Τα 53 εκκλησιαστικά κειμήλια που επέστρεψαν στην Ελλάδα από τη Βουλγαρία, ύστερα από 109 χρόνια, παρουσιάστηκαν το Σάββατο στο Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού στη Θεσσαλονίκη, παρουσία της υπουργού Πολιτισμού, Λίνας Μενδώνη.
Πρόκειται για εικόνες, σταυρούς, λειψανοθήκες, εκκλησιαστικά σκεύη και άλλα αντικείμενα που χρονολογούνται από τον 16ο έως τον 19ο αιώνα και είχαν αφαιρεθεί από μονές και εκκλησίες της Μακεδονίας. Τα κειμήλια εκτίθενται προσωρινά στο μουσείο, πριν επιστρέψουν στους χώρους από τους οποίους προέρχονται.
Κατά την παρουσίαση, η Λίνα Μενδώνη αναφέρθηκε στη συμφωνία που υπέγραψαν Ελλάδα και Βουλγαρία στις 29 Σεπτεμβρίου, εξηγώντας ότι προβλέπει και τη διερεύνηση της προέλευσης άλλων κειμηλίων που βρίσκονται στη γειτονική χώρα, με στόχο την επιστροφή τους στην Ελλάδα.
Τα κειμήλια που επέστρεψαν από τη Βουλγαρία
Ανάμεσα στα σημαντικότερα αντικείμενα είναι δύο ζεύγη εκκλησιαστικών ριπιδίων του 16ου αιώνα, κατασκευασμένων από επιχρυσωμένο ασήμι και διακοσμημένων με σμάλτο. Το ένα ζεύγος ανήκει στη Μονή Τιμίου Προδρόμου και το δεύτερο στην Ιερά Μητρόπολη Σερρών και Νιγρίτης.
«Πρόκειται πραγματικά για μοναδικά έργα τέχνης», ανέφερε η υπουργός Πολιτισμού, εξηγώντας ότι η αξία τους δεν περιορίζεται στη θρησκευτική τους σημασία, αλλά αφορά και την ιστορία και την τέχνη της εποχής τους.
Ιδιαίτερη σημασία έχει και η επιστροφή τμημάτων από το αργυρό κάλυμμα της εικόνας του Αγίου Ιωάννη του Προδρόμου. Τα τμήματα αυτά συμπληρώνουν την εικόνα που βρίσκεται στο τέμπλο της ομώνυμης μονής, αποκαθιστώντας την αρχική της μορφή.
Στα αντικείμενα που παρουσιάστηκαν περιλαμβάνονται επίσης δύο μεγάλοι σταυροί λιτανείας, με περίτεχνη διακόσμηση και πολύτιμους λίθους, καθώς και λειψανοθήκες που φιλοτεχνήθηκαν από τεχνίτες της εποχής.
Τα περισσότερα κειμήλια προέρχονται από τη Μονή Τιμίου Προδρόμου, τη Μονή Εικοσιφοίνισσας και την Ιερά Μητρόπολη Σερρών και Νιγρίτης, ενώ ένα αντικείμενο προέρχεται από τη Νάουσα.
Όπως εξήγησε η Μενδώνη, στόχος του υπουργείου είναι να επιστρέψουν στους χώρους από τους οποίους αφαιρέθηκαν, εφόσον το επιθυμούν οι μονές και οι εκκλησιαστικές αρχές.
Πώς βρέθηκαν τα κειμήλια στη Βουλγαρία
Η ιστορία των αντικειμένων συνδέεται με τη δράση των βουλγαρικών στρατευμάτων κατοχής στη Μακεδονία στις αρχές του 20ού αιώνα. Εκείνη την περίοδο αφαιρέθηκαν από μοναστήρια και εκκλησίες εκατοντάδες κειμήλια, χειρόγραφα, παλαιά βιβλία και άλλα αντικείμενα θρησκευτικής και ιστορικής αξίας.
Με τη Συνθήκη του Νεϊγύ προβλεπόταν η επιστροφή τους στην Ελλάδα. Τον Μάιο του 1923, ο βυζαντινολόγος Γεώργιος Σωτηρίου παρέλαβε από τις βουλγαρικές αρχές κιβώτια με 259 χειρόγραφα, 62 αντικείμενα και έντυπα βιβλία.
Ωστόσο, πολλά από όσα είχαν αφαιρεθεί δεν επιστράφηκαν. Ορισμένα παρέμειναν σε συλλογές στη Βουλγαρία, ενώ άλλα εμφανίστηκαν αργότερα σε εκθέσεις και στην αγορά τέχνης.
Το θέμα επανήλθε στο προσκήνιο τη δεκαετία του 1990, όταν εντοπίστηκαν εκ νέου χειρόγραφα και εκκλησιαστικά αντικείμενα, χωρίς όμως να επιτευχθεί συνολική συμφωνία για την επιστροφή τους.
Τι προβλέπει η συμφωνία Ελλάδας και Βουλγαρίας
Η επιστροφή των 53 κειμηλίων αποτελεί την πρώτη φάση της συμφωνίας μεταξύ των δύο χωρών.
Στη συνέχεια, Έλληνες επιστήμονες θα αποκτήσουν πρόσβαση σε καταλόγους, αρχεία και αντικείμενα που βρίσκονται στη Βουλγαρία, προκειμένου να εξετάσουν την προέλευσή τους και να συγκεντρώσουν τα απαραίτητα στοιχεία για τη διεκδίκηση και άλλων κειμηλίων.
Η διαδικασία αναμένεται να αρχίσει στα τέλη Οκτωβρίου ή στις αρχές Νοεμβρίου.
Η Λίνα Μενδώνη αναγνώρισε ότι η προσπάθεια δεν θα είναι εύκολη, καθώς σε πολλές περιπτώσεις οι παλαιές καταγραφές των μοναστηριών είναι ελλιπείς.
«Οι περιληπτικές και ενδεικτικές καταγραφές, οι ενδείξεις και οι ασάφειες στους καταλόγους των μονών πριν την κλοπή, δυσκολεύουν αυτή μας την προσπάθεια. Παρόλα αυτά, εμείς θα συνεχίσουμε», δήλωσε.
Η επιστροφή των οστών του τσάρου Σαμουήλ στη Βουλγαρία
Στο πλαίσιο της ίδιας συμφωνίας, η Ελλάδα παραχώρησε στη Βουλγαρία τα οστά του τσάρου Σαμουήλ, προκαλώντας αντιδράσεις σχετικά με το αν η χώρα έπρεπε να προχωρήσει σε αυτή την κίνηση.
Η υπουργός Πολιτισμού υπερασπίστηκε την απόφαση, υποστηρίζοντας ότι η Ελλάδα εξασφάλισε την επιστροφή σημαντικών εκκλησιαστικών και ιστορικών αντικειμένων.
Όπως εξήγησε, τα οστά του Σαμουήλ είχαν παραδοθεί στο Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού μόλις το 2012. Μέχρι τότε φυλάσσονταν αρχικά σε εργαστήριο του Πολυτεχνείου και στη συνέχεια στην κατοικία του καθηγητή Νικόλαου Μουτσόπουλου.
«Πήραμε πολύτιμα εκκλησιαστικά και ιστορικά κειμήλια, που για τους Βουλγάρους έλεγαν πολλά, για μας λένε περισσότερα, και δώσαμε τα οστά του Σαμουήλ. Ποιος είναι ο πραγματικά κερδισμένος; Νομίζω ότι ο πραγματικά κερδισμένος είναι η πατρίδα και η Εκκλησία μας», δήλωσε.
Η Μενδώνη υποστήριξε ακόμη ότι η συμφωνία μπορεί να συμβάλει στη βελτίωση των σχέσεων Ελλάδας και Βουλγαρίας, ενώ παράλληλα θα επιτρέψει να συνεχιστεί η προσπάθεια για την επιστροφή των υπόλοιπων κειμηλίων.
«Η Ελλάδα δεν επιδιώκει να έχει ψυχροπολεμικές σχέσεις με τους γείτονές της. Η κυβέρνηση προωθεί το κλίμα φιλίας και συνεργασίας», ανέφερε.
Πηγή: Pagenews.gr