωτερικές έρευνες των υπηρεσιών ασφαλείας έχουν αποκαλύψει αποτυχίες.
Οι πολιτικές κατηγορίες συνεχίζονται.
Πρώην κορυφαίοι αξιωματούχοι συγκρούονται δημόσια με τον πρωθυπουργό.
Οι οικογένειες ζητούν ανεξάρτητη έρευνα.
Και η κυβέρνηση επιμένει σε διαφορετικό μοντέλο.
Η τελική σύγκρουση επομένως δεν αφορά μόνο το παρελθόν.
Αφορά το ποιος θα γράψει την επίσημη εκδοχή του.
Και με τις κάλπες της 27ης Οκτωβρίου να πλησιάζουν, η αναπάντητη ερώτηση της 7ης Οκτωβρίου επιστρέφει στο κέντρο της ισραηλινής πολιτικής:
ποιος θα ερευνήσει εκείνους που κυβερνούσαν όταν συνέβη η μεγαλύτερη αποτυχία ασφαλείας στην ιστορία του Ισραήλ;
Πηγή: pagenews.gr