Νέα διπλωματική αντιπαράθεση στην Ανατολική Μεσόγειο προκαλεί η απόφαση της Βουλής των Αντιπροσώπων της Λιβύης να εγκρίνει το τουρκολιβυκό μνημόνιο του 2019 για την οριοθέτηση θαλασσίων ζωνών.
Η Αθήνα απάντησε άμεσα, ξεκαθαρίζοντας ότι η κοινοβουλευτική απόφαση δεν μεταβάλλει τον χαρακτήρα του μνημονίου, το οποίο το ελληνικό υπουργείο Εξωτερικών χαρακτηρίζει παράνομο, άκυρο και ανυπόστατο.
Στον πυρήνα της ελληνικής αντίδρασης βρίσκεται η θέση ότι μια συμφωνία μεταξύ Τουρκίας και Λιβύης δεν μπορεί να παραγνωρίζει τα ελληνικά νησιά και τα δικαιώματά τους σε θαλάσσιες ζώνες.
«Η γεωγραφία και το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας δεν αλλάζουν με μονομερείς, νομικά αβάσιμες κοινοβουλευτικές αποφάσεις», υπογραμμίζει το ΥΠΕΞ.
Η λιβυκή μεταστροφή και το μήνυμα προς την Αθήνα
Η εξέλιξη έχει ιδιαίτερη πολιτική βαρύτητα επειδή προέρχεται από το κοινοβούλιο της ανατολικής Λιβύης, το οποίο για χρόνια αντιτασσόταν στη συμφωνία που είχε υπογράψει το 2019 η τότε διεθνώς αναγνωρισμένη κυβέρνηση της Τρίπολης με την Άγκυρα.
Σύμφωνα με το Reuters, η απόφαση της 20ής Οκτωβρίου συνοδεύτηκε από ανατροπή της στάσης του 2020 για τη διακοπή πολιτικών σχέσεων με την Τουρκία.
Πρόκειται συνεπώς για μεταβολή στις πολιτικές ισορροπίες της Λιβύης, η οποία προσδίδει ευρύτερη εσωτερική υποστήριξη στη συνεργασία με την Άγκυρα.
Για την ελληνική διπλωματία, αυτό αυξάνει τη σημασία της επαφής με τους λιβυκούς συνομιλητές και της κινητοποίησης των ευρωπαϊκών και διεθνών εταίρων. Η πολιτική ενίσχυση μιας συμφωνίας στο εσωτερικό της Λιβύης, πάντως, είναι διαφορετικό ζήτημα από τις συνέπειες που μπορεί να έχει για τρίτα κράτη.
Το ΥΠΕΞ θέτει στο επίκεντρο τα δικαιώματα των νησιών
Η ελληνική ανακοίνωση εστιάζει στη γεωγραφία της Ανατολικής Μεσογείου και στη θέση των ελληνικών νησιών.
Η Αθήνα υποστηρίζει ότι Τουρκία και Λιβύη δεν διαθέτουν αντικείμενες ή παρακείμενες ακτές που να παρέχουν νόμιμη βάση για την επιχειρούμενη οριοθέτηση και ότι το μνημόνιο παραγνωρίζει τα δικαιώματα των ελληνικών νησιών βάσει της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας και του διεθνούς εθιμικού δικαίου.
Η συγκεκριμένη διατύπωση αποτυπώνει τη βασική ελληνική θέση: η οριοθέτηση δεν μπορεί να σχεδιάζεται σαν να απουσιάζουν τα ελληνικά νησιά από τον θαλάσσιο χώρο ανάμεσα στις δύο χώρες.
Η ευρωπαϊκή θέση που έχει ήδη διατυπωθεί
Το ζήτημα έχει απασχολήσει και το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο.
Στα συμπεράσματα της 12ης Δεκεμβρίου 2019, οι Ευρωπαίοι ηγέτες είχαν επισημάνει ότι το τουρκολιβυκό μνημόνιο παραβιάζει τα κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων κρατών, δεν συνάδει με το Δίκαιο της Θάλασσας και δεν μπορεί να παράγει έννομες συνέπειες για τρίτα κράτη.
Η θέση αυτή αποτελεί σημαντικό διπλωματικό έρεισμα για την Αθήνα. Δεν πρόκειται για νέα ευρωπαϊκή αντίδραση στη σημερινή απόφαση, αλλά για ήδη διατυπωμένη τοποθέτηση επί του ίδιου μνημονίου.
Ολόκληρη η ανακοίνωση του υπουργείου Εξωτερικών
«Η Ελλάδα απορρίπτει την απόφαση της Βουλής των Αντιπροσώπων της Λιβύης περί έγκρισης του ψευδεπίγραφου τουρκολιβυκού μνημονίου του 2019 για την οριοθέτηση θαλασσίων ζωνών.
Η απόφαση αυτή δεν μεταβάλλει τον παράνομο, άκυρο και ανυπόστατο χαρακτήρα του μνημονίου, το οποίο αντίκειται στο Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας και θίγει τα κυριαρχικά δικαιώματα των κρατών της περιοχής.
Η γεωγραφία και το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας δεν αλλάζουν με μονομερείς, νομικά αβάσιμες κοινοβουλευτικές αποφάσεις. Η Τουρκία και η Λιβύη δεν διαθέτουν αντικείμενες ή παρακείμενες ακτές που να παρέχουν νόμιμη βάση για την επιχειρούμενη οριοθέτηση θαλασσίων ζωνών. Το μνημόνιο παραγνωρίζει, εξάλλου, τα ελληνικά νησιά και τα δικαιώματά τους σε θαλάσσιες ζώνες με βάση την UNCLOS και το διεθνές εθιμικό δίκαιο.
Έχοντας ήδη συνάψει συμφωνίες οριοθέτησης θαλασσίων ζωνών με την Αίγυπτο και την Ιταλία, σύμφωνα με το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας, η Ελλάδα έχει αποδείξει τον σεβασμό της στο διεθνές δίκαιο και στα κυριαρχικά δικαιώματα γειτονικών κρατών. Καλούμε τη λιβυκή πλευρά να απόσχει από κάθε ενέργεια που αντίκειται στο διεθνές δίκαιο και υπονομεύει τη σταθερότητα στην Ανατολική Μεσόγειο.
Η Ελλάδα έχει ήδη ενημερώσει τους εταίρους και συμμάχους της και θα προβεί σε κάθε ενδεδειγμένη ενέργεια για τη διασφάλιση των κυριαρχικών της δικαιωμάτων».
Ενέργεια, θαλάσσιες ζώνες και περιφερειακή επιρροή
Η αντιπαράθεση συνδέεται με τον ευρύτερο ανταγωνισμό για τις θαλάσσιες ζώνες και τα δικαιώματα ενεργειακής έρευνας στην Ανατολική Μεσόγειο.
Η πολιτική μεταστροφή του ανατολικού λιβυκού κοινοβουλίου μπορεί να ενισχύσει τη διαπραγματευτική παρουσία της Άγκυρας στη Λιβύη. Δεν επιλύει, όμως, τη διαφωνία με την Ελλάδα ούτε εξασφαλίζει αποδοχή των τουρκολιβυκών θέσεων από τα κράτη που αντιδρούν.
Η Αθήνα αντιπαραθέτει τις δικές της συμφωνίες με την Αίγυπτο και την Ιταλία, προβάλλοντας τη διαπραγμάτευση με βάση το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας ως οδό επίλυσης των διαφορών.
Το επόμενο βάρος πέφτει στις διπλωματικές κινήσεις. Το ΥΠΕΞ δηλώνει ότι οι εταίροι και οι σύμμαχοι έχουν ήδη ενημερωθεί, χωρίς να εξειδικεύει τις ενέργειες που θα ακολουθήσουν.
Η ελληνική απάντηση θέτει, πάντως, σαφή γραμμή: η λιβυκή κοινοβουλευτική έγκριση δεν γίνεται αποδεκτή ως βάση περιορισμού των ελληνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων.
Πηγή: pagenews.gr