Ένα φαινομενικά εκπαιδευτικό ζήτημα εξελίσσεται σε μία από τις πιο ευαίσθητες πολιτικές μάχες της νέας Συρίας.
Η γλώσσα.
Από το Καμισλί μέχρι το Κομπάνι, Κούρδοι μαθητές διαδηλώνουν και σε αρκετές περιπτώσεις απέχουν από τα μαθήματα, αντιδρώντας στο νέο εκπαιδευτικό μοντέλο που επιβάλλει η Δαμασκός μετά την επανένταξη των κουρδικών περιοχών στο συριακό κράτος.
Για περισσότερα από δέκα χρόνια, χιλιάδες παιδιά στη βορειοανατολική Συρία μεγάλωσαν και εκπαιδεύτηκαν σχεδόν αποκλειστικά στα κουρδικά.
Τώρα καλούνται να επιστρέψουν σε ένα εκπαιδευτικό σύστημα όπου τα αραβικά αποτελούν ξανά την κύρια γλώσσα διδασκαλίας.
Η κυβέρνηση του Άχμεντ αλ-Σάρα έχει κάνει μια ιστορική παραχώρηση:
αναγνώρισε τα κουρδικά ως εθνική γλώσσα.
Αλλά η εφαρμογή της απόφασης προβλέπει μόλις τρεις ώρες διδασκαλίας κουρδικών την εβδομάδα.
Για πολλούς Κούρδους αυτό δεν είναι αρκετό.
Και πίσω από τη σύγκρουση για τα σχολικά βιβλία κρύβεται ένα πολύ μεγαλύτερο ερώτημα:
θα ενσωματωθούν οι Κούρδοι στη νέα Συρία ως κοινότητα με κατοχυρωμένα πολιτικά και πολιτιστικά δικαιώματα ή θα επιστρέψουν τελικά σε ένα συγκεντρωτικό αραβικό κράτος;
638.000 μαθητές στη μέση μιας πολιτικής σύγκρουσης
Η κλίμακα του προβλήματος είναι τεράστια.
Περίπου 638.000 Κούρδοι μαθητές στη βορειοανατολική Συρία επηρεάζονται από τη μετάβαση στο νέο εκπαιδευτικό σύστημα.
Περίπου 100.000 από αυτούς είχαν φοιτήσει στα σχολεία που λειτουργούσαν υπό την κουρδική διοίκηση.
Και εδώ βρίσκεται το μεγάλο πρόβλημα.
Σύμφωνα με τον Κούρδο βουλευτή Ahmed Mourad, περίπου 40.000 παιδιά δεν μπορούν να μιλήσουν, να διαβάσουν ή να γράψουν επαρκώς στα αραβικά.
Παιδιά που για χρόνια εκπαιδεύονταν στα κουρδικά καλούνται τώρα να παρακολουθήσουν μαθηματικά, φυσικές επιστήμες και άλλα βασικά μαθήματα στα αραβικά.
Ο Mourad προειδοποιεί ότι η Συρία κινδυνεύει να δημιουργήσει:
«μια χαμένη γενιά».
Τρεις ώρες κουρδικών την εβδομάδα
Στις 27 Αυγούστου, το υπουργείο Παιδείας εξέδωσε τις νέες ρυθμίσεις για τη διδασκαλία της κουρδικής γλώσσας.
Τα κουρδικά μπορούν πλέον να διδάσκονται ως εθνική γλώσσα σε δημόσια και ιδιωτικά σχολεία περιοχών με σημαντικό κουρδικό πληθυσμό.
Προβλέπονται τρεις ώρες την εβδομάδα.
Οι βαθμοί υπολογίζονται στη συνολική επίδοση των μαθητών.
Για την πρώτη περίοδο εφαρμογής προβλέπονται επίσης μεταβατικές ρυθμίσεις που επιτρέπουν τη διδασκαλία ορισμένων μαθημάτων –όπως ιστορία, γεωγραφία, κοινωνικές επιστήμες και φιλοσοφία– στα κουρδικά.
Αλλά για τους μαθητές που έχουν περάσει ολόκληρη τη σχολική ζωή τους σε κουρδόφωνο εκπαιδευτικό σύστημα, αυτό αποτελεί τεράστια αλλαγή.
«Δεν μπορούμε ξαφνικά να σπουδάζουμε στα αραβικά»
Οι αντιδράσεις των μαθητών είναι χαρακτηριστικές.
Πολλοί ζητούν την επιστροφή στο προηγούμενο πρόγραμμα, στο οποίο τα βασικά μαθήματα διδάσκονταν στα κουρδικά.
Μαθητές που βρίσκονται πλέον στις τελευταίες τάξεις του λυκείου υποστηρίζουν ότι είναι πρακτικά αδύνατο να αλλάξουν ξαφνικά γλώσσα διδασκαλίας λίγο πριν από τις κρίσιμες εξετάσεις και την είσοδό τους στο πανεπιστήμιο.
Το αίτημα επομένως δεν περιορίζεται στο να διδάσκονται τα κουρδικά ως μάθημα.
Οι Κούρδοι ζητούν το δικαίωμα να εκπαιδεύονται στα κουρδικά.
Και θέλουν αυτό το δικαίωμα να κατοχυρωθεί στο νέο συριακό Σύνταγμα.
Από απαγορευμένη γλώσσα σε «εθνική γλώσσα»
Για να γίνει αντιληπτή η σημασία της σημερινής συζήτησης πρέπει να θυμηθεί κανείς τι συνέβαινε επί δεκαετίες στη Συρία.
Υπό το καθεστώς Άσαντ, τα κουρδικά δεν επιτρέπονταν ως γλώσσα διδασκαλίας στα δημόσια σχολεία.
Σε πολλές περιπτώσεις διδάσκονταν κρυφά.
Το μπααθικό κράτος είχε οικοδομηθεί γύρω από μια έντονα αραβική εθνική ταυτότητα.
Μετά την κατάρρευση της κρατικής εξουσίας σε μεγάλο μέρος του βορρά κατά τον εμφύλιο, οι κουρδικές δυνάμεις δημιούργησαν δικό τους εκπαιδευτικό σύστημα.
Για μια ολόκληρη γενιά παιδιών, επομένως, η κουρδική γλώσσα δεν ήταν απλώς πολιτιστικό δικαίωμα.
Ήταν η γλώσσα στην οποία έμαθαν να διαβάζουν, να γράφουν και να σκέφτονται μέσα στην τάξη.
Ο Σάρα έκανε κάτι που δεν είχε κάνει κανένα προηγούμενο καθεστώς
Η εικόνα όμως δεν είναι μονοδιάστατη.
Ο Άχμεντ αλ-Σάρα έχει κάνει παραχωρήσεις προς τους Κούρδους που θα ήταν σχεδόν αδιανόητες στη Συρία των Άσαντ.
Με προεδρικό διάταγμα αναγνώρισε τους Σύρους Κούρδους ως «αυθεντικό και αναπόσπαστο μέρος του συριακού λαού».
Αναγνώρισε τα κουρδικά ως εθνική γλώσσα.
Κατήργησε μέτρα που συνδέονταν με την απογραφή του 1962 στη Χασάκα και προέβλεψε την απόδοση συριακής υπηκοότητας σε Κούρδους που παρέμεναν χωρίς αυτή.
Και ανακήρυξε το Νεβρόζ, στις 21 Μαρτίου, επίσημη αργία σε ολόκληρη τη Συρία.
Πρόκειται για σημαντική αλλαγή σε σχέση με το προηγούμενο καθεστώς.
Για τους Κούρδους όμως το ερώτημα είναι εάν αυτές οι κινήσεις θα μετατραπούν σε πραγματικά και μόνιμα δικαιώματα.
Μαζλούμ Κομπάνι: Από αρχηγός των SDF στο προεδρικό μέγαρο
Το εκπαιδευτικό ζήτημα δεν μπορεί να αποσυνδεθεί από τη μεγάλη πολιτική συμφωνία ανάμεσα στη Δαμασκό και τον κουρδικό παράγοντα.
Ο Μαζλούμ Κομπάνι, ηγετική φυσιογνωμία των Συριακών Δημοκρατικών Δυνάμεων, έχει πλέον αναλάβει επίσημο συμβουλευτικό ρόλο δίπλα στον Σάρα για τα κουρδικά ζητήματα.
Πρόκειται για μια εντυπωσιακή πολιτική μεταμόρφωση.
Οι SDF αποτέλεσαν για χρόνια τον βασικό στρατιωτικό εταίρο των Ηνωμένων Πολιτειών στον πόλεμο κατά του Ισλαμικού Κράτους.
Ήταν ουσιαστικά ο στρατός της κουρδικής αυτόνομης διοίκησης στη βορειοανατολική Συρία.
Τώρα οι στρατιωτικές και πολιτικές δομές της περιοχής ενσωματώνονται στο συριακό κράτος.
Η συμφωνία που άλλαξε τον χάρτη
Η νέα πραγματικότητα διαμορφώθηκε μετά τις συγκρούσεις μεταξύ κυβερνητικών και κουρδικών δυνάμεων και τη συμφωνία ενσωμάτωσης που ακολούθησε.
Οι Κούρδοι έχασαν μεγάλο μέρος των περιοχών που είχαν ελέγξει κατά τη διάρκεια του εμφυλίου.
Η Ουάσιγκτον πίεσε παράλληλα για συμφωνία με τη Δαμασκό.
Το αποτέλεσμα ήταν η σταδιακή ενσωμάτωση των δομών της κουρδικής διοίκησης και των δυνάμεών της στο νέο κράτος.
Για τη Δαμασκό, πρόκειται για αποκατάσταση της εδαφικής και κρατικής ενότητας της Συρίας.
Για αρκετούς Κούρδους, όμως, υπάρχει ο φόβος ότι μαζί με τις στρατιωτικές δομές θα χαθούν και οι πολιτικές, κοινωνικές και πολιτιστικές κατακτήσεις των προηγούμενων ετών.
Και το σχολείο έγινε το πρώτο μεγάλο τεστ.
Η Τουρκία βρίσκεται πίσω από κάθε εξίσωση
Υπάρχει όμως ένας παίκτης χωρίς τον οποίο δεν μπορεί να κατανοηθεί η υπόθεση.
Η Τουρκία.
Η Άγκυρα αντιμετώπισε επί χρόνια τις SDF και ιδιαίτερα τον κουρδικό πυρήνα τους ως οργανικά συνδεδεμένο με το PKK.
Διατηρεί στρατιωτικές δυνάμεις στη βόρεια Συρία και θεωρεί ότι μια αυτόνομη κουρδική πολιτική οντότητα στα νότια σύνορά της αποτελεί απειλή για την εθνική της ασφάλεια.
Σε ένα βασικό ζήτημα, Άγκυρα και Δαμασκός συγκλίνουν:
δεν θέλουν πολιτική αυτονομία στη Συρία βασισμένη στην εθνότητα.
Αυτό κάνει τη συζήτηση για τη γλώσσα πολύ περισσότερο από εκπαιδευτική.
Για τους Κούρδους, αποτελεί δοκιμή για το πόσο μακριά είναι διατεθειμένος να πάει ο Σάρα απέναντι στις κόκκινες γραμμές της Τουρκίας.
Ο φόβος του «τουρκικού μοντέλου»
Κούρδοι πολιτικοί παρακολουθούν ιδιαίτερα προσεκτικά την εμπειρία της Τουρκίας.
Το 2012, επί Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, επετράπη η διδασκαλία κουρδικών ως μάθημα επιλογής σε κρατικά σχολεία.
Η ρύθμιση είχε τότε παρουσιαστεί ως ιστορικό βήμα.
Υπήρχαν όμως περιορισμοί.
Για να δημιουργηθεί τμήμα έπρεπε να υπάρχει συγκεκριμένος αριθμός ενδιαφερόμενων μαθητών.
Παράλληλα, πολλές οικογένειες προτιμούσαν ξένες γλώσσες όπως τα αγγλικά, θεωρώντας ότι προσφέρουν μεγαλύτερες επαγγελματικές δυνατότητες.
Κούρδοι της Συρίας φοβούνται ότι κάτι αντίστοιχο μπορεί να συμβεί τώρα και στη χώρα τους:
να αναγνωριστεί τυπικά η γλώσσα, αλλά σταδιακά να περιοριστεί στην πράξη.
Γι’ αυτό Κούρδοι ηγέτες καλούν τους μαθητές να δηλώνουν συμμετοχή στα νέα μαθήματα.
Κι όμως, ο Σάρα έχει προχωρήσει περισσότερο από την Άγκυρα
Υπάρχει εδώ ένα ενδιαφέρον παράδοξο.
Παρά τη στενή σχέση της νέας Δαμασκού με την Τουρκία, ο Σάρα έχει ήδη προχωρήσει σε ορισμένα ζητήματα περισσότερο από ό,τι η Άγκυρα.
Η αναγνώριση των κουρδικών ως εθνικής γλώσσας σε κρατικό επίπεδο, η αναγνώριση του Νεβρόζ ως επίσημης αργίας και η ένταξη κορυφαίων Κούρδων αξιωματούχων στις νέες κρατικές δομές αποτελούν πρωτοφανείς κινήσεις για τη Συρία.
Ο Sipan Hemo, ακόμη μία σημαντική προσωπικότητα των SDF, τοποθετήθηκε επίσης σε υψηλόβαθμη θέση στο υπουργείο Άμυνας.
Η Δαμασκός επομένως προσπαθεί να πετύχει μια δύσκολη ισορροπία:
να αναγνωρίσει την κουρδική ταυτότητα χωρίς να αναγνωρίσει κουρδική πολιτική αυτονομία.
Και ξαφνικά Άραβες στηρίζουν τους Κούρδους
Ίσως το πιο ενδιαφέρον στοιχείο της νέας Συρίας να βρίσκεται όμως μακριά από τα κυβερνητικά γραφεία.
Σε αραβικές κοινότητες εμφανίζεται ένα απροσδόκητο κύμα κατανόησης για τα αιτήματα των Κούρδων.
Πρόκειται κυρίως για οικογένειες που έζησαν ως πρόσφυγες στην Τουρκία και τώρα επιστρέφουν στη Συρία.
Τα παιδιά τους βρέθηκαν για χρόνια αντιμέτωπα με ένα αντίστροφο γλωσσικό πρόβλημα.
Ήταν αραβόφωνα παιδιά μέσα σε ένα τουρκόφωνο εκπαιδευτικό σύστημα.
Και τώρα, επιστρέφοντας στην πατρίδα τους, αρκετοί γονείς λένε ουσιαστικά:
καταλαβαίνουμε τι σημαίνει ένα παιδί να μην μπορεί να μάθει στη μητρική του γλώσσα.
Η κοινή εμπειρία της προσφυγιάς
Αυτό το στοιχείο αμφισβητεί μια από τις πιο επίμονες αφηγήσεις του συριακού πολέμου:
ότι Άραβες και Κούρδοι βρίσκονται αναπόφευκτα σε σύγκρουση.
Η πραγματικότητα είναι πολύ πιο σύνθετη.
Χρόνια πολέμου, προσφυγιάς και εκτοπισμού δημιούργησαν κοινές εμπειρίες.
Άραβες πρόσφυγες που είδαν τα παιδιά τους να δυσκολεύονται στα τουρκικά σχολεία μπορούν σήμερα να αναγνωρίσουν την ίδια αγωνία σε έναν Κούρδο γονέα.
Αυτό δεν εξαφανίζει τις πολιτικές διαφορές.
Δείχνει όμως ότι η μετα-Άσαντ Συρία μπορεί να δημιουργήσει νέες κοινωνικές συμμαχίες που δεν ακολουθούν απαραίτητα τις παλιές εθνοτικές γραμμές.
6.000 σχολεία καταστράφηκαν
Και όλα αυτά συμβαίνουν μέσα σε ένα εκπαιδευτικό σύστημα που βρίσκεται σε εξαιρετικά δύσκολη κατάσταση.
Σύμφωνα με στοιχεία που παρουσίασε το συριακό υπουργείο Παιδείας, περίπου 6.000 σχολικά κτίρια καταστράφηκαν κατά τη διάρκεια του πολέμου.
Από όσα παρέμεναν όρθια μετά την πτώση του προηγούμενου καθεστώτος, περίπου 40% ήταν μη λειτουργικά.
Σε πολλά είχαν αφαιρεθεί ακόμη και πόρτες και παράθυρα.
Η νέα κυβέρνηση υποστηρίζει ότι μέσα σε 22 μήνες έχει επισκευάσει περίπου 3.500 σχολεία.
Όμως το σύστημα εξακολουθεί να αντιμετωπίζει τεράστιες ελλείψεις σε προσωπικό, υποδομές και χρήματα.
Ιδιωτικό σχολείο; 1.500 δολάρια μαζί με τη μεταφορά
Οι οικογένειες που διαθέτουν οικονομικούς πόρους μπορούν να στραφούν σε ιδιωτικά σχολεία.
Για τους περισσότερους Σύρους όμως αυτό είναι πρακτικά αδύνατο.
Το κόστος μπορεί να φτάσει περίπου τα 1.000 δολάρια τον χρόνο, συν άλλα 500 δολάρια για μεταφορά.
Σε μια χώρα όπου η συντριπτική πλειονότητα του πληθυσμού ζει σε συνθήκες φτώχειας, αυτά τα ποσά είναι απαγορευτικά.
Η γλωσσική κρίση επομένως συναντά και την οικονομική κρίση.
Η Δαμασκός παραδέχεται: Για κάποια παιδιά «δεν υπάρχει λύση»
Το υπουργείο Παιδείας επιχειρεί να δημιουργήσει ειδικά μαθήματα αραβικών για παιδιά που επιστρέφουν από το εξωτερικό ή προέρχονται από διαφορετικά εκπαιδευτικά συστήματα.
Όμως οι ελλείψεις εκπαιδευτικών και οι υπερφορτωμένες τάξεις περιορίζουν δραματικά τις δυνατότητες.
Όταν ο εκπρόσωπος του υπουργείου ρωτήθηκε τι θα συμβεί με τα κουρδόφωνα παιδιά που δεν γνωρίζουν καθόλου αραβικά, η απάντησή του ήταν αποκαλυπτική:
«Αυτή τη στιγμή δεν υπάρχει λύση γι’ αυτό».
Και ίσως αυτή η φράση συνοψίζει ολόκληρο το πρόβλημα.
Η μάχη δεν είναι τελικά για τρεις ώρες κουρδικών
Στην επιφάνεια, η διαφωνία αφορά ένα σχολικό πρόγραμμα.
Τρεις ώρες κουρδικών την εβδομάδα.
Από κάτω όμως βρίσκεται η μεγάλη διαπραγμάτευση για το μέλλον της Συρίας.
Οι Κούρδοι θέλουν συνταγματική αναγνώριση.
Θέλουν γλωσσικά και πολιτιστικά δικαιώματα.
Θέλουν να διατηρήσουν μέρος όσων οικοδόμησαν στα χρόνια της αυτοδιοίκησης.
Η Δαμασκός θέλει ένα ενιαίο κράτος.
Η Τουρκία δεν θέλει μια αυτόνομη κουρδική πολιτική οντότητα στα σύνορά της.
Και οι Ηνωμένες Πολιτείες προσπαθούν να διαχειριστούν την ενσωμάτωση ενός πρώην βασικού στρατιωτικού συμμάχου τους στη νέα συριακή πραγματικότητα.
Γι’ αυτό η μάχη της γλώσσας είναι στην πραγματικότητα μάχη εξουσίας.
Το πρώτο μεγάλο τεστ της μετα-Άσαντ Συρίας
Για δεκαετίες, το συριακό κράτος προσπάθησε να επιβάλει μία κυρίαρχη εθνική ταυτότητα.
Η νέα κυβέρνηση υπόσχεται μια διαφορετική Συρία.
Η αναγνώριση των Κούρδων και της γλώσσας τους δείχνει ότι έχουν γίνει βήματα που πριν από λίγα χρόνια θα φαίνονταν αδιανόητα.
Το πραγματικό τεστ όμως αρχίζει τώρα.
Όχι στα προεδρικά διατάγματα.
Αλλά μέσα στις σχολικές αίθουσες.
Γιατί εκεί θα φανεί εάν η νέα Συρία μπορεί να συνδυάσει την επανένωση του κράτους με την αναγνώριση των κοινοτήτων που το αποτελούν.
Και για περίπου 638.000 Κούρδους μαθητές, αυτή δεν είναι μια αφηρημένη συζήτηση για το Σύνταγμα.
Είναι η γλώσσα στην οποία θα ανοίξουν αύριο το πρωί το σχολικό τους βιβλίο.
Πηγή: pagenews.gr