Μια δήλωση από την Αθήνα, μια στρατηγική θαλάσσια δίοδος στον Περσικό Κόλπο και ένα ερώτημα που αγγίζει την καρδιά της παγκόσμιας ενεργειακής ασφάλειας: Έχει πράγματι χάσει το Ιράν τη δυνατότητα να ελέγχει τις εξελίξεις στα Στενά του Ορμούζ;
Ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο επέλεξε την επίσκεψή του στην ελληνική πρωτεύουσα, την Τετάρτη 7 Οκτωβρίου 2026, για να διατυπώσει μια ιδιαίτερα κατηγορηματική εκτίμηση.
Σύμφωνα με το Al-Monitor, ο επικεφαλής της αμερικανικής διπλωματίας υποστήριξε ότι το Ιράν έχει χάσει πλήρως τον έλεγχο της στρατηγικής θαλάσσιας διόδου.
Ως βασικό επιχείρημα επικαλέστηκε την ανάκαμψη των πετρελαϊκών εξαγωγών από τις χώρες του Κόλπου κατά τον Σεπτέμβριο.
Η πραγματικότητα, ωστόσο, δεν είναι τόσο απλή.
Τα δεξαμενόπλοια εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν απειλές. Οι ενεργειακές αγορές παραμένουν νευρικές. Και οι πετρελαϊκές εταιρείες δεν θεωρούν ακόμη δεδομένη τη σταθερότητα των μεταφορών.
Το γεγονός ότι το πετρέλαιο ξαναρέει δεν αποδεικνύει από μόνο του ότι η Τεχεράνη έχει χάσει κάθε δυνατότητα να προκαλέσει μια νέα κρίση.
Ρούμπιο από την Αθήνα: «Το Ιράν έχασε τον πλήρη έλεγχο»
Μιλώντας σε δημοσιογράφους κατά την επίσκεψή του στην Αθήνα, ο Μάρκο Ρούμπιο παρουσίασε την ανάκαμψη των εξαγωγών πετρελαίου ως ένδειξη αποδυνάμωσης της ιρανικής επιρροής.
Όπως ανέφερε, από τον Περσικό Κόλπο εξέρχεται πλέον σχεδόν η ίδια ποσότητα πετρελαίου με εκείνη που διακινούνταν πριν από την έναρξη της σύγκρουσης ΗΠΑ–Ιράν.
Στην ερμηνεία του Αμερικανού υπουργού Εξωτερικών, η εξέλιξη αυτή δείχνει ότι η Τεχεράνη δεν μπορεί πλέον να επιβάλει τον ίδιο βαθμό περιορισμού στη θαλάσσια κυκλοφορία.
Παράλληλα, ο Ρούμπιο περιέγραψε την ιρανική οικονομία ως ευρισκόμενη σε πλήρη κατάρρευση.
Πρόκειται για δύο αλληλένδετες πολιτικές εκτιμήσεις της Ουάσιγκτον.
Η πρώτη αφορά τη δυνατότητα του Ιράν να επηρεάζει τη διέλευση εμπορικών πλοίων.
Η δεύτερη αφορά το οικονομικό κόστος που υφίσταται η ίδια η Τεχεράνη από την παρατεταμένη σύγκρουση.
Όμως το Al-Monitor επισημαίνει ότι η εικόνα των Στενών του Ορμούζ παραμένει περισσότερο σύνθετη από όσο υποδηλώνει η αμερικανική δήλωση.
Το πετρέλαιο επέστρεψε – Γιατί οι αγορές δεν πανηγυρίζουν;
Η ανάκαμψη των εξαγωγών από τον Κόλπο αποτελεί σημαντική εξέλιξη για την παγκόσμια οικονομία.
Οι ενεργειακές ροές που είχαν διαταραχθεί από τον πόλεμο πλησιάζουν ξανά τα προηγούμενα επίπεδα.
Αυτό περιορίζει έναν από τους σοβαρότερους κινδύνους για την προσφορά πετρελαίου.
Ωστόσο, η αποκατάσταση της ποσότητας που εξάγεται δεν ταυτίζεται με την αποκατάσταση της ασφάλειας.
Ένα δεξαμενόπλοιο μπορεί να συνεχίσει το ταξίδι του ακόμη και όταν ο κίνδυνος επίθεσης παραμένει αυξημένος.
Μια εταιρεία μπορεί να αποδέχεται υψηλότερο κόστος ασφάλισης ή πρόσθετα μέτρα προστασίας προκειμένου να διατηρήσει τις εμπορικές της δραστηριότητες.
Και μια αγορά μπορεί να καταγράφει ανάκαμψη των εξαγωγών, διατηρώντας ταυτόχρονα υψηλό ασφάλιστρο γεωπολιτικού κινδύνου στις τιμές.
Αυτή είναι η αντίφαση που βρίσκεται στο επίκεντρο της ανάλυσης.
Η θαλάσσια δίοδος λειτουργεί, αλλά δεν έχει απαλλαγεί από την απειλή μιας νέας διαταραχής.
Brent στα 101 δολάρια: Η τιμή που διαψεύδει τον εφησυχασμό
Την Τετάρτη 7 Οκτωβρίου, όταν ο Ρούμπιο έκανε τις δηλώσεις του, το πετρέλαιο Brent διαπραγματευόταν κοντά στα 101 δολάρια το βαρέλι.
Η τιμή ήταν αυξημένη περίπου κατά 1% στη διάρκεια της ημέρας και παρέμενε κοντά στα επίπεδα που είχαν καταγραφεί από τις αρχές Οκτωβρίου.
Το στοιχείο αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία.
Εάν η ανάκαμψη των εξαγωγών είχε εξαλείψει τους φόβους για την ενεργειακή ασφάλεια, οι αγορές θα είχαν έναν σημαντικό λόγο να αναθεωρήσουν την αποτίμηση του γεωπολιτικού κινδύνου.
Αντίθετα, το Brent εξακολουθούσε να κινείται σε υψηλά επίπεδα.
Αυτό δεν σημαίνει ότι η τιμή του πετρελαίου καθορίζεται αποκλειστικά από το Ιράν.
Η παγκόσμια ζήτηση, η παραγωγή άλλων χωρών και οι αποφάσεις των μεγάλων πετρελαιοπαραγωγών επηρεάζουν επίσης την αγορά.
Ωστόσο, η διατήρηση της τιμής κοντά στα 101 δολάρια καταδεικνύει ότι η ενεργειακή αβεβαιότητα δεν έχει εξαφανιστεί.
Η ιρανική ισχύς δεν μετριέται μόνο από το πόσα πλοία περνούν
Η βασική γεωπολιτική διάκριση αφορά δύο διαφορετικές έννοιες: τον έλεγχο μιας θαλάσσιας διόδου και την ικανότητα διατάραξης της λειτουργίας της.
Για να επηρεάσει το διεθνές εμπόριο, μια χώρα δεν χρειάζεται απαραίτητα να εμποδίζει συνεχώς τη διέλευση όλων των πλοίων.
Μπορεί να αρκεί η διατήρηση μιας αξιόπιστης απειλής.
Η πιθανότητα επιθέσεων, οι κίνδυνοι για πληρώματα και φορτία και η αβεβαιότητα σχετικά με μια νέα στρατιωτική κλιμάκωση μπορούν να αυξήσουν το κόστος των μεταφορών.
Επομένως, ακόμη και αν το Ιράν δεν μπορεί πλέον να περιορίζει τις εξαγωγές στον βαθμό που το έκανε προηγουμένως, αυτό δεν σημαίνει ότι έχει χάσει κάθε δυνατότητα πίεσης.
Ακριβώς εδώ βρίσκεται η αδυναμία μιας απόλυτης ερμηνείας της δήλωσης Ρούμπιο.
Η υποχώρηση της ιρανικής επιρροής δεν ισοδυναμεί αναγκαστικά με την πλήρη εξουδετέρωση της ιρανικής απειλής.
Τα τάνκερ εξακολουθούν να δέχονται επιθέσεις
Το Al-Monitor υπογραμμίζει ότι, παρά την ανάκαμψη των πετρελαϊκών ροών, οι επιθέσεις σε δεξαμενόπλοια δεν έχουν σταματήσει.
Η διαπίστωση αυτή περιορίζει το περιθώριο εφησυχασμού.
Η διεθνής ναυτιλία λειτουργεί με μακροχρόνιο σχεδιασμό, υψηλές επενδύσεις και αυστηρές απαιτήσεις ασφαλείας.
Κάθε νέα επίθεση μπορεί να επηρεάσει τις αποφάσεις των πλοιοκτητών, των ναυλωτών και των ασφαλιστικών εταιρειών.
Το κόστος μιας στρατιωτικής κλιμάκωσης δεν περιορίζεται στην άμεση ζημιά ενός πλοίου.
Μπορεί να μεταφερθεί σε ολόκληρη την αλυσίδα μεταφοράς, επεξεργασίας και διανομής πετρελαίου.
Για τον λόγο αυτό, η ανθεκτικότητα των εξαγωγών δεν πρέπει να συγχέεται με την πλήρη αποκατάσταση της ομαλότητας.
Ο φόβος μιας νέας επίθεσης στις πετρελαϊκές υποδομές
Ένας δεύτερος παράγοντας αβεβαιότητας είναι η πιθανότητα το Ιράν να κλιμακώσει τις επιθέσεις του εναντίον ενεργειακών εγκαταστάσεων χωρών του Κόλπου.
Το ενδεχόμενο αυτό απασχολεί τις αγορές, ακόμη και όταν οι τρέχουσες εξαγωγές εμφανίζουν βελτίωση.
Η περιφερειακή ενεργειακή ασφάλεια εξαρτάται από περισσότερα στοιχεία από την ελεύθερη διέλευση ενός στενού.
Εξαρτάται επίσης από την προστασία εγκαταστάσεων παραγωγής, αποθήκευσης και φόρτωσης πετρελαίου, καθώς και από την αδιάλειπτη λειτουργία των μεταφορικών δικτύων.
Μια σοβαρή διαταραχή σε οποιοδήποτε από αυτά τα σημεία μπορεί να επηρεάσει τις διεθνείς αγορές.
Συνεπώς, η επιστροφή των εξαγωγών δεν αποτελεί εγγύηση ότι η ανάκαμψη θα διατηρηθεί χωρίς νέες κρίσεις.
Η Σαουδική Αραβία και οι χώρες του Κόλπου στο επίκεντρο
Για τις πετρελαιοπαραγωγούς χώρες της περιοχής, η αποκατάσταση των εξαγωγών είναι ζωτικής σημασίας.
Τα κρατικά έσοδα, οι επενδύσεις και τα μεγάλα οικονομικά σχέδια διαφοροποίησης εξαρτώνται σε σημαντικό βαθμό από τη δυνατότητα απρόσκοπτης διάθεσης ενεργειακών προϊόντων στις διεθνείς αγορές.
Η Σαουδική Αραβία, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και οι υπόλοιποι εξαγωγείς έχουν ισχυρό κίνητρο να περιορίσουν την έκθεσή τους σε διαταραχές της ναυσιπλοΐας.
Ωστόσο, οι εναλλακτικές διαδρομές και οι χερσαίες υποδομές δεν εξαλείφουν αυτομάτως όλους τους κινδύνους.
Η δυνατότητα παράκαμψης ενός μέρους των προβληματικών θαλάσσιων διαδρομών μπορεί να ενισχύσει την ανθεκτικότητα του συστήματος.
Δεν σημαίνει, όμως, ότι μια περιφερειακή κλιμάκωση θα ήταν οικονομικά ανώδυνη.
Γιατί η δήλωση Ρούμπιο έχει και πολιτική σημασία
Η παρέμβαση του Αμερικανού υπουργού Εξωτερικών δεν αφορά μόνο τα στοιχεία της αγοράς πετρελαίου.
Εντάσσεται στη συνολικότερη προσπάθεια της Ουάσιγκτον να παρουσιάσει την αποδυνάμωση της ιρανικής δυνατότητας πίεσης ως αποτέλεσμα της αμερικανικής στρατηγικής.
Η ανάκαμψη των εξαγωγών προσφέρει ένα συγκεκριμένο επιχείρημα υπέρ αυτής της θέσης.
Παράλληλα, η αναφορά στην οικονομική κατάσταση του Ιράν ενισχύει το μήνυμα ότι η σύγκρουση επιβαρύνει σοβαρά την Τεχεράνη.
Ωστόσο, για να αξιολογηθεί πλήρως ο ισχυρισμός περί απώλειας ελέγχου, χρειάζονται περισσότερα από στοιχεία εξαγωγών ενός μήνα.
Απαιτείται να εξεταστούν η διάρκεια της ανάκαμψης, η συχνότητα των επιθέσεων, η ασφάλεια της ναυσιπλοΐας και η δυνατότητα του Ιράν να προκαλέσει νέες διαταραχές.
Αυτή η διάκριση είναι καθοριστική για μια ολοκληρωμένη γεωπολιτική εκτίμηση.
Η ελληνική διάσταση: Ναυτιλία, ενέργεια και γεωπολιτική ασφάλεια
Οι δηλώσεις Ρούμπιο αποκτούν πρόσθετο ενδιαφέρον επειδή έγιναν στην Αθήνα.
Η Ελλάδα αποτελεί μία από τις σημαντικότερες δυνάμεις της διεθνούς εμπορικής ναυτιλίας, με ιδιαίτερα ισχυρή παρουσία στις μεταφορές ενεργειακών φορτίων.
Κάθε μεταβολή της ασφάλειας στον Περσικό Κόλπο μπορεί να επηρεάσει το επιχειρησιακό περιβάλλον της ελληνόκτητης ναυτιλίας.
Οι επιπτώσεις αφορούν τις θαλάσσιες διαδρομές, την ασφάλιση, το κόστος μεταφοράς και την προστασία των πληρωμάτων.
Παράλληλα, η διατήρηση υψηλών τιμών πετρελαίου μπορεί να επηρεάσει το κόστος ενέργειας στην ευρωπαϊκή οικονομία.
Η Ελλάδα, ως χώρα με ισχυρή ναυτιλιακή παρουσία και ενεργειακές διασυνδέσεις, έχει άμεσο ενδιαφέρον για τη σταθερότητα της περιοχής.
Η δήλωση του Αμερικανού υπουργού Εξωτερικών από ελληνικό έδαφος συνδέει έτσι την ευρύτερη στρατηγική των ΗΠΑ με ζητήματα που αφορούν άμεσα την ελληνική οικονομία.
Έχασε τελικά το Ιράν τα Στενά του Ορμούζ;
Η απάντηση εξαρτάται από το τι εννοούμε με τον όρο «έλεγχος».
Εάν το κριτήριο είναι η δυνατότητα της Τεχεράνης να περιορίζει σε μεγάλη κλίμακα τις εξαγωγές πετρελαίου, η ανάκαμψη του Σεπτεμβρίου αποτελεί ένδειξη ότι αυτή η δυνατότητα έχει αποδυναμωθεί.
Εάν, όμως, το κριτήριο είναι η ικανότητα να απειλεί πλοία, να αυξάνει το κόστος των μεταφορών και να δημιουργεί φόβους για νέες ενεργειακές διαταραχές, τα διαθέσιμα στοιχεία δεν επιτρέπουν να θεωρηθεί ότι ο κίνδυνος έχει εξαλειφθεί.
Αυτό είναι και το ουσιαστικό συμπέρασμα που αναδεικνύει το Al-Monitor.
Η ανάκαμψη των εξαγωγών είναι πραγματική και σημαντική.
Η πλήρης αποκατάσταση της ασφάλειας, όμως, παραμένει διαφορετικό ζήτημα.
Ο Ρούμπιο βλέπει την υποχώρηση της ιρανικής ισχύος. Οι αγορές εξακολουθούν να βλέπουν τον κίνδυνο μιας νέας έκρηξης.
Και όσο τα δεξαμενόπλοια συνεχίζουν να απειλούνται και το πετρέλαιο παραμένει ευάλωτο στις γεωπολιτικές εξελίξεις, η μάχη για τα Στενά του Ορμούζ δεν μπορεί να θεωρηθεί οριστικά κλεισμένη.
Πηγή: pagenews.gr