Το πιο επικίνδυνο σενάριο στη Βαλτική ίσως να μην είναι ένας αποκλεισμός του Καλίνινγκραντ που έχει σχεδιαστεί στο ΝΑΤΟ.
Μπορεί να είναι ένας αποκλεισμός που κανείς δεν σχεδίασε ποτέ, αλλά που η Μόσχα θεωρεί ότι δημιουργείται σταδιακά.
Η Ρωσία έστειλε στις 30 Σεπτεμβρίου διπλωματικό μήνυμα προς χώρες του ΝΑΤΟ, υποστηρίζοντας ότι διαθέτει πληροφορίες για προετοιμασία αεροπορικού και ναυτικού αποκλεισμού του ρωσικού θύλακα του Καλίνινγκραντ.
Το μήνυμα συνοδευόταν από μια εξαιρετικά βαριά προειδοποίηση: σύμφωνα με τη ρωσική θέση, οποιαδήποτε προσπάθεια αποκοπής της περιοχής από την υπόλοιπη Ρωσία θα μπορούσε να οδηγήσει στη χρήση «ολόκληρου του οπλοστασίου» που διαθέτει η Μόσχα, συμπεριλαμβανομένων πυρηνικών όπλων.
Το ΝΑΤΟ απέρριψε την κατηγορία. Ο Μαρκ Ρούτε υπογράμμισε ότι η Συμμαχία είναι αμυντική και κάλεσε τη Ρωσία να σταματήσει τις πυρηνικές απειλές. Κι εδώ ακριβώς βρίσκεται η ανησυχία.
Επισήμως δεν υπάρχει σχέδιο αποκλεισμού του Καλίνινγκραντ.
Υπάρχουν όμως πολλές διαφορετικές αποφάσεις από πολλές διαφορετικές χώρες — κυρώσεις, τελωνειακοί περιορισμοί, έλεγχοι ασφαλιστικής κάλυψης δεξαμενόπλοιων, επιχειρήσεις κατά του ρωσικού «σκιώδους στόλου», στρατιωτικές ασκήσεις και αυξημένη επιτήρηση στη Βαλτική.
Καθεμία έχει τη δική της αιτιολογία.
Η Μόσχα, όμως, μπορεί να τις διαβάζει όλες μαζί.
Και να καταλήξει ότι η «απομόνωση» που έχει ήδη χαρακτηρίσει κόκκινη γραμμή βρίσκεται σε εξέλιξη.
Γιατί το Καλίνινγκραντ είναι τόσο επικίνδυνο
Το Καλίνινγκραντ δεν είναι απλώς ένα μικρό κομμάτι ρωσικού εδάφους ανάμεσα στην Πολωνία και τη Λιθουανία.
Είναι ένα από τα σημαντικότερα στρατηγικά σημεία της Ρωσίας στη Βαλτική.
Φιλοξενεί τον ρωσικό Στόλο της Βαλτικής και οπλικά συστήματα μεγάλης στρατηγικής σημασίας, μεταξύ των οποίων πύραυλοι Iskander με δυνατότητα μεταφοράς πυρηνικών κεφαλών.
Το βασικό του μειονέκτημα είναι γεωγραφικό.
Δεν έχει χερσαία σύνδεση με την υπόλοιπη Ρωσία.
Η τροφοδοσία του γίνεται είτε μέσω της Λιθουανίας, μέσω ειδικού καθεστώτος διαμετακόμισης, είτε μέσω της Βαλτικής Θάλασσας.
Αυτό σημαίνει ότι οποιαδήποτε μεταβολή στη λειτουργία αυτών των δύο διαδρομών αποκτά αμέσως στρατηγική σημασία.
Και γι’ αυτό η λέξη που χρησιμοποιεί η Μόσχα —«απομόνωση»— είναι πολύ πιο ασαφής και ενδεχομένως πολύ πιο επικίνδυνη από τον κλασικό όρο «αποκλεισμός».
Το προηγούμενο του 2022 που όλοι θυμούνται
Η Ευρώπη έχει ήδη ζήσει μια πρώτη εκδοχή αυτής της κρίσης.
Το 2022, μετά την επιβολή των ευρωπαϊκών κυρώσεων για την εισβολή στην Ουκρανία, η Λιθουανία περιόρισε τη διαμετακόμιση ορισμένων υπό κυρώσεις προϊόντων προς το Καλίνινγκραντ.
Η Μόσχα αντέδρασε τότε μιλώντας για αποκλεισμό.
Η αντιπαράθεση εκτονώθηκε όταν η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έδωσε συγκεκριμένη ερμηνεία των κυρώσεων, επιτρέποντας τη σιδηροδρομική μεταφορά σημαντικού μέρους των σχετικών φορτίων υπό προϋποθέσεις.
Το μάθημα από εκείνη την περίοδο ήταν σαφές:
όταν υπάρχει μία ευρωπαϊκή ερμηνεία και μία γραμμή επικοινωνίας, η κλιμάκωση μπορεί να περιοριστεί.
Σήμερα το πρόβλημα είναι ότι η πίεση δεν προέρχεται μόνο από μία απόφαση.
Προέρχεται από πολλές.
Η ΕΕ έχει βάλει στο στόχαστρο 673 πλοία
Ένα από τα σημαντικότερα νέα δεδομένα βρίσκεται στη θάλασσα.
Με το 21ο πακέτο κυρώσεων κατά της Ρωσίας, το Συμβούλιο της ΕΕ πρόσθεσε ακόμη 41 πλοία στον κατάλογο του ρωσικού «σκιώδους στόλου», ανεβάζοντας τον συνολικό αριθμό των καταχωρισμένων πλοίων σε 673.
Τα μέτρα αφορούν πλοία που, σύμφωνα με την ΕΕ, χρησιμοποιούνται για την παράκαμψη του πλαφόν στο ρωσικό πετρέλαιο, την υποστήριξη του ενεργειακού τομέα της Ρωσίας ή άλλες δραστηριότητες που συνδέονται με τον πόλεμο.
Η λογική των Βρυξελλών είναι συγκεκριμένη: να μειωθούν τα έσοδα που μπορούν να χρησιμοποιηθούν για τη χρηματοδότηση της ρωσικής πολεμικής μηχανής.
Όμως στη Βαλτική οι κυρώσεις δεν εφαρμόζονται σε γεωπολιτικό κενό.
Έλεγχος πλοίων, παρεμπόδιση πρόσβασης σε λιμένες, ζητήματα ασφαλιστικής κάλυψης και επιχειρήσεις κατά του «σκιώδους στόλου» πραγματοποιούνται σε μια εξαιρετικά μικρή και στρατιωτικοποιημένη θαλάσσια περιοχή, δίπλα στις ρωσικές βάσεις του Καλίνινγκραντ.
Εκεί η απόσταση μεταξύ μιας επιχείρησης επιβολής κυρώσεων και ενός στρατιωτικού επεισοδίου μπορεί να είναι ελάχιστη.
Το πρόβλημα: Πολλοί αποφασίζουν, κανείς δεν βλέπει τη συνολική εικόνα
Εδώ βρίσκεται ίσως το πιο κρίσιμο πολιτικό ζήτημα για την Ευρωπαϊκή Ένωση και το ΝΑΤΟ.
Οι περισσότερες αποφάσεις γύρω από τη Βαλτική είναι απολύτως αποκεντρωμένες.
Η Λιθουανία διαχειρίζεται το σιδηροδρομικό δίκτυο και το καθεστώς διαμετακόμισης.
Η Δανία πραγματοποιεί ελέγχους σε πλοία που κινούνται στα στενά της.
Η Σουηδία έχει αρμοδιότητες για τις δικές της χωρικές και δικαιοδοτικές ζώνες.
Η Πολωνία διαμορφώνει τη δική της αμυντική στάση.
Η ΕΕ αποφασίζει κυρώσεις.
Το ΝΑΤΟ οργανώνει στρατιωτικές αποστολές και ασκήσεις.
Καθεμία από αυτές τις κινήσεις μπορεί να είναι απολύτως νόμιμη και να έχει διαφορετικό στόχο.
Όμως η Μόσχα μπορεί να τις προσθέσει όλες μαζί και να παρουσιάσει το αποτέλεσμα ως μία ενιαία στρατηγική αποκλεισμού.
Εδώ υπάρχει μια επικίνδυνη ασυμμετρία.
Η Ρωσία βλέπει μία εικόνα.
Η Δύση μπορεί να βλέπει δώδεκα διαφορετικούς φακέλους.
Μια κόκκινη γραμμή χωρίς σαφή αριθμό
Ακόμη μεγαλύτερο πρόβλημα αποτελεί το γεγονός ότι η ρωσική προειδοποίηση δεν περιγράφει ένα σαφώς καθορισμένο γεγονός.
Η Μόσχα δεν λέει απλώς:
«Εάν κλείσετε τον σιδηρόδρομο, θα απαντήσουμε».
Ούτε:
«Εάν απαγορεύσετε την είσοδο πλοίων, θα απαντήσουμε».
Χρησιμοποιεί τον ευρύτερο όρο «απομόνωση».
Αυτό αφήνει τεράστιο περιθώριο ερμηνείας.
Πότε ακριβώς ένα σύνολο κυρώσεων και ελέγχων γίνεται «απομόνωση»;
Όταν περιοριστεί το 20% των εμπορευμάτων;
Το 40%;
Όταν ελεγχθεί ένα πλοίο μεταφοράς LNG;
Όταν η κίνηση συμπέσει με μεγάλη νατοϊκή άσκηση;
Κανείς δεν γνωρίζει.
Και σε μια κρίση πυρηνικής αποτροπής, αυτή ακριβώς η ασάφεια είναι που δημιουργεί τον μεγαλύτερο κίνδυνο.
Η Μόσχα δοκιμάζει ήδη τα νεύρα της Βαλτικής
Οι τελευταίες εβδομάδες δείχνουν ότι η ένταση δεν είναι θεωρητική.
Στις 30 Σεπτεμβρίου, όταν έγινε γνωστή η ρωσική προειδοποίηση, οι χώρες της Βαλτικής βρίσκονταν ήδη σε αυξημένη στρατιωτική εγρήγορση.
Η Πολωνία είχε ενισχύσει την αεράμυνά της μετά από σειρά καταγγελλόμενων παραβιάσεων, ενώ η Δανία είχε αναφέρει περιστατικό κατά το οποίο ρωσικό πολεμικό πλοίο εκτόξευσε φωτοβολίδες κοντά σε δανικό στρατιωτικό ελικόπτερο.
Τέτοιου είδους περιστατικά δεν σημαίνουν από μόνα τους ότι η Ρωσία προετοιμάζεται για σύγκρουση με το ΝΑΤΟ.
Δείχνουν όμως πόσο μικρά έχουν γίνει τα περιθώρια λάθους.
Ένα ελικόπτερο.
Ένα δεξαμενόπλοιο.
Μια επιχείρηση νηοψίας.
Ένα ραντάρ που αντιλαμβάνεται λανθασμένα μια κίνηση.
Μπορεί να είναι αρκετά για να προκληθεί μια κρίση που κανένας πολιτικός σχεδιασμός δεν είχε προβλέψει.
Το πραγματικό ευρωπαϊκό δίλημμα
Η εύκολη λύση θα ήταν να περιοριστούν οι κυρώσεις ή οι επιχειρήσεις κατά του ρωσικού «σκιώδους στόλου».
Όμως αυτό θα δημιουργούσε ένα διαφορετικό πρόβλημα.
Θα σήμαινε ότι μία πυρηνική απειλή της Μόσχας μπορεί να οδηγήσει ευρωπαϊκές κυβερνήσεις στην εγκατάλειψη μέτρων που θεωρούν νόμιμα και αναγκαία.
Και αυτό θα δημιουργούσε ένα εξαιρετικά επικίνδυνο προηγούμενο.
Το ερώτημα επομένως δεν είναι αν η Ευρώπη πρέπει να σταματήσει να εφαρμόζει τις κυρώσεις της.
Το πραγματικό ερώτημα είναι:
ποιος γνωρίζει ανά πάσα στιγμή τη συνολική επίπτωση όλων αυτών των μέτρων πάνω στο Καλίνινγκραντ;
Σήμερα η απάντηση δεν είναι απολύτως σαφής.
Η λύση που μπαίνει στο τραπέζι: κοινός μηχανισμός ΕΕ–ΝΑΤΟ
Ένα ενδεχόμενο που αποκτά όλο και μεγαλύτερο ενδιαφέρον είναι η δημιουργία ενός μόνιμου μηχανισμού συντονισμού ΕΕ–ΝΑΤΟ ειδικά για τη Βαλτική.
Όχι για να αποκτήσει η Ρωσία δικαίωμα βέτο σε ευρωπαϊκές αποφάσεις.
Ούτε για να απαιτείται πολιτική άδεια για κάθε νηοψία ή κάθε τελωνειακό έλεγχο.
Αλλά για να υπάρχει μία ενιαία εικόνα.
Ένας τέτοιος μηχανισμός θα μπορούσε να γνωρίζει:
ποιοι περιορισμοί εφαρμόζονται στη σιδηροδρομική τροφοδοσία του Καλίνινγκραντ,
ποια πλοία έχουν τεθεί υπό κυρώσεις,
ποια επιχείρηση βρίσκεται σε εξέλιξη στη Βαλτική,
ποιες στρατιωτικές ασκήσεις πραγματοποιούνται ταυτόχρονα,
και εάν ο συνδυασμός τους δημιουργεί μια εικόνα που η Μόσχα μπορεί να ερμηνεύσει ως de facto αποκλεισμό.
Το κλειδί δεν είναι να σταματήσει η πίεση.
Είναι να μην υπάρξει τυχαία κλιμάκωση από διαφορετικές αποφάσεις που κανείς δεν είχε εξετάσει συνολικά.
Γιατί χρειάζεται και δημόσιο μήνυμα
Υπάρχει όμως και μια δεύτερη διάσταση.
Η ΕΕ και το ΝΑΤΟ χρειάζονται μία καθαρή δημόσια θέση:
η νόμιμη πολιτική διαμετακόμιση προς το Καλίνινγκραντ δεν αποτελεί στόχο αποκλεισμού.
Αυτό δεν θα σταματήσει τη Μόσχα από το να μιλά για «περικύκλωση».
Θα μπορούσε όμως να αφαιρέσει μέρος της πολιτικής ασάφειας γύρω από τη λέξη «απομόνωση».
Και κυρίως θα έδινε στους Ευρωπαίους μια ενιαία γραμμή αντί για δεκάδες διαφορετικές εθνικές εξηγήσεις.
Τρία σενάρια για τη Βαλτική
Η πιο πιθανή εξέλιξη δεν είναι ένας άμεσος αποκλεισμός ούτε μια πυρηνική κρίση.
Είναι η συνέχιση της σημερινής κατάστασης:
περισσότερες κυρώσεις,
περισσότεροι έλεγχοι,
περισσότερες ρωσικές συνοδείες,
και περισσότερα μικρά στρατιωτικά επεισόδια.
Το δεύτερο —και σαφώς πιο επικίνδυνο— σενάριο θα ήταν η σύμπτωση αρκετών κινήσεων την ίδια χρονική στιγμή.
Για παράδειγμα, έλεγχος ενός πλοίου που κατευθύνεται προς το Καλίνινγκραντ, νέος περιορισμός στη χερσαία διαμετακόμιση και μεγάλη νατοϊκή άσκηση.
Σε μια τέτοια περίπτωση, η Μόσχα θα μπορούσε να υποστηρίξει ότι η «απομόνωση» που περιέγραφε έχει πλέον αρχίσει.
Το θετικότερο σενάριο θα ήταν η Ευρώπη και το ΝΑΤΟ να δημιουργήσουν μηχανισμό συντονισμού πριν συμβεί ένα σοβαρό περιστατικό.
Όχι για να μειώσουν την πίεση στη Ρωσία.
Αλλά για να γνωρίζουν ποιος γυρίζει κάθε φορά τη βίδα.
Η Σύνοδος Κορυφής της 15ης–16ης Οκτωβρίου αποκτά ιδιαίτερο βάρος
Το επόμενο μεγάλο πολιτικό ραντεβού είναι ήδη μπροστά.
Στις 15 και 16 Οκτωβρίου, οι ηγέτες της Ευρωπαϊκής Ένωσης συναντώνται στις Βρυξέλλες.
Η επίσημη ατζέντα περιλαμβάνει μεταξύ άλλων Ουκρανία, ευρωπαϊκή άμυνα και ασφάλεια, Μέση Ανατολή, ανταγωνιστικότητα και διεύρυνση.
Το ζήτημα της Ρωσίας και της ευρωπαϊκής ασφάλειας θα βρίσκεται επομένως ούτως ή άλλως στο κέντρο της συζήτησης.
Το κρίσιμο θα είναι εάν οι Ευρωπαίοι περιοριστούν σε νέες εκκλήσεις για αυστηρότερη εφαρμογή των κυρώσεων ή εάν αρχίσουν να συζητούν σοβαρά πώς συντονίζονται οι διαφορετικές εθνικές ενέργειες στη Βαλτική.
Γιατί όσο αυξάνεται η πίεση στον ρωσικό «σκιώδη στόλο», τόσο μεγαλώνει και η ανάγκη να υπάρχει μία κοινή στρατηγική εικόνα.
Το παράδοξο του Καλίνινγκραντ
Το πιο επικίνδυνο στοιχείο της σημερινής κρίσης είναι τελικά ένα παράδοξο.
Κανείς στη Δύση δεν ανακοινώνει ότι θέλει να αποκλείσει το Καλίνινγκραντ.
Αλλά η Μόσχα έχει ήδη χαράξει μια πυρηνική κόκκινη γραμμή γύρω από την πιθανή «απομόνωσή» του.
Και όταν μια κόκκινη γραμμή δεν αφορά μία συγκεκριμένη πράξη αλλά μια ασαφή κατάσταση, μπορεί να παραβιαστεί χωρίς κανείς να το έχει αποφασίσει.
Η πραγματική πρόκληση για την Ευρώπη, επομένως, δεν είναι να εγκαταλείψει την πίεση προς τη Ρωσία.
Είναι να εξασφαλίσει ότι η πίεση είναι συντονισμένη, ελεγχόμενη και πολιτικά κατανοητή πριν η Μόσχα αποφασίσει μόνη της ότι η γραμμή έχει ήδη περαστεί.
Πηγή: pagenews.gr