Η Ρωσία ξαναγράφει την ιστορία στα σχολεία της κατεχόμενης Ουκρανίας

Εδώ και τεσσεράμισι χρόνια, η Ρωσία έχει διαμορφώσει ένα νέο εκπαιδευτικό σύστημα στις περιοχές της νοτιοανατολικής Ουκρανίας που βρίσκονται υπό τον έλεγχό της. Στόχος των αρμόδιων αρχών είναι η εκπαίδευση να ευθυγραμμίζεται με τις βασικές ιδεολογικές αντιλήψεις του Ρώσου προέδρου Βλαντίμιρ Πούτιν.

Στα τεσσεράμισι χρόνια που ελέγχει τη νοτιοανατολική Ουκρανία, η Μόσχα έχει εγκαθιδρύσει ένα νέο εκπαιδευτικό σύστημα. Οι υπεύθυνοι επιδιώκουν να διασφαλίσουν ότι το σύστημα αυτό αντανακλά τις βασικές πεποιθήσεις του Ρώσου προέδρου Βλαντίμιρ Πούτιν: ότι η αποκαλούμενη “Νοβορωσία” παραχωρήθηκε στην Ουκρανία από τον Σοβιετικό ηγέτη Βλαντίμιρ Λένιν και ότι η κοινωνική μηχανική μπορεί να απαλλάξει τους κατοίκους από τις “ουκρανικές αυταπάτες” και να τους επαναφέρει στη “γνήσια” ρωσικότητά τους.

Το εκπαιδευτικό σύστημα στην κατεχόμενη Ουκρανία βρίσκεται στο επίκεντρο της προσοχής του Κρεμλίνου από την έναρξη της πλήρους κλίμακας εισβολής και όλα τα σχολεία πέρασαν στο ρωσικό σύστημα τον Οκτώβριο του 2022. Ο Ρώσος υπουργός Παιδείας Σεργκέι Κραβτσόφ ανακοίνωσε ότι οι εκπαιδευτικοί στις κατεχόμενες περιοχές θα επανεκπαιδεύονταν μαζικά, με 15.000 εργαζομένους στην εκπαίδευση να αποστέλλονται για να “βελτιώσουν τα προσόντα τους”. Παράλληλα, το υπουργείο Παιδείας προσέφερε σημαντικά εφάπαξ μπόνους —έως και 2 εκατομμύρια ρούβλια (24.060 δολάρια)— για να προσελκύσει εκπαιδευτικούς από ρωσικές περιφέρειες ώστε να εργαστούν στις κατεχόμενες περιοχές.

Η εισροή που ακολούθησε δεν αποτελούνταν μόνο από εκπαιδευτικούς, αλλά και από στελέχη διοίκησης. Υπουργός Παιδείας στην αποκαλούμενη Λαϊκή Δημοκρατία του Λουχάνσκ (LNR) στην ανατολική Ουκρανία είναι σήμερα ο Γεβγκένι Μιροσνιτσένκο, πρώην αντιπρόεδρος του Κρατικού Πανεπιστημίου του Κουμπάν στη Ρωσία, ενώ υπουργός Παιδείας στην αποκαλούμενη Λαϊκή Δημοκρατία του Ντονέτσκ (DNR) είναι ο Όλεγκ Τροφίμοφ, απόφοιτος του Πανεπιστημίου του Τιουμέν της Σιβηρίας και νικητής του διαγωνισμού του Κρεμλίνου “Ηγέτες της Ρωσίας”.

Η διδασκαλία της ουκρανικής γλώσσας έχει σταδιακά περιοριστεί. Στις DNR και LNR, τα ουκρανικά καταργήθηκαν ως υποχρεωτικό σχολικό μάθημα ήδη από το 2020. Στα κατεχόμενα τμήματα των περιφερειών Χερσώνας και Ζαπορίζια, οι ρωσικές διοικήσεις αρχικά διακήρυξαν τη διγλωσσία. Στην πράξη, όμως, υπήρξε επίσης μια σκόπιμη διαδικασία εκρωσισμού — παρόμοια με εκείνη που εξελίχθηκε στις DNR και LNR μετά την ίδρυσή τους το 2014.

Ακόμη και στα χαρτιά, η φιλελεύθερη γλωσσική πολιτική της Ρωσίας δεν διήρκεσε πολύ. Από την 1η Σεπτεμβρίου 2023, η εκμάθηση της ουκρανικής δεν ήταν πλέον υποχρεωτική. Και το καλοκαίρι του 2025, το ρωσικό υπουργείο Παιδείας αφαίρεσε τη διδασκαλία της ουκρανικής από το σχολικό πρόγραμμα. Στην πράξη, αυτό σημαίνει ότι η διδασκαλία της ουκρανικής γλώσσας έχει σχεδόν εξαφανιστεί.

Ένα εξίσου σημαντικό βήμα ήταν η έκδοση ξεχωριστού σχολικού εγχειριδίου για την ιστορία του “Ντονμπάς και της Νοβορωσίας” για παιδιά ηλικίας έντεκα έως δεκατριών ετών. Το εγχειρίδιο προστέθηκε στο σχολικό πρόγραμμα την 1η Σεπτεμβρίου 2026 για όλες τις περιοχές της κατεχόμενης Ουκρανίας, με εξαίρεση την Κριμαία, όπου ένα παρόμοιο εγχειρίδιο εισήχθη μετά την προσάρτηση το 2014.

Το πρόβλημα με αυτό το εγχειρίδιο, το οποίο γράφτηκε με τη συμμετοχή του πρώην υπουργού Πολιτισμού Βλαντίμιρ Μεντίνσκι, δεν είναι μόνο ότι διαστρεβλώνει την ουκρανική ιστορία, αλλά και ότι σκοπός του είναι να ενσωματώσει τις ιδεολογικές δικαιολογίες της Ρωσίας για την κατοχή της νοτιοανατολικής Ουκρανίας. Το εγχειρίδιο υποστηρίζει ότι αυτές οι περιοχές δεν θα έπρεπε ποτέ να διοικούνται από το Κίεβο.

Οι πιο θετικοί χαρακτήρες στο εγχειρίδιο είναι οι Ρώσοι τσάροι, οι οποίοι παραδίδουν την πολιτιστική τους αποστολή στη Νοβορωσία στους ηγέτες του Κομμουνιστικού Κόμματος μετά τη Ρωσική Επανάσταση του 1917. Το πεσμένο λάβαρο παραλαμβάνεται τελικά από τον Πούτιν.

Παρότι το εγχειρίδιο μοιάζει από πολλές απόψεις με τα αντίστοιχα της ύστερης σοβιετικής περιόδου, υπάρχει μία σημαντική διαφορά. Στη σοβιετική εκδοχή της ιστορίας, οι “αστοί εθνικιστές” καταδικάζονταν και η ιδέα της “φιλίας των λαών” εντός της Σοβιετικής Ένωσης ήταν ιερή, συμπεριλαμβανομένης της διατήρησης των διακριτών ταυτοτήτων τους και της εδαφικής ακεραιότητας όλων των ομόσπονδων δημοκρατιών. Αντίθετα, στο όραμα του Μεντίνσκι δεν υπάρχει χώρος για “φιλία των λαών”. Επικεντρώνεται στον διαιρεμένο ρωσικό λαό και στην ανάκτηση του ιστορικού ζωτικού του χώρου στις ενδοχώρες της Μαύρης Θάλασσας.

Η Ουκρανία εμφανίζεται στο εγχειρίδιο μόνο ως ένα ξένο επιθετικό κράτος που κυβέρνησε αυτές τις περιοχές μέσα από μια σειρά ιστορικών λαθών. Το πρώτο ήταν η απόφαση του Λένιν να “χαρίσει” τη Νοβορωσία στη Σοβιετική Ουκρανία. Το δεύτερο ήταν η πολιτική “ουκρανοποίησης” που ακολούθησαν οι Σοβιετικοί τη δεκαετία του 1920 και αναβίωσε τη δεκαετία του 1960. Και το τρίτο ήταν η αδυναμία της Μόσχας το 1991, η οποία οδήγησε στην κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης. Οι συγγραφείς αγνοούν τα αποτελέσματα του ουκρανικού δημοψηφίσματος του 1991, στο οποίο η πλειοψηφία των ψηφοφόρων τόσο στην Κριμαία όσο και στο Ντονμπάς τάχθηκε υπέρ της ανεξαρτησίας της χώρας τους.

Όπως ήταν αναμενόμενο, το εγχειρίδιο δεν κάνει επίσης καμία αναφορά στα εγκλήματα του ολοκληρωτικού σοβιετικού καθεστώτος. Ο λιμός του Χολοντομόρ της εποχής του Στάλιν, ο οποίος σκότωσε εκατομμύρια Ουκρανούς, παρουσιάζεται αποκλειστικά ως φυσική και όχι ως ανθρωπογενής καταστροφή, χωρίς καμία συζήτηση για τις σοβιετικές αγροτικές πολιτικές της εποχής.

Αυτή η έντονα μονομερής αφήγηση ταιριάζει με τον στόχο του Κρεμλίνου να “επαναπρογραμματίσει” τους κατοίκους του στις κατεχόμενες περιοχές της Ουκρανίας. Ωστόσο, είναι σημαντικό να θυμόμαστε ότι το 2023, το 64% των μαθητών στην κατεχόμενη περιφέρεια της Χερσώνας και το 46% στην κατεχόμενη περιφέρεια της Ζαπορίζια ήθελαν να μαθαίνουν ουκρανικά. Και σύμφωνα με το υπουργείο Παιδείας της Ουκρανίας, το 2025 περισσότερα από 40.000 παιδιά που ζούσαν υπό κατοχή φοιτούσαν εξ αποστάσεως στο ουκρανικό εκπαιδευτικό σύστημα, μια πρακτική που οι ρωσικές αρχές θεωρούν παράνομη. Παρότι οι κάτοικοι πρέπει εξωτερικά να συμμορφώνονται, βαθιές αλλαγές στη συλλογική συνείδηση και ταυτότητα είναι απίθανες στο άμεσο μέλλον.

Επιπλέον, είναι σημαντικό να τεθεί το ερώτημα: Ποιον επιδιώκει να κατηχήσει το Κρεμλίνο; Ο πόλεμος έχει οδηγήσει σε κατάρρευση του πληθυσμού στα κατεχόμενα εδάφη, ιδιαίτερα όσον αφορά τους νέους. Ο αριθμός των γεννήσεων στη DNR κατέρρευσε από 41.034 το 2014 σε 7.500 το 2024. Αυτή η πληθυσμιακή αποψίλωση σημαίνει ότι υπάρχουν όλο και λιγότερα σχολεία. Οι ουκρανικές αρχές έχουν αναφέρει ότι στην περιφέρεια του Λουχάνσκ, όπου το μέτωπο έχει παραμείνει πιο σταθερό, ο αριθμός των σχολείων που λειτουργούν μειώθηκε από 252 το 2021 σε 83 το 2025. Ακόμη και λογοκριμένα ρωσικά μέσα έχουν αναφέρει το κλείσιμο αυτών των σχολείων.

Με άλλα λόγια, οι ιδεολογικές φιλοδοξίες του Κρεμλίνου δεν ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα. Η νεότερη γενιά στα κατεχόμενα εδάφη είναι μικρότερη από ποτέ — και συνεχίζει να συρρικνώνεται. Αντίθετα, ο πληθυσμός παρουσιάζει μεγαλύτερη συγκέντρωση σε συνταξιούχους και στρατιώτες. Στις DNR και LNR, περίπου το 40% του πληθυσμού είναι πλέον συνταξιούχοι — σημαντικά υψηλότερο ποσοστό από τον ρωσικό μέσο όρο, ο οποίος ανέρχεται σε 27,5% το 2026, σύμφωνα με την Ομοσπονδιακή Στατιστική Υπηρεσία.

Οι εκπαιδευτικές πολιτικές των αρχών κατοχής είναι μια απάτη, όπως και οι εκλογές που κατασκευάζονται από πολιτικούς διαχειριστές ή οι ισχυρισμοί της ρωσικής κρατικής προπαγάνδας. Βοηθούν στη δημιουργία της εικόνας που χρειάζονται οι αξιωματούχοι για να παρουσιάσουν στον σημαντικότερο θεατή της Ρωσίας — τον Πούτιν. Στην πραγματικότητα, όμως, απλώς αντηχούν στο κενό.

Πηγή: Pagenews.gr