Η Ευρώπη ζητά περισσότερη ασφάλεια, ισχυρότερη βιομηχανία και μικρότερη ενεργειακή εξάρτηση. Όταν, όμως, η συζήτηση φτάνει στον λογαριασμό, τα κράτη-μέλη χωρίζονται σε στρατόπεδα.
Η νέα πρόταση της ιρλανδικής προεδρίας για τον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό της περιόδου 2028-2034, με περικοπές περίπου 159 δισ. ευρώ έναντι του αρχικού σχεδίου της Κομισιόν, μεταφέρει αυτή την αντίφαση στο κέντρο της διαπραγμάτευσης.
Για την Ελλάδα, η σύγκρουση έχει δύο διαστάσεις: πόσοι ευρωπαϊκοί πόροι θα χρηματοδοτήσουν την ανάπτυξη της επόμενης επταετίας και πόση δημοσιονομική ευελιξία θα επιτραπεί για την αντιμετώπιση της σημερινής ενεργειακής πίεσης.
Οι δύο διαπραγματεύσεις ακολουθούν διαφορετικές θεσμικές διαδικασίες. Πολιτικά, όμως, συναντώνται στο ίδιο ερώτημα: πόση κοινή ευρωπαϊκή ευθύνη αναλαμβάνεται απέναντι σε κρίσεις που ξεπερνούν τα εθνικά σύνορα;
Τα 159 δισ. είναι πρόταση περικοπών, όχι τελική απόφαση
Η ιρλανδική προεδρία εισηγείται μείωση περίπου 8% σε σχέση με την αρχική πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, η οποία προέβλεπε σχεδόν 2 τρισ. ευρώ.
Το νέο σχέδιο αναφέρεται σε περίπου 1,622 τρισ. ευρώ σε σταθερές τιμές του 2025, ή στο 1,16% του Ακαθάριστου Εθνικού Εισοδήματος της Ένωσης, έναντι 1,26% στην πρόταση της Κομισιόν.
Η διάκριση των τιμών έχει σημασία: τα 159 δισ. ευρώ σε τρέχουσες τιμές και τα περίπου 141 δισ. ευρώ σε σταθερές τιμές του 2025 αποτυπώνουν την ίδια κατεύθυνση περιορισμού, με διαφορετική βάση υπολογισμού.
Δεν έχει αποφασιστεί ακόμη ούτε ο τελικός προϋπολογισμός ούτε η κατανομή των περικοπών. Το έγγραφο αποτελεί αφετηρία για σκληρότερες διαπραγματεύσεις, με στόχο πολιτική συμφωνία έως το τέλος του 2026.
Η σύγκρουση πίσω από τους αριθμούς
Στη μία πλευρά βρίσκονται κράτη με επικεφαλής τη Γερμανία, τα οποία πιέζουν για συγκράτηση των συνολικών δαπανών και των εθνικών συνεισφορών.
Στην άλλη, χώρες της νότιας και ανατολικής Ευρώπης, που στηρίζουν την Πολιτική Συνοχής και αντιδρούν στην προοπτική περιορισμού των διαθέσιμων πόρων.
Η ουσία της αντιπαράθεσης ξεπερνά τη διαφορά ανάμεσα σε μεγαλύτερο και μικρότερο προϋπολογισμό. Αφορά ποιος χρηματοδοτεί τις νέες προτεραιότητες και ποιος αναλαμβάνει το κόστος της προσαρμογής.
Εάν η άμυνα, η τεχνολογία και η βιομηχανική ανταγωνιστικότητα αποκτήσουν μεγαλύτερο βάρος μέσα σε ένα πιο περιορισμένο συνολικό πλαίσιο, αυξάνεται ο ανταγωνισμός για κάθε κονδύλι.
Αυτό δημιουργεί πολιτικό κίνδυνο για χώρες που χρειάζονται ταυτόχρονα σύγχρονες υποδομές, περιφερειακή ανάπτυξη και στήριξη της αγροτικής παραγωγής.
Για την Ελλάδα, το κρίσιμο είναι και πώς μοιράζονται τα χρήματα
Η ελληνική διεκδίκηση χρειάζεται να εξετάζει τόσο το συνολικό ύψος των πόρων όσο και τους κανόνες πρόσβασης σε αυτούς.
Η προτεινόμενη αρχιτεκτονική περιλαμβάνει εθνικά και περιφερειακά σχέδια εταιρικής σχέσης, που συνδέουν επενδύσεις, μεταρρυθμίσεις και χρηματοδότηση. Παράλληλα, το νέο Ταμείο Ανταγωνιστικότητας προορίζεται να στηρίξει στρατηγικούς κλάδους, από την καθαρή τεχνολογία μέχρι την άμυνα και την ψηφιακή οικονομία.
Η ερμηνεία για την Αθήνα είναι συγκεκριμένη: πρέπει να υπερασπιστεί την περιφερειακή σύγκλιση, αλλά και να προετοιμάσει έργα που μπορούν να διεκδικήσουν χρηματοδότηση στις νέες ευρωπαϊκές προτεραιότητες.
Το μέγεθος του φακέλου και η δυνατότητα αξιοποίησής του θα κρίνουν μαζί το ελληνικό όφελος. Η επάρκεια των μελετών, η διοικητική ικανότητα και η ταχύτητα υλοποίησης αποκτούν ακόμη μεγαλύτερη σημασία όταν οι πόροι διεκδικούνται εντονότερα.
Η ενεργειακή μάχη: Μία έγκριση και μία ανοιχτή διεκδίκηση
Στο άμεσο μέτωπο της ενέργειας υπάρχει ήδη μια σημαντική εξέλιξη: το Ecofin της 9ης Οκτωβρίου συμφώνησε να επεκτείνει την εφαρμογή της εθνικής ρήτρας διαφυγής για την Ελλάδα σε πρόσθετα μέτρα ενεργειακής ασφάλειας.
Η ευρωπαϊκή καθοδήγηση αφορά παρεμβάσεις που ενισχύουν την ανθεκτικότητα του ενεργειακού συστήματος και μειώνουν την εξάρτηση από ορυκτά καύσιμα: εξηλεκτρισμό, ηλεκτρικά δίκτυα, καθαρή αποθήκευση και εξοικονόμηση ενέργειας.
Η απόφαση προσφέρει δημοσιονομική ευελιξία για επιλέξιμες δαπάνες. Δεν ισοδυναμεί με μεταφορά νέων ευρωπαϊκών χρημάτων στον ελληνικό προϋπολογισμό ούτε με γενική άδεια για επιδοτήσεις καυσίμων.
Το πολιτικό της βάρος, πάντως, είναι ουσιαστικό: αναγνωρίζει ότι η ενεργειακή ασφάλεια αποτελεί μέρος της ευρύτερης ευρωπαϊκής ασφάλειας.
Τα 700 εκατ. ευρώ του ΦΠΑ δεν είναι έτοιμο πακέτο παροχών
Ξεχωριστή παραμένει η ελληνική πρόταση για αξιοποίηση των πρόσθετων εισπράξεων ΦΠΑ που συνδέονται με την αύξηση των ενεργειακών τιμών.
Σύμφωνα με το σχετικό οικονομικό ρεπορτάζ, τα δυνητικά επιπλέον έσοδα υπολογίζονται περίπου στα 700 εκατ. ευρώ. Πρόκειται για εκτίμηση και για αντικείμενο διαπραγμάτευσης, με ζητούμενο τη δυνατότητα χρηματοδότησης προσωρινών μέτρων στήριξης μέσα στο ευρωπαϊκό πλαίσιο δαπανών.
Η κυβέρνηση χρειάζεται να εξασφαλίσει αποδεκτό τρόπο υπολογισμού και δημοσιονομικής μεταχείρισης. Το ποσό δεν είναι αυτομάτως διαθέσιμο για διανομή.
Η λογική της διεκδίκησης έχει πολιτική δύναμη: όταν η ακρίβεια αυξάνει τις φορολογικές εισπράξεις, η επιστροφή μέρους τους στους πολίτες μπορεί να λειτουργήσει ως στοχευμένη προστασία. Η ευρωπαϊκή επιφύλαξη αφορά τη διατήρηση των δημοσιονομικών ορίων και της αξιοπιστίας τους.
Η Αθήνα χρειάζεται συμμαχίες και συγκεκριμένες εγγυήσεις
Η Σύνοδος Κορυφής της επόμενης εβδομάδας αποκτά βάρος και στα δύο μέτωπα.
Η Ελλάδα έχει συμφέρον να διεκδικήσει επαρκείς πόρους για Συνοχή και αγροτική πολιτική, ουσιαστική συμμετοχή στα νέα χρηματοδοτικά εργαλεία και σαφείς όρους ενεργειακής ευελιξίας.
Οι αποφάσεις για το Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο απαιτούν ομοφωνία στο Συμβούλιο και συγκατάθεση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου. Αυτό δίνει διαπραγματευτικό βάρος σε κάθε κράτος, αλλά καθιστά αναγκαίες τις συμμαχίες.
Η δοκιμασία για την Ευρώπη είναι πλέον χειροπιαστή: οι νέες στρατηγικές φιλοδοξίες πρέπει να συνοδευτούν από χρηματοδότηση που μπορούν να αξιοποιήσουν όλα τα κράτη-μέλη.
Για την Αθήνα, επιτυχία θα είναι οι ευρωπαϊκές αποφάσεις να μεταφραστούν σε δύο αποτελέσματα: μεγαλύτερη αντοχή απέναντι στη σημερινή ενεργειακή κρίση και επαρκείς επενδύσεις για την οικονομία της επόμενης δεκαετίας.
Πηγή: pagenews.gr