Μια ιδιαίτερα σοβαρή προειδοποίηση για τις αντοχές της παγκόσμιας οικονομίας απευθύνει το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο (ΔΝΤ), επισημαίνοντας ότι η μέχρι σήμερα ανθεκτικότητα απέναντι στον πόλεμο στη Μέση Ανατολή δεν πρέπει να δημιουργεί εφησυχασμό.
Στη νέα εξαμηνιαία έκθεση Παγκόσμιες Οικονομικές Προοπτικές, που παρουσιάστηκε την Τρίτη 13 Οκτωβρίου 2026 στην Μπανγκόκ, το Ταμείο περιγράφει μια διεθνή οικονομία η οποία εξακολουθεί να αναπτύσσεται, αλλά διαθέτει ολοένα μικρότερα περιθώρια αντιμετώπισης μιας νέας κρίσης.
Τα στρατηγικά αποθέματα πετρελαίου έχουν περιοριστεί, τα κρατικά χρέη παραμένουν υψηλά και πολλές κυβερνήσεις δυσκολεύονται να χρηματοδοτήσουν νέα μέτρα προστασίας νοικοκυριών και επιχειρήσεων.
Την ίδια στιγμή, οι γεωπολιτικές εντάσεις απειλούν την ενεργειακή τροφοδοσία, ενώ η άνοδος των επενδύσεων στην τεχνητή νοημοσύνη στηρίζει την ανάπτυξη αλλά δημιουργεί και νέες συγκεντρώσεις κινδύνου.
Το παράδοξο είναι ότι το ΔΝΤ αναβαθμίζει ελαφρώς την πρόβλεψή του για την παγκόσμια ανάπτυξη το 2026.
Πίσω όμως από τη θετική αναθεώρηση, η έκθεση αποτυπώνει μια ολοένα πιο εύθραυστη ισορροπία.
Η προειδοποίηση του ΔΝΤ: Η ανθεκτικότητα πλησιάζει στα όριά της
Το κεντρικό μήνυμα του Ταμείου είναι ότι οι μηχανισμοί που μέχρι σήμερα απορρόφησαν τους κραδασμούς της ενεργειακής κρίσης δεν διαθέτουν ανεξάντλητες δυνατότητες.
Η διεθνής οικονομία κατάφερε να αντιμετωπίσει καλύτερα από τις αρχικές εκτιμήσεις τις συνέπειες του πολέμου στη Μέση Ανατολή.
Ωστόσο, η διατήρηση της ίδιας ανθεκτικότητας δεν είναι εξασφαλισμένη.
Η οικονομική σύμβουλος του ΔΝΤ, Σιλβάνα Τενρέιρο, υπογράμμισε κατά την παρουσίαση της έκθεσης ότι η παγκόσμια οικονομία έχει επιδείξει αντοχές, αλλά αυτές πλησιάζουν πλέον στα όριά τους.
Το Ταμείο ζητά από τις κυβερνήσεις να περάσουν από τη βραχυπρόθεσμη διαχείριση των κρίσεων στην ανασυγκρότηση των οικονομικών και ενεργειακών αποθεμάτων ασφαλείας.
Η προειδοποίηση αφορά τόσο τις ανεπτυγμένες όσο και τις αναδυόμενες οικονομίες.
Η διαφορά είναι ότι οι χώρες με υψηλό χρέος, περιορισμένα συναλλαγματικά αποθέματα και μεγάλη εξάρτηση από εισαγόμενη ενέργεια διαθέτουν μικρότερα περιθώρια αντίδρασης.
Πετρέλαιο: Τα στρατηγικά αποθέματα εξαντλούνται
Ένα από τα σοβαρότερα σημεία της έκθεσης αφορά την κατάσταση της διεθνούς αγοράς πετρελαίου.
Οι συγκρούσεις στη Μέση Ανατολή και οι διαταραχές στις μεταφορές μέσω των Στενών του Ορμούζ έχουν επηρεάσει την παγκόσμια ενεργειακή τροφοδοσία.
Η ανακατεύθυνση φορτίων σε εναλλακτικές διαδρομές και η αποδέσμευση στρατηγικών αποθεμάτων συνέβαλαν στον περιορισμό των επιπτώσεων στις τιμές.
Ωστόσο, αυτές οι παρεμβάσεις έχουν κόστος.
Τα αποθέματα που χρησιμοποιούνται για την αντιμετώπιση έκτακτων καταστάσεων μειώνονται και δεν μπορούν να αναπληρωθούν άμεσα.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσιάζονται γύρω από τις νέες προβλέψεις του ΔΝΤ, τα παγκόσμια αποθέματα πετρελαίου μειώνονται με ρυθμό περίπου 2,7 εκατομμυρίων βαρελιών ημερησίως.
Αυτό σημαίνει ότι ένα νέο σοβαρό επεισόδιο στην παραγωγή ή στις μεταφορές πετρελαίου θα μπορούσε να προκαλέσει εντονότερες διακυμάνσεις των τιμών.
Το πρόβλημα δεν είναι μόνο η σημερινή τιμή του βαρελιού.
Είναι η περιορισμένη δυνατότητα της αγοράς να απορροφήσει μια νέα απώλεια προσφοράς.
Στο χαμηλότερο επίπεδο από το 1982 τα αμερικανικά στρατηγικά αποθέματα
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί η κατάσταση του στρατηγικού αποθέματος πετρελαίου των Ηνωμένων Πολιτειών.
Το αμερικανικό απόθεμα έχει υποχωρήσει σε επίπεδα που, σύμφωνα με πρόσφατες αναφορές, είναι τα χαμηλότερα από το 1982.
Η εξέλιξη αυτή αποκτά μεγαλύτερη σημασία καθώς η κυβέρνηση Τραμπ επιχειρεί να περιορίσει τις τιμές των καυσίμων σε μια περίοδο διεθνούς ενεργειακής αναταραχής.
Τα στρατηγικά αποθέματα αποτελούν εργαλείο έκτακτης ανάγκης.
Μπορούν να χρησιμοποιηθούν για να περιορίσουν προσωρινά τις επιπτώσεις μιας διακοπής εφοδιασμού, αλλά δεν υποκαθιστούν τη σταθερή παραγωγή και τις ομαλές εμπορικές ροές.
Η αναπλήρωσή τους απαιτεί χρόνο και σημαντικούς οικονομικούς πόρους.
Γι’ αυτό το ΔΝΤ θεωρεί ότι η αποκατάσταση των ενεργειακών περιθωρίων ασφαλείας αποτελεί κρίσιμη προτεραιότητα.
Ορμούζ: Η γεωπολιτική απειλή στην καρδιά της παγκόσμιας οικονομίας
Τα Στενά του Ορμούζ παραμένουν ένας από τους σημαντικότερους γεωπολιτικούς παράγοντες κινδύνου.
Η θαλάσσια αυτή δίοδος συνδέει τον Περσικό Κόλπο με τις διεθνείς αγορές και χρησιμοποιείται για τη μεταφορά μεγάλων ποσοτήτων πετρελαίου και υγροποιημένου φυσικού αερίου.
Οι συγκρούσεις μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράν έχουν δημιουργήσει σοβαρές αναταράξεις στην περιοχή.
Η ανακατεύθυνση φορτίων και η αξιοποίηση εναλλακτικών διαδρομών συνέβαλαν στην αποφυγή μεγαλύτερης ενεργειακής διαταραχής.
Ωστόσο, μια νέα στρατιωτική κλιμάκωση θα μπορούσε να επηρεάσει τις μεταφορές και τις τιμές.
Το ΔΝΤ προειδοποιεί ότι η παρατεταμένη ένταση στη Μέση Ανατολή αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους καθοδικούς κινδύνους για την παγκόσμια οικονομία.
Η απειλή αφορά όχι μόνο τα καύσιμα, αλλά και το κόστος μεταφορών, την παραγωγή τροφίμων, τις εφοδιαστικές αλυσίδες και τη βιομηχανία.
Ανάπτυξη 3,1% το 2026 – Γιατί το ΔΝΤ αναβαθμίζει τις προβλέψεις
Παρά τις ανησυχίες, το Ταμείο προβλέπει ότι η παγκόσμια οικονομία θα αναπτυχθεί κατά 3,1% το 2026, έναντι πρόβλεψης 3% τον Ιούλιο.
Για το 2027 αναμένει επιτάχυνση στο 3,4%.
Οι εκτιμήσεις δείχνουν ότι η οικονομική δραστηριότητα έχει αντέξει καλύτερα από ό,τι αρχικά αναμενόταν.
Η προσαρμογή των ενεργειακών ροών, η συνέχιση των επενδύσεων και η δυναμική ορισμένων μεγάλων οικονομιών συνέβαλαν στη διατήρηση της ανάπτυξης.
Ωστόσο, η θετική αναθεώρηση δεν συνεπάγεται ότι οι κίνδυνοι έχουν υποχωρήσει.
Αντιθέτως, το ΔΝΤ θεωρεί ότι η παγκόσμια οικονομία αναπτύσσεται σε ένα περιβάλλον όπου οι διαθέσιμοι μηχανισμοί προστασίας έχουν εξασθενήσει.
Η ανάπτυξη παραμένει θετική, αλλά η ικανότητα αντιμετώπισης νέων σοκ περιορίζεται.
Οι νέες προβλέψεις για ΗΠΑ, Βρετανία και παγκόσμιο πληθωρισμό
Τα βασικά μεγέθη της νέας έκθεσης:
- Παγκόσμια ανάπτυξη 2026: 3,1%.
- Παγκόσμια ανάπτυξη 2027: 3,4%.
- ΗΠΑ 2026: Ανάπτυξη 2,3%.
- ΗΠΑ 2027: Ανάπτυξη 2,3%.
- Βρετανία 2026: Ανάπτυξη 1,3%.
- Βρετανία 2027: Ανάπτυξη 1,2%.
- Παγκόσμιος πληθωρισμός 2026: 4,7%.
- Παγκόσμιος πληθωρισμός 2027: 4,1%.
Η συνολική εικόνα αποτυπώνει οικονομική μεγέθυνση, αλλά και επίμονες πληθωριστικές πιέσεις.
Το ΔΝΤ εκτιμά ότι οι υψηλές τιμές της ενέργειας και των τροφίμων θα συνεχίσουν να επηρεάζουν τα νοικοκυριά.
Η σταδιακή αποκλιμάκωση του πληθωρισμού δεν σημαίνει επιστροφή των τιμών στα προηγούμενα επίπεδα.
Σημαίνει ότι ο ρυθμός αύξησής τους αναμένεται να περιοριστεί.
Βρετανία: Αναβάθμιση της ανάπτυξης, αλλά δύσκολο το 2027
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι προβλέψεις για τη βρετανική οικονομία.
Το ΔΝΤ αναβάθμισε την εκτίμησή του για την ανάπτυξη του 2026 στο 1,3%, από 1% στην προηγούμενη πρόβλεψη του Ιουλίου.
Η αναθεώρηση αποτελεί θετική εξέλιξη για τη βρετανική κυβέρνηση.
Η οικονομία εμφανίζει μεγαλύτερη ανθεκτικότητα από ό,τι αναμενόταν, παρά την ενεργειακή αναταραχή και το αυξημένο κόστος χρηματοδότησης.
Ωστόσο, η εικόνα για το 2027 είναι λιγότερο ενθαρρυντική.
Το Ταμείο μείωσε την πρόβλεψή του στο 1,2%, από 1,3%.
Η επιβράδυνση συνδέεται με τις επιπτώσεις των υψηλών ενεργειακών τιμών και των μακροπρόθεσμων επιτοκίων στην κατανάλωση και στις επενδύσεις.
Η Βρετανία αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα της διπλής εικόνας που περιγράφει η έκθεση: καλύτερη από την αναμενόμενη επίδοση σήμερα, αλλά αυξημένη αβεβαιότητα για το επόμενο έτος.
Δημόσιο χρέος: Οι κυβερνήσεις δεν έχουν άλλα περιθώρια για συνεχείς επιδοτήσεις
Πέρα από την ενέργεια, το δεύτερο μεγάλο πρόβλημα είναι η κατάσταση των δημόσιων οικονομικών.
Πολλές κυβερνήσεις έχουν αυξήσει σημαντικά τις δαπάνες τους τα τελευταία χρόνια για να αντιμετωπίσουν διαδοχικές κρίσεις.
Η πανδημία, ο πληθωρισμός, η ενεργειακή ακρίβεια και οι αυξημένες αμυντικές ανάγκες έχουν επιβαρύνει τους κρατικούς προϋπολογισμούς.
Παράλληλα, το υψηλότερο κόστος δανεισμού καθιστά ακριβότερη την εξυπηρέτηση του δημόσιου χρέους.
Αυτό περιορίζει τη δυνατότητα νέων οριζόντιων παρεμβάσεων.
Η γενική διευθύντρια του ΔΝΤ, Κρισταλίνα Γκεοργκίεβα, κάλεσε τις κυβερνήσεις να προχωρήσουν στις αναγκαίες δημοσιονομικές προσαρμογές χωρίς νέες αναβολές.
Το μήνυμα είναι ότι η οικονομική πολιτική δεν μπορεί να βασίζεται επ’ αόριστον σε έκτακτες δαπάνες.
Η δημιουργία δημοσιονομικών αποθεμάτων θεωρείται απαραίτητη ώστε οι κυβερνήσεις να μπορούν να στηρίξουν τις κοινωνίες τους σε μια επόμενη κρίση.
Πληθωρισμός 4,7%: Η ακρίβεια επιμένει παρά την ανάπτυξη
Η νέα έκθεση προβλέπει ότι ο παγκόσμιος πληθωρισμός θα διαμορφωθεί στο 4,7% το 2026.
Για το 2027 αναμένεται να υποχωρήσει στο 4,1%, ελαφρώς υψηλότερα από την προηγούμενη εκτίμηση του 4%.
Η επιμονή των πληθωριστικών πιέσεων αποτελεί σημαντικό πρόβλημα για τις κεντρικές τράπεζες.
Η αύξηση του ενεργειακού κόστους μπορεί να μεταφερθεί στις μεταφορές, στη βιομηχανία και στις τιμές των καταναλωτικών προϊόντων.
Ταυτόχρονα, τα υψηλά επιτόκια περιορίζουν τη ζήτηση, αλλά επιβαρύνουν τις επιχειρήσεις και τους δανειολήπτες.
Το ΔΝΤ καλεί τις νομισματικές αρχές να μην αντιδρούν υπερβολικά σε κάθε προσωρινή άνοδο των τιμών.
Επισημαίνει, όμως, ότι πρέπει να είναι έτοιμες να παρέμβουν εάν οι πληθωριστικές πιέσεις αποκτήσουν πιο μόνιμο χαρακτήρα.
Η πρόκληση είναι να περιοριστεί ο πληθωρισμός χωρίς να προκληθεί αδικαιολόγητη επιβράδυνση της οικονομίας.
Τεχνητή νοημοσύνη: Η νέα κινητήρια δύναμη μπορεί να γίνει πηγή κρίσης
Η έκθεση περιλαμβάνει και μια δεύτερη σημαντική προειδοποίηση, αυτή τη φορά για τις χρηματοπιστωτικές αγορές.
Οι μεγάλες επενδύσεις στην τεχνητή νοημοσύνη έχουν συμβάλει στη διατήρηση της οικονομικής δραστηριότητας.
Οι δαπάνες για κέντρα δεδομένων, υπολογιστικές υποδομές, λογισμικό και προηγμένους ημιαγωγούς ενισχύουν συγκεκριμένους κλάδους.
Ωστόσο, η ανάπτυξη αυτή συγκεντρώνεται σε σχετικά μικρό αριθμό επιχειρήσεων, τομέων και οικονομιών.
Το ΔΝΤ προειδοποιεί ότι η υπερβολική εξάρτηση από έναν περιορισμένο αριθμό τεχνολογικών πρωταγωνιστών μπορεί να δημιουργήσει κινδύνους.
Εάν οι προσδοκίες για την παραγωγικότητα της τεχνητής νοημοσύνης δεν επαληθευτούν, οι επενδύσεις και οι χρηματιστηριακές αποτιμήσεις θα μπορούσαν να υποχωρήσουν.
Σε δυσμενές σενάριο του Ταμείου, μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να οδηγήσει το παγκόσμιο ΑΕΠ το 2028 περίπου 1,1% χαμηλότερα από το βασικό σενάριο.
Πρόκειται για υποθετική άσκηση κινδύνου και όχι για την κεντρική πρόβλεψη του ΔΝΤ.
Αντίθετα, ισχυρότερη αύξηση της παραγωγικότητας μέσω της τεχνητής νοημοσύνης θα μπορούσε να βελτιώσει τις προοπτικές της διεθνούς οικονομίας.
Το ενεργειακό σοκ απειλεί να μεταφερθεί στα τρόφιμα
Η ενεργειακή κρίση δεν περιορίζεται στις τιμές της βενζίνης, του ντίζελ και του φυσικού αερίου.
Το πετρέλαιο επηρεάζει το κόστος μεταφοράς πρώτων υλών και τελικών προϊόντων.
Το φυσικό αέριο αποτελεί σημαντικό παράγοντα κόστους για την παραγωγή λιπασμάτων.
Οι αυξήσεις στις μεταφορές και στην παραγωγή μπορούν επομένως να μεταφερθούν στις τιμές των τροφίμων.
Οι επιπτώσεις είναι ιδιαίτερα σοβαρές για χώρες που εξαρτώνται από εισαγωγές ενέργειας και βασικών αγροτικών προϊόντων.
Στις αναδυόμενες και αναπτυσσόμενες οικονομίες, όπου τα τρόφιμα απορροφούν μεγαλύτερο ποσοστό του οικογενειακού εισοδήματος, μια νέα άνοδος των τιμών μπορεί να προκαλέσει εντονότερες κοινωνικές πιέσεις.
Το ΔΝΤ προειδοποιεί ότι μια παρατεταμένη σύγκρουση στη Μέση Ανατολή θα μπορούσε να επιδεινώσει ταυτόχρονα την ενεργειακή και την επισιτιστική ασφάλεια.
Ελλάδα και Ευρωζώνη: Γιατί η προειδοποίηση αφορά άμεσα την ευρωπαϊκή οικονομία
Η νέα έκθεση αποκτά ιδιαίτερη σημασία και για την Ελλάδα, ακόμη και χωρίς να αποτελεί ειδική αξιολόγηση της ελληνικής οικονομίας.
Η Ευρώπη παραμένει ευάλωτη στις διεθνείς μεταβολές των τιμών της ενέργειας.
Η αύξηση του κόστους καυσίμων μπορεί να επηρεάσει τις μεταφορές, τη βιομηχανία, τον τουρισμό και την αγροτική παραγωγή.
Για την Ελλάδα, η πορεία του πετρελαίου και του φυσικού αερίου έχει άμεση σχέση με το κόστος λειτουργίας των επιχειρήσεων και τις δαπάνες των νοικοκυριών.
Παράλληλα, η αβεβαιότητα στις διεθνείς θαλάσσιες μεταφορές επηρεάζει έναν κλάδο ιδιαίτερης σημασίας για την ελληνική οικονομία: τη ναυτιλία.
Το δημοσιονομικό σκέλος της προειδοποίησης αφορά επίσης τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις.
Οι αυξημένες αμυντικές δαπάνες, οι ανάγκες ενεργειακής προσαρμογής και το κόστος εξυπηρέτησης του χρέους περιορίζουν τα περιθώρια νέων παρεμβάσεων.
Αυτό δεν σημαίνει ότι όλες οι ευρωπαϊκές οικονομίες αντιμετωπίζουν τον ίδιο βαθμό κινδύνου.
Σημαίνει ότι μια νέα διεθνής ενεργειακή αναταραχή θα μπορούσε να δημιουργήσει πρόσθετες πιέσεις ακόμη και σε χώρες που εμφανίζουν θετικούς ρυθμούς ανάπτυξης.
Οι ετήσιες σύνοδοι στην Μπανγκόκ και η επόμενη ημέρα
Η δημοσιοποίηση της έκθεσης συμπίπτει με τις ετήσιες συνόδους του ΔΝΤ και της Παγκόσμιας Τράπεζας στην Μπανγκόκ.
Υπουργοί Οικονομικών, διοικητές κεντρικών τραπεζών και διεθνείς οικονομικοί αξιωματούχοι συζητούν τις προοπτικές της ανάπτυξης και τους κινδύνους για τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα.
Στο επίκεντρο βρίσκονται η ενεργειακή ασφάλεια, το δημόσιο χρέος, η πορεία του πληθωρισμού και οι επιπτώσεις της τεχνολογικής μετάβασης.
Το Ταμείο επιμένει ότι οι κυβερνήσεις πρέπει να αξιοποιήσουν το διάστημα σχετικής οικονομικής σταθερότητας για να ενισχύσουν τις δυνατότητες αντιμετώπισης μελλοντικών κρίσεων.
Η αναπλήρωση των στρατηγικών αποθεμάτων, η βελτίωση της δημοσιονομικής θέσης και η ενίσχυση των παραγωγικών δυνατοτήτων αποτελούν βασικές κατευθύνσεις.
Το μεγάλο παράδοξο: Η οικονομία αντέχει, αλλά οι άμυνές της αποδυναμώνονται
Η παγκόσμια οικονομία δεν βρίσκεται, σύμφωνα με το βασικό σενάριο του ΔΝΤ, μπροστά σε άμεση κατάρρευση.
Αντιθέτως, η ανάπτυξη του 2026 αναθεωρείται ελαφρώς προς τα πάνω.
Ωστόσο, η προειδοποίηση του Ταμείου αφορά κάτι βαθύτερο από τον ετήσιο ρυθμό αύξησης του ΑΕΠ.
Η διεθνής οικονομία έχει καταφέρει να απορροφήσει σημαντικούς κραδασμούς, αλλά έχει χρησιμοποιήσει μεγάλο μέρος των διαθέσιμων μηχανισμών προστασίας της.
Τα αποθέματα πετρελαίου έχουν μειωθεί.
Οι δημόσιοι προϋπολογισμοί πιέζονται από το χρέος και το κόστος δανεισμού.
Ο πληθωρισμός παραμένει υψηλότερος από ό,τι θα επιθυμούσαν οι κεντρικές τράπεζες.
Και οι γεωπολιτικοί κίνδυνοι εξακολουθούν να απειλούν την ενεργειακή τροφοδοσία.
Η τεχνητή νοημοσύνη προσφέρει νέες δυνατότητες ανάπτυξης, αλλά η συγκέντρωση επενδύσεων σε λίγες επιχειρήσεις δημιουργεί πρόσθετες ευπάθειες.
Το συμπέρασμα της νέας έκθεσης είναι σαφές: η ανθεκτικότητα του σήμερα δεν αποτελεί εγγύηση για το αύριο.
Το επόμενο μεγάλο ενεργειακό ή γεωπολιτικό σοκ μπορεί να βρει τις κυβερνήσεις με λιγότερα χρήματα, τις αγορές με μικρότερα αποθέματα και τα νοικοκυριά αντιμέτωπα με έναν ακόμη γύρο ανατιμήσεων.
Αυτός είναι ο πραγματικός συναγερμός που εκπέμπει το ΔΝΤ από την Μπανγκόκ.
Πηγή: pagenews.gr