Οι ρωσικές αρχές έχουν προχωρήσει πρόσφατα σε αρκετές προκλήσεις εναντίον της Ιαπωνίας. Η σημαντικότερη ήταν η επίσκεψη του προέδρου Βλαντίμιρ Πούτιν στο Ιτουρούπ στις 13 Αυγούστου. Η Ιαπωνία διεκδικεί το νησί, το οποίο αποκαλεί Ετορόφου και αποτελεί μέρος της αμφισβητούμενης αλυσίδας των νότιων Κουρίλων, ως “εγγενές” ιαπωνικό έδαφος.
Εκτός από την καταδίκη της επίσκεψης, το Τόκιο επέβαλε στις 2 Οκτωβρίου νέες κυρώσεις σε 35 πλοία του ρωσικού “σκιώδους στόλου” πετρελαιοφόρων και επέβαλε δεσμεύσεις περιουσιακών στοιχείων σε ακόμη εννέα άτομα και 33 εταιρείες που συνδέονται με το στρατιωτικοβιομηχανικό σύμπλεγμα της Ρωσίας. Ωστόσο, το ιαπωνικό υπουργείο Εξωτερικών τόνισε ότι οι κυρώσεις αυτές δεν συνδέονταν με την επίσκεψη του Πούτιν στο Ετορόφου και αποσκοπούσαν απλώς στο κλείσιμο παραθύρων που χρησιμοποιούσε η Μόσχα για να παρακάμπτει τις δυτικές κυρώσεις. Τι εξηγεί, λοιπόν, αυτή την απροσδόκητα παθητική αντίδραση;
Το ταξίδι του Πούτιν πραγματοποιήθηκε παρά τα επανειλημμένα αιτήματα της ιαπωνικής κυβέρνησης να μην επισκεφθεί το νησί. Άλλοι Ρώσοι αξιωματούχοι, μεταξύ των οποίων ο αντιπρόεδρος του Συμβουλίου Ασφαλείας Ντμίτρι Μεντβέντεφ και ο πρωθυπουργός Μιχαήλ Μισούστιν, είχαν ήδη πατήσει το πόδι τους στο αμφισβητούμενο νησί. Ωστόσο, μέχρι φέτος, ο Πούτιν είχε αποφύγει να το πράξει, προφανώς λαμβάνοντας υπόψη την Ιαπωνία.
Σαν να μην έφτανε αυτό, η επίσκεψη του Πούτιν πραγματοποιήθηκε μόλις λίγες ημέρες μετά την επέτειο της 9ης Αυγούστου, ημερομηνίας έναρξης της σοβιετικής επίθεσης το 1945, η οποία οδήγησε στην κατάληψη των νησιών από την Ιαπωνία. Πολλοί Ιάπωνες θεωρούν την επίθεση αυτή ιδιαίτερα κατάφωρη παραβίαση, καθώς πραγματοποιήθηκε κατά παράβαση του Συμφώνου Ουδετερότητας Σοβιετικής Ένωσης – Ιαπωνίας του 1941.
Ακολούθησαν σύντομα και άλλα προκλητικά βήματα, σε μια προφανή προσπάθεια του Κρεμλίνου να τιμωρήσει την Ιαπωνία για την υποστήριξή της προς την Ουκρανία και να ενισχύσει τα πατριωτικά αισθήματα στη ρωσική Άπω Ανατολή ενόψει των εκλογών για την Κρατική Δούμα, στις 18-20 Σεπτεμβρίου.
Στις 4 Σεπτεμβρίου, αποκαλύφθηκε ένα νέο μνημείο στην πόλη Χαμπάροφσκ της ρωσικής Άπω Ανατολής, αφιερωμένο στη σοβιετική νίκη επί της Ιαπωνίας. Το επιβλητικό άγαλμα, που ανεγέρθηκε κατόπιν εντολής της Ρωσικής Στρατιωτικής Ιστορικής Εταιρείας, μιας οργάνωσης με επικεφαλής τον στενό συνεργάτη του Πούτιν, Βλαντίμιρ Μεντίνσκι, απεικονίζει έναν Σοβιετικό στρατιώτη να καταστρέφει έναν συνοριακό δείκτη στον οποίο είναι χαραγμένο το αυτοκρατορικό ιαπωνικό χρυσάνθεμο. Το λουλούδι, το οποίο εξακολουθεί να αποτελεί σύμβολο της ιδιαίτερα σεβαστής ιαπωνικής αυτοκρατορικής οικογένειας, έχει διχοτομηθεί στο άγαλμα του Χαμπάροφσκ, προκαλώντας αντιδράσεις.
Εντείνοντας περαιτέρω αυτή την επιθετική στάση, ο υπουργός Εξωτερικών Σεργκέι Λαβρόφ χρησιμοποίησε την ομιλία του στη Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών, στις 26 Σεπτεμβρίου, για να καταδικάσει την Ιαπωνία, καθώς και τη Γερμανία, επειδή ακολουθούν “τον δρόμο της στρατιωτικοποίησης και του ρεβανσισμού”.
Πέρα από την εχθρική ρητορική, οι ρωσικές ένοπλες δυνάμεις πραγματοποιούν τακτικά στρατιωτικές δραστηριότητες κοντά στην Ιαπωνία, μεταξύ των οποίων μεγάλης κλίμακας ασκήσεις με πραγματικά πυρά στη Θάλασσα του Οχότσκ τον Αύγουστο. Στις αρχές Σεπτεμβρίου, δύο ρωσικά αντιτορπιλικά διέσχισαν το Στενό Τσουγκάρου, ανάμεσα στα κύρια ιαπωνικά νησιά Χονσού και Χοκάιντο, ενώ ένα ρωσικό πλοίο συλλογής πληροφοριών κλάσης Βίσνια διερεύνησε τις ακτές της Ιαπωνίας.
Σαν να μην έφταναν όλα αυτά, στις 12 Οκτωβρίου η ρωσική Ομοσπονδιακή Υπηρεσία Ασφαλείας (FSB) συνέλαβε έναν Ιάπωνα δημοσιογράφο, με σχεδόν βέβαια κατασκευασμένες κατηγορίες κατασκοπείας.
Η πρωθυπουργός της Ιαπωνίας, Τακαΐτσι Σανάε, η οποία ανέλαβε τα καθήκοντά της τον Οκτώβριο του 2025, έχει παρουσιάσει τον εαυτό της ως τη “Σιδηρά Κυρία” της Ιαπωνίας. Ως αμετανόητη εθνικίστρια, έχει γίνει γνωστή για την ξεκάθαρη και αυστηρή στάση της απέναντι στην Κίνα, μεταξύ άλλων επειδή υποστήριξε ότι οι ιαπωνικές ένοπλες δυνάμεις θα μπορούσαν να εμπλακούν σε μια σύγκρουση για την Ταϊβάν. Η δυναμική αυτή στάση έχει αποδειχθεί δημοφιλής, συμβάλλοντας στην ιστορική εκλογική νίκη του Φιλελεύθερου Δημοκρατικού Κόμματός της (LDP) στις εκλογές του Φεβρουαρίου.
Δεδομένης της φήμης της Τακαΐτσι, υπήρχαν προσδοκίες ότι θα ηγούνταν μιας αποφασιστικής αντίδρασης στις ρωσικές προκλήσεις. Στις 13 Αυγούστου, η Τακαΐτσι δήλωσε στους δημοσιογράφους ότι η επίσκεψη του Πούτιν στο Ετορόφου ήταν “εντελώς απαράδεκτη”. Πρόσθεσε ότι είχε “σκληρύνει περαιτέρω τη στάση της ιαπωνικής κοινής γνώμης απέναντι στη Ρωσία και είχε καταστήσει δυσκολότερη την αποκατάσταση των σχέσεων Ιαπωνίας – Ρωσίας μεσοπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα”.
Οι παρατηρητές εικάζαν ποια μορφή θα μπορούσε να λάβει η ιαπωνική αντίδραση. Τα μέσα ενημέρωσης συζητούσαν το ενδεχόμενο ανάκλησης του πρεσβευτή ή παροχής μεγαλύτερης βοήθειας στην Ουκρανία. Μια άλλη επιλογή που εξετάστηκε ήταν η αυστηροποίηση των κανόνων χορήγησης βίζας, οι οποίοι έχουν παραμείνει σχετικά ελαστικοί από την έναρξη της πλήρους κλίμακας εισβολής της Ρωσίας στην Ουκρανία το 2022. Ως αποτέλεσμα, το 2025 επισκέφθηκαν την Ιαπωνία αριθμός-ρεκόρ 195.000 Ρώσων τουριστών.
Κι όμως, πέρα από τις κυρώσεις κατά του ρωσικού σκιώδους στόλου, οι οποίες προφανώς δεν συνδέονταν με την επίσκεψη του Πούτιν, δεν συνέβη τίποτα. Αυτό οφείλεται πρωτίστως στην έλλειψη ηγετικής πρωτοβουλίας από την πρωθυπουργό στο συγκεκριμένο ζήτημα. Ενώ η Τακαΐτσι έχει ισχυρές και παγιωμένες απόψεις για την Κίνα, ιδίως όσον αφορά την περίπλοκη ιστορία των σχέσεων Ιαπωνίας – Κίνας, φαίνεται να γνωρίζει και να ενδιαφέρεται ελάχιστα για τη Ρωσία. Ως αποτέλεσμα, η πρωτοβουλία πέρασε στη γραφειοκρατία, η οποία τάχθηκε υπέρ της αυτοσυγκράτησης.
Το υπουργείο Οικονομίας, Εμπορίου και Βιομηχανίας της Ιαπωνίας (METI), οι αξιωματούχοι του οποίου ασκούν επιρροή στο γραφείο του πρωθυπουργού, προειδοποίησε κατά μιας αποφασιστικής αντίδρασης λόγω ανησυχιών για την ενεργειακή ασφάλεια. Η Ιαπωνία εξακολουθεί να εισάγει περίπου το 9% του φυσικού αερίου της από τη Ρωσία, ποσοστό που έχει παραμείνει σε μεγάλο βαθμό αμετάβλητο από την έναρξη της πλήρους κλίμακας εισβολής στην Ουκρανία το 2022. Οι εισαγωγές αυτές έχουν καταστεί ακόμη σημαντικότερες μετά τη διατάραξη του ενεργειακού εφοδιασμού από τη Μέση Ανατολή λόγω της σύγκρουσης ΗΠΑ – Ιράν. Το METI ανησυχεί ότι μια ισχυρή ιαπωνική αντίδραση θα έθετε σε κίνδυνο τις ρωσικές ενεργειακές προμήθειες, με σοβαρές συνέπειες για την ιαπωνική οικονομία.
Το υπουργείο Εξωτερικών της Ιαπωνίας (MOFA) εμφανίζεται εξίσου διστακτικό. Όπως πάντα, βασική του ανησυχία είναι να μην αποκλίνει σημαντικά η ιαπωνική πολιτική από εκείνη των Ηνωμένων Πολιτειών.
Οι Ιάπωνες διπλωμάτες παρακολουθούν στενά την ανανεωμένη προσέγγιση της κυβέρνησης Τραμπ προς το καθεστώς Πούτιν, συμπεριλαμβανομένης της επίσκεψης στη Μόσχα τον Σεπτέμβριο των απεσταλμένων του Αμερικανού προέδρου, Τζάρεντ Κούσνερ και Στιβ Γουίτκοφ, καθώς και της αμφιλεγόμενης συμφωνίας που ανακοινώθηκε στις 9 Οκτωβρίου, βάσει της οποίας οι Ηνωμένες Πολιτείες θα χαλαρώσουν τις κυρώσεις κατά της Ρωσίας, επιτρέποντας την αγορά ντίζελ. Προτεραιότητα του MOFA είναι να αποφύγει την κλιμάκωση των εντάσεων με τη Ρωσία σε μια περίοδο κατά την οποία ο Ντόναλντ Τραμπ συναλλάσσεται μαζί της.
Η αδράνεια που προκύπτει προκαλεί απογοήτευση στους πιο ένθερμους υποστηρικτές της Ουκρανίας στην Ιαπωνία, ορισμένοι από τους οποίους έχουν αναλάβει οι ίδιοι πρωτοβουλίες. Στις 14 Σεπτεμβρίου, ο Μόρι Εϊσούκε, πρόεδρος της Βουλής των Αντιπροσώπων της Ιαπωνίας, επισκέφθηκε το Κίεβο, όπου φόρεσε ένα παραδοσιακό πουκάμισο βισιβάνκα και καταδίκασε τις “βάρβαρες ενέργειες” της Ρωσίας. Στις αρχές Οκτωβρίου, αντιπροσωπεία Ιαπώνων βουλευτών με επικεφαλής τον πρώην υπουργό Άμυνας Ονοντέρα Ιτσουνορί επισκέφθηκε επίσης την ουκρανική πρωτεύουσα, όπου συναντήθηκε με τον πρόεδρο Βολοντίμιρ Ζελένσκι.
Μη αντιδρώντας αποφασιστικά στις ρωσικές προκλήσεις, η Ιαπωνία κινδυνεύει να θεωρηθεί αδύναμη και να προκαλέσει περαιτέρω πιέσεις εις βάρος της. Συνολικά, ωστόσο, οι βασικές πολιτικές της Ιαπωνίας απέναντι στη Ρωσία και την Ουκρανία παραμένουν αμετάβλητες.
Οι κυρώσεις κατά της Ρωσίας αναμένεται να διατηρηθούν και να επικαιροποιούνται τακτικά, ώστε να ευθυγραμμίζονται με εκείνες των δυτικών εταίρων του Τόκιο. Η συνεργασία με την Ουκρανία θα συνεχιστεί επίσης, καθώς η Ιαπωνία δεσμεύτηκε προς αυτή την κατεύθυνση με δεκαετή συμφωνία που υπεγράφη τον Ιούνιο του 2024.
Η μελλοντική ιαπωνική υποστήριξη, ωστόσο, είναι απίθανο να περιλαμβάνει πυραύλους αεράμυνας. Η Ιαπωνία παράγει πυραύλους Πάτριοτ και διαθέτει αποθέματα παλαιότερων αντιαεροπορικών πυραύλων Χοκ. Το Κίεβο έχει ζητήσει επίμονα τη μεταφορά αυτών των συστημάτων, ωστόσο η ιαπωνική κυβέρνηση εξακολουθεί να τηρεί επιφυλακτική στάση, καθώς ανησυχεί ότι η προμήθεια φονικών οπλικών συστημάτων θα ερχόταν σε αντίθεση με τις ειρηνιστικές αρχές της χώρας.
Σε γενικότερο επίπεδο, η Ιαπωνία φαίνεται ότι θα συνεχίσει τη σταδιακή πορεία της προς τη μετατροπή της σε έναν ισχυρότερο και λιγότερο περιορισμένο παράγοντα στον τομέα της ασφάλειας. Η εξέλιξη αυτή έχει ελάχιστη σχέση με τη Ρωσία και καθοδηγείται κυρίως από την Κίνα, η οποία θεωρείται πολύ μεγαλύτερη απειλή. Οι μεταρρυθμίσεις στον τομέα της ιαπωνικής ασφάλειας περιλαμβάνουν την αύξηση των αμυντικών δαπανών, ενδεχομένως έως και στο 3,5% του ΑΕΠ, καθώς και την ενίσχυση της συνεργασίας με το ΝΑΤΟ.
Από το 2025, η Ιαπωνία φιλοξενεί αμερικανικούς πυραύλους Typhon. Πρόκειται για πυραύλους μέσου βεληνεκούς που εκτοξεύονται από το έδαφος και των οποίων η ανάπτυξη απαγορευόταν βάσει της Συνθήκης για τις Πυρηνικές Δυνάμεις Μέσου Βεληνεκούς (INF), η οποία δεν βρίσκεται πλέον σε ισχύ. Η εκπρόσωπος του ρωσικού υπουργείου Εξωτερικών, Μαρία Ζαχάροβα, έχει χαρακτηρίσει τους πυραύλους Typhon που φιλοξενούνται προσωρινά στην Ιαπωνία άμεση απειλή για τη ρωσική Άπω Ανατολή.
Στην Ιαπωνία βρίσκεται επίσης σε εξέλιξη μια συζήτηση για την αναθεώρηση των τριών μη πυρηνικών αρχών της χώρας, οι οποίες διατυπώθηκαν το 1967 και προβλέπουν ότι η Ιαπωνία δεν θα παράγει, δεν θα κατέχει και δεν θα φιλοξενεί πυρηνικά όπλα. Ορισμένοι στο Τόκιο θα ήθελαν η χώρα να έχει τη δυνατότητα να φιλοξενεί αμερικανικά πυρηνικά όπλα σε περίπτωση κρίσης, ιδίως εάν αυτή σχετίζεται με την Ταϊβάν.
Εν ολίγοις, ενώ η κυβέρνηση Τακαΐτσι έχει επιδείξει αναποφασιστικότητα ως προς τον τρόπο αντίδρασης στις τελευταίες προκλήσεις της Μόσχας, η μακροπρόθεσμη πολιτική ασφάλειας της Ιαπωνίας εξελίσσεται σταθερά προς μια κατεύθυνση αντίθετη προς τα ρωσικά συμφέροντα.
Πηγή: Pagenews.gr