Ρούμπιο: Η Τουρκία στη σκιά του καλωδίου – Τι δεν δεσμεύτηκαν να κάνουν οι ΗΠΑ για την Κάσο

Η επίσκεψη του Μάρκο Ρούμπιο στην Αθήνα επιβεβαίωσε τη σημασία των ελληνοαμερικανικών σχέσεων, αλλά άφησε ανοιχτό ένα από τα πλέον ευαίσθητα γεωπολιτικά ζητήματα της Ανατολικής Μεσογείου: την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας–Κύπρου και τη στάση της Ουάσιγκτον απέναντι στις τουρκικές αντιδράσεις.

Πίσω από τις ανακοινώσεις για την ενεργειακή ασφάλεια, τις αμυντικές συμφωνίες και τον στρατηγικό ρόλο της Ελλάδας, η απάντηση του Αμερικανού υπουργού Εξωτερικών σε ερώτηση για τις ενεργειακές διασυνδέσεις ανέδειξε τις δυσκολίες που εξακολουθούν να συνοδεύουν το Great Sea Interconnector.

Ο Ρούμπιο δεν αμφισβήτησε τη σημασία των έργων ούτε απέσυρε την αμερικανική υποστήριξη. Αντιθέτως, επανέλαβε την προσήλωση των Ηνωμένων Πολιτειών στην επιτυχία τους.

Ωστόσο, απέφυγε να κατονομάσει την Τουρκία και δεν ανακοίνωσε συγκεκριμένο τρόπο αντιμετώπισης ενδεχόμενης παρεμπόδισης των εργασιών.

Ακριβώς αυτή η διπλωματική επιφύλαξη δημιουργεί ένα κρίσιμο ερώτημα για την ελληνική εξωτερική πολιτική: μέχρι πού φτάνει η αμερικανική στήριξη όταν η ενεργειακή συνεργασία συναντά τις τουρκικές διεκδικήσεις στο πεδίο;

Η κρίσιμη δήλωση Ρούμπιο: Οι «άλλες χώρες» και η διπλωματία μακριά από τις κάμερες

Κατά την κοινή συνέντευξη Τύπου με τον Γιώργο Γεραπετρίτη, στις 7 Οκτωβρίου, ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών κλήθηκε να τοποθετηθεί για την αμερικανική υποστήριξη σε ενεργειακά έργα και διασυνδέσεις.

Η απάντησή του είχε δύο σκέλη.

Αρχικά, συνέδεσε την ενεργειακή ασφάλεια με την εθνική ασφάλεια, επισημαίνοντας ότι οι πρόσφατες διεθνείς συγκρούσεις έχουν αναδείξει την ανάγκη διαφοροποίησης των ενεργειακών διαδρομών.

Κατά τον Ρούμπιο, οι χώρες δεν πρέπει να εξαρτώνται από έναν μόνο ενεργειακό διάδρομο, καθώς η διακοπή της τροφοδοσίας από μια περιοχή μπορεί να επηρεάσει τη δυνατότητα των κρατών να ενεργούν σύμφωνα με τα εθνικά τους συμφέροντα.

Στη συνέχεια, όμως, αναγνώρισε ότι ορισμένα από τα ζητήματα που τέθηκαν συνδέονται με εξαιρετικά ευαίσθητες καταστάσεις και εμπλέκουν τρίτες χώρες.

Χρησιμοποίησε μάλιστα την απολύτως χαρακτηριστική αγγλική φράση:

«I won’t say who».

Δηλαδή, «Δεν θα πω ποιες», αναφερόμενος στις χώρες που εμπλέκονται στις δυσκολίες των συγκεκριμένων ζητημάτων.

Ακολούθως εξήγησε ότι τέτοιου είδους ευαίσθητα και κρίσιμα θέματα είναι προτιμότερο να αντιμετωπίζονται μέσω διακριτικής διπλωματίας και όχι στο πλαίσιο μιας δημόσιας συνέντευξης Τύπου.

Η αναφορά αυτή αποκτά ιδιαίτερο ενδιαφέρον επειδή η Τουρκία έχει διατυπώσει αντιρρήσεις για δραστηριότητες που συνδέονται με την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας–Κύπρου.

Ωστόσο, ο Ρούμπιο δεν κατονόμασε την Άγκυρα. Συνεπώς, η σύνδεση των δηλώσεών του με την Τουρκία αποτελεί γεωπολιτική ερμηνεία που στηρίζεται στο περιβάλλον του έργου και όχι ρητή αναφορά του Αμερικανού υπουργού.

Η δεύτερη πλευρά της δήλωσης: Οι ΗΠΑ θέλουν να πετύχουν τα έργα

Υπάρχει, όμως, και μια δεύτερη πλευρά στην απάντηση Ρούμπιο που δεν πρέπει να παραγνωριστεί.

Ο Αμερικανός υπουργός επανέλαβε ότι η Ουάσιγκτον παραμένει προσηλωμένη στην επιτυχία των ενεργειακών διαδρόμων και στη συνεργασία με την Ελλάδα.

Χαρακτήρισε την Ελλάδα σημαντικό εταίρο σε αυτή την προσπάθεια και συνέδεσε την επιτυχία των έργων τόσο με το ελληνικό όσο και με το αμερικανικό εθνικό συμφέρον.

Παράλληλα, υπογράμμισε ότι οι ενεργειακές διασυνδέσεις συμβάλλουν στην ευρύτερη διεθνή ασφάλεια.

Αυτό σημαίνει ότι η αμερικανική θέση δεν μπορεί να περιγραφεί ως απόρριψη ή εγκατάλειψη του Great Sea Interconnector.

Η Ουάσιγκτον δηλώνει ότι επιθυμεί την επιτυχία των ενεργειακών υποδομών, αλλά επιλέγει να μη δημοσιοποιήσει τον τρόπο με τον οποίο προτίθεται να χειριστεί τις περιφερειακές αντιδράσεις.

Η διαφορά ανάμεσα στη γενική στρατηγική υποστήριξη και στη συγκεκριμένη διπλωματική ή επιχειρησιακή δέσμευση βρίσκεται στον πυρήνα της συζήτησης.

Το μεγάλο ερώτημα: Αποκτά η Τουρκία λόγο στην πόντιση;

Η ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας–Κύπρου αποτελεί έργο με σημαντική ευρωπαϊκή και γεωπολιτική διάσταση.

Στόχος είναι να συνδεθεί το κυπριακό ηλεκτρικό σύστημα με το ευρωπαϊκό δίκτυο μέσω Ελλάδας, περιορίζοντας την ενεργειακή απομόνωση της Κυπριακής Δημοκρατίας.

Η υλοποίησή του, ωστόσο, δεν εξαρτάται αποκλειστικά από τεχνικούς και οικονομικούς παράγοντες.

Η Τουρκία προβάλλει θαλάσσιες διεκδικήσεις στην Ανατολική Μεσόγειο και έχει επιχειρήσει να συνδέσει τις εργασίες ερευνών και πόντισης καλωδίων με τις δικές της θέσεις για τις θαλάσσιες ζώνες.

Ιδιαίτερο ρόλο στη συγκεκριμένη αντιπαράθεση διαδραματίζει το τουρκολιβυκό μνημόνιο, το οποίο η Ελλάδα θεωρεί ότι παραβιάζει το διεθνές δίκαιο και δεν μπορεί να παράγει έννομα αποτελέσματα εις βάρος των δικαιωμάτων της.

Το κρίσιμο ζήτημα είναι ότι η διπλωματική συνεννόηση με τρίτες χώρες δεν ισοδυναμεί αυτομάτως με αναγνώριση δικαιώματος αδειοδότησης.

Από τις δηλώσεις Ρούμπιο δεν προκύπτει ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες αναγνωρίζουν στην Τουρκία δικαίωμα να εγκρίνει ή να απορρίπτει την πόντιση του καλωδίου.

Προκύπτει, όμως, ότι η αμερικανική πλευρά αναγνωρίζει την ύπαρξη περιφερειακών δυσκολιών που θεωρεί αναγκαίο να αντιμετωπιστούν διπλωματικά.

Και εδώ αναδεικνύεται η ουσιαστική πολιτική πρόκληση για την Αθήνα.

Κάσος: Το σημείο όπου η γεωπολιτική συναντά τις εργασίες στο πεδίο

Η περιοχή της Κάσου έχει αποκτήσει ιδιαίτερη σημασία στη συζήτηση για την ηλεκτρική διασύνδεση.

Οι προηγούμενες εντάσεις γύρω από τις θαλάσσιες έρευνες ανέδειξαν το ενδεχόμενο οι διαφορετικές ερμηνείες για τις θαλάσσιες ζώνες να μετατραπούν σε πρακτικό εμπόδιο για την υλοποίηση του έργου.

Για την Ελλάδα, η προστασία των δικαιωμάτων της και η συνέχιση των νόμιμων δραστηριοτήτων αποτελούν βασικές παραμέτρους της εξωτερικής πολιτικής.

Για την Τουρκία, η παρουσία της στις συγκεκριμένες θαλάσσιες περιοχές συνδέεται με την προσπάθεια προβολής των δικών της διεκδικήσεων.

Το ζήτημα δεν είναι μόνο νομικό.

Ακόμη και όταν μια χώρα δεν διαθέτει αναγνωρισμένο δικαίωμα αδειοδότησης, η δυνατότητα πρόκλησης επιχειρησιακών δυσκολιών μπορεί να επηρεάσει τον προγραμματισμό, το κόστος και το χρονοδιάγραμμα ενός έργου.

Αυτή είναι η διαφορά ανάμεσα στο ποιος έχει δικαίωμα να αποφασίζει και στο ποιος μπορεί να δημιουργήσει εμπόδια στην πράξη.

Η διπλωματία πίσω από τις κλειστές πόρτες

Η επιλογή Ρούμπιο να παραπέμψει σε διακριτική διπλωματία δεν είναι ασυνήθιστη για την αμερικανική εξωτερική πολιτική.

Οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν συμφέρον να διατηρούν λειτουργικές σχέσεις με δύο συμμάχους του ΝΑΤΟ, την Ελλάδα και την Τουρκία, αποφεύγοντας παράλληλα μια νέα κρίση στην Ανατολική Μεσόγειο.

Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι οι θέσεις των δύο χωρών έχουν την ίδια νομική βάση ούτε ότι η Ουάσιγκτον υιοθετεί τις τουρκικές διεκδικήσεις.

Σημαίνει ότι η αμερικανική διπλωματία επιλέγει, τουλάχιστον δημοσίως, να μη δεσμευτεί για τον συγκεκριμένο τρόπο αντιμετώπισης της διαφωνίας.

Η επιλογή αυτή μπορεί να προσφέρει περιθώρια διαπραγματεύσεων, αλλά αφήνει ανοιχτό το ερώτημα της πρακτικής υποστήριξης προς την ελληνική πλευρά εφόσον προκύψουν νέες εντάσεις.

Γεραπετρίτης και Ρούμπιο: Η σημασία του διαλόγου

Ο Μάρκο Ρούμπιο αναφέρθηκε θετικά στην προσέγγιση του Έλληνα υπουργού Εξωτερικών Γιώργου Γεραπετρίτη, επισημαίνοντας τη σημασία της επιδίωξης διαλόγου και σταθερότητας.

Η αναφορά αυτή εντάσσεται στο γενικότερο αμερικανικό ενδιαφέρον για την αποφυγή περιφερειακών κρίσεων.

Για την Αθήνα, όμως, η διπλωματική διαχείριση καλείται να υπηρετήσει δύο στόχους ταυτόχρονα: να διατηρήσει ανοιχτούς τους διαύλους επικοινωνίας και να διασφαλίσει ότι οι εργασίες του έργου δεν θα εξαρτηθούν από την αποδοχή αμφισβητούμενων τουρκικών αξιώσεων.

Πρόκειται για μια σύνθετη εξίσωση, στην οποία η αποτροπή εντάσεων και η άσκηση κυριαρχικών δικαιωμάτων πρέπει να εξετάζονται ως διακριτά ζητήματα.

Το τουρκολιβυκό μνημόνιο και το διεθνές δίκαιο

Η τουρκική επιχειρηματολογία για τις θαλάσσιες περιοχές της Ανατολικής Μεσογείου συνδέεται με την αντίληψη της Άγκυρας για την οριοθέτηση των θαλάσσιων ζωνών.

Η Ελλάδα απορρίπτει τις σχετικές διεκδικήσεις όταν θεωρεί ότι παραγνωρίζουν τα δικαιώματα των ελληνικών νησιών.

Το διεθνές δίκαιο της θάλασσας προβλέπει κανόνες για την τοποθέτηση υποθαλάσσιων καλωδίων, ενώ το εφαρμοστέο καθεστώς εξαρτάται από τη συγκεκριμένη θαλάσσια ζώνη και τη φύση των δραστηριοτήτων.

Η ελευθερία τοποθέτησης υποθαλάσσιων καλωδίων δεν πρέπει να συγχέεται με την απουσία κάθε τεχνικής ή νομικής υποχρέωσης.

Αντίστοιχα, η ύπαρξη αμφισβητούμενων θαλάσσιων διεκδικήσεων δεν δημιουργεί από μόνη της δικαίωμα μιας τρίτης χώρας να χορηγεί άδεια.

Για τον λόγο αυτό, η ακριβής νομική αξιολόγηση των εργασιών έχει ιδιαίτερη σημασία.

Το γεωοικονομικό κόστος της αβεβαιότητας

Η ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας–Κύπρου αποτελεί και επενδυτικό εγχείρημα μεγάλης κλίμακας.

Η επιτυχία του προϋποθέτει σταθερό χρονοδιάγραμμα, προβλεψιμότητα κόστους, σαφείς ρυθμιστικούς όρους και διαχείριση των κινδύνων.

Οι γεωπολιτικές εκκρεμότητες μπορούν να επηρεάσουν όλες αυτές τις παραμέτρους.

Κάθε πιθανή καθυστέρηση στις θαλάσσιες εργασίες ενδέχεται να προκαλέσει πρόσθετο οικονομικό κόστος, αλλαγές στον προγραμματισμό και αβεβαιότητα για τους εμπλεκόμενους φορείς.

Το πρόβλημα, επομένως, δεν περιορίζεται στις ελληνοτουρκικές σχέσεις.

Αφορά την ενεργειακή ασφάλεια της Κύπρου, την αξιοπιστία των ευρωπαϊκών ενεργειακών υποδομών και τη δυνατότητα υλοποίησης διασυνοριακών επενδύσεων σε περιοχές γεωπολιτικής έντασης.

Η ευρωπαϊκή διάσταση: Ποιος προστατεύει ένα έργο κοινού ενδιαφέροντος;

Το Great Sea Interconnector έχει ιδιαίτερη σημασία για τον ευρωπαϊκό ενεργειακό σχεδιασμό.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση επιδιώκει την ενίσχυση των ηλεκτρικών διασυνδέσεων, τη διαφοροποίηση των ενεργειακών πηγών και τη μείωση της εξάρτησης των κρατών-μελών από περιορισμένες υποδομές.

Η Κύπρος παραμένει ιδιαίτερη περίπτωση λόγω της ηλεκτρικής της απομόνωσης.

Επομένως, η εξέλιξη του έργου δεν αποτελεί αποκλειστικά διμερές ζήτημα Ελλάδας–Κύπρου.

Αναδεικνύει και ένα ευρύτερο ευρωπαϊκό ερώτημα: πώς διασφαλίζεται η υλοποίηση ενεργειακών υποδομών όταν οι εργασίες τους συναντούν αντιδράσεις τρίτων χωρών;

Η απάντηση απαιτεί συνδυασμό νομικής τεκμηρίωσης, διπλωματικής υποστήριξης, τεχνικού σχεδιασμού και πολιτικής συνεννόησης.

Τι πραγματικά έδειξε η επίσκεψη Ρούμπιο

Η παρουσία του Αμερικανού υπουργού Εξωτερικών στην Αθήνα επιβεβαίωσε τη στρατηγική σημασία της Ελλάδας για τις Ηνωμένες Πολιτείες.

Η ενεργειακή συνεργασία, οι αμυντικές συμφωνίες και η περιφερειακή ασφάλεια παραμένουν βασικοί πυλώνες της σχέσης.

Ωστόσο, η απάντηση για τις ενεργειακές διασυνδέσεις ανέδειξε ότι η ευρύτερη στρατηγική συνεργασία δεν συνεπάγεται αυτομάτως δημόσια αμερικανική δέσμευση για κάθε επιμέρους γεωπολιτική εκκρεμότητα.

Η Ουάσιγκτον επιθυμεί να πετύχουν τα έργα.

Δεν εξειδίκευσε, όμως, ποια στάση θα τηρήσει εάν οι τουρκικές αντιρρήσεις μετατραπούν σε νέα εμπόδια για τις εργασίες.

Αυτό είναι το ζήτημα που παραμένει ανοιχτό.

Τα τέσσερα ερωτήματα που μένουν αναπάντητα

Μετά τις δηλώσεις Ρούμπιο, τέσσερα ερωτήματα αποκτούν ιδιαίτερη σημασία:

Πρώτον: Θα υπάρξει ειδική αμερικανική διπλωματική πρωτοβουλία για τη διευκόλυνση της ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας–Κύπρου;

Δεύτερον: Ποια θέση θα διατυπώσει η Ουάσιγκτον εάν η Τουρκία επιχειρήσει να συνδέσει τις εργασίες με προηγούμενη έγκρισή της;

Τρίτον: Πώς θα συντονιστούν Ελλάδα, Κύπρος και Ευρωπαϊκή Ένωση ώστε να αντιμετωπιστούν οι οικονομικές και γεωπολιτικές εκκρεμότητες του έργου;

Τέταρτον: Ποιο θα είναι το συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα για την επόμενη φάση των θαλάσσιων εργασιών;

Οι απαντήσεις θα καθορίσουν εάν η γενική πολιτική υποστήριξη θα μεταφραστεί σε πρακτική πρόοδο.

Το συμπέρασμα: Η Τουρκία δεν κατονομάστηκε, αλλά το πρόβλημα παραμένει

Ο Μάρκο Ρούμπιο δεν ανακοίνωσε αλλαγή της αμερικανικής πολιτικής υπέρ της Τουρκίας ούτε αναγνώρισε τουρκικό δικαίωμα αδειοδότησης για το καλώδιο Ελλάδας–Κύπρου.

Η αναφορά του, όμως, σε τρίτες χώρες και ευαίσθητες καταστάσεις επιβεβαιώνει ότι οι περιφερειακές αντιδράσεις αποτελούν παράγοντα που η Ουάσιγκτον λαμβάνει υπόψη στη διπλωματική διαχείριση των ενεργειακών έργων.

Για την Αθήνα, το κρίσιμο στοίχημα είναι να εξασφαλίσει την πρόοδο της διασύνδεσης χωρίς να μετατραπεί η διπλωματική συνεννόηση σε αποδοχή αμφισβητούμενων αξιώσεων.

Η επίσκεψη Ρούμπιο επιβεβαίωσε την ισχύ της ελληνοαμερικανικής συνεργασίας.

Το ερώτημα για την Κάσο και το καλώδιο, όμως, παραμένει: όταν έρθει η ώρα των εργασιών, ποια θα είναι η συγκεκριμένη αμερικανική στάση απέναντι στις αντιδράσεις της Άγκυρας;

Πηγή: pagenews.gr