Η κρίσιμη ημερομηνία για το μέλλον της ευρωπαϊκής ασφάλειας ενδέχεται να μην είναι μόνο η 3η Νοεμβρίου 2026, όταν οι Αμερικανοί προσέρχονται στις κάλπες για τις ενδιάμεσες εκλογές, αλλά και η 6η Νοεμβρίου, όταν το Πεντάγωνο αναμένεται να παρουσιάσει στον υπουργό Άμυνας Πιτ Χέγκσεθ τουλάχιστον τέσσερις εναλλακτικές προτάσεις για την αναδιάταξη των αμερικανικών στρατιωτικών δυνάμεων στην Ευρώπη.
Οι δύο ημερομηνίες συμπυκνώνουν μια στρατηγική αβεβαιότητα για τις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες.
Αν οι Ρεπουμπλικανοί χάσουν τον έλεγχο ενός ή και των δύο σωμάτων του Κογκρέσου, ο Ντόναλντ Τραμπ θα αντιμετωπίσει ισχυρότερους εσωτερικούς περιορισμούς. Αυτό, ωστόσο, δεν σημαίνει αυτομάτως ότι θα υποχωρήσει από την πολιτική πίεσης προς τους Ευρωπαίους συμμάχους του.
Αντιθέτως, το ενδεχόμενο μιας πιο συγκρουσιακής εξωτερικής πολιτικής αποτελεί πλέον αντικείμενο συζήτησης στους διατλαντικούς κύκλους ασφαλείας.
Το ερώτημα δεν είναι μόνο πόσοι Αμερικανοί στρατιώτες θα παραμείνουν στην Ευρώπη, αλλά ποια στρατιωτική υποστήριξη θα συνεχίσει να παρέχει η Ουάσιγκτον και πόσο αξιόπιστη θα θεωρείται η αμερικανική δέσμευση απέναντι στο ΝΑΤΟ.
Η 6η Νοεμβρίου και τα τέσσερα σενάρια του Πενταγώνου
Η αμερικανική κυβέρνηση έχει ξεκινήσει από τον Ιούνιο μια εκτεταμένη επανεξέταση της στρατιωτικής παρουσίας των ΗΠΑ στην Ευρώπη.
Επικεφαλής του σχεδιασμού βρίσκεται ο Έλμπριτζ Κόλμπι, υφυπουργός Άμυνας αρμόδιος για την αμυντική πολιτική, ο οποίος προωθεί τη μετάβαση σε ένα νέο μοντέλο κατανομής ευθυνών εντός της Ατλαντικής Συμμαχίας.
Ο Κόλμπι έχει περιγράψει την επιδίωξη ως μια μετάβαση στην οποία η Ευρώπη θα αναλάβει «γρήγορα και μη αναστρέψιμα» την πρωταρχική ευθύνη για τη συμβατική άμυνα της ηπείρου.
Η νέα αυτή προσέγγιση αποκαλείται «NATO 3.0».
Σύμφωνα με στοιχεία που έχουν δημοσιοποιηθεί από το Reuters, η αξιολόγηση του Πενταγώνου προβλέπει την κατάρτιση τουλάχιστον τεσσάρων εναλλακτικών επιλογών μέχρι τις 6 Νοεμβρίου.
Οι επιλογές εξετάζουν το μέγεθος των αμερικανικών δυνάμεων, τις βάσεις, τις δυνατότητες πρόσβασης και υπερπτήσεων, το κόστος της παρουσίας τους και τη δυνατότητα των Ευρωπαίων να αναλάβουν μεγαλύτερο μέρος των επιχειρησιακών απαιτήσεων.
Σήμερα περίπου 80.000 Αμερικανοί στρατιωτικοί βρίσκονται στην Ευρώπη.
Δεν έχει ανακοινωθεί τελική απόφαση για γενικευμένη αποχώρηση, όμως η επανεξέταση δημιουργεί ανησυχία για πιθανές μειώσεις προσωπικού και κρίσιμων στρατιωτικών δυνατοτήτων.
Οι ενδιάμεσες εκλογές και τα όρια της προεδρικής ισχύος
Οι εκλογές της 3ης Νοεμβρίου πραγματοποιούνται σε μια περίοδο έντονης πολιτικής αντιπαράθεσης στις ΗΠΑ.
Η δυσαρέσκεια για τον πόλεμο με το Ιράν, τις τιμές των καυσίμων και την οικονομική κατάσταση έχει ενισχύσει την πίεση προς τον Λευκό Οίκο.
Σύμφωνα με δημοσκόπηση Reuters/Ipsos της 19ης Οκτωβρίου, την οποία επικαλείται η υπό εξέταση γεωπολιτική ανάλυση, η αποδοχή του Ντόναλντ Τραμπ είχε υποχωρήσει στο 31%, ενώ οι Δημοκρατικοί διατηρούσαν προβάδισμα στη γενική πρόθεση ψήφου για το Κογκρέσο.
Το εκλογικό αποτέλεσμα θα καθορίσει τη σύνθεση της Βουλής των Αντιπροσώπων και της Γερουσίας και, κατ’ επέκταση, το περιθώριο συνεργασίας ή σύγκρουσης ανάμεσα στον πρόεδρο και τη νομοθετική εξουσία.
Μια αλλαγή κοινοβουλευτικών ισορροπιών θα μπορούσε να επηρεάσει τους αμυντικούς προϋπολογισμούς, τις ακροάσεις στο Κογκρέσο και τον έλεγχο των κυβερνητικών αποφάσεων.
Δεν θα αφαιρούσε, όμως, από τον Αμερικανό πρόεδρο τις σημαντικές αρμοδιότητές του στην εξωτερική πολιτική και στη διαχείριση των στρατιωτικών δυνάμεων.
Αυτό ακριβώς αποτελεί τη βασική διάκριση που απασχολεί τους Ευρωπαίους στρατηγικούς αναλυτές.
Το Κογκρέσο μπορεί να προστατεύσει τις δυνάμεις – Όχι την πολιτική εμπιστοσύνη
Η αμερικανική νομοθεσία προβλέπει ήδη περιορισμούς στην αποχώρηση των Ηνωμένων Πολιτειών από το ΝΑΤΟ.
Νομοθετική ρύθμιση του 2023 απαιτεί τη συναίνεση της Γερουσίας ή του Κογκρέσου για μια τέτοια κίνηση.
Παράλληλα, το αμερικανικό αμυντικό νομοθετικό πλαίσιο περιλαμβάνει όρους σχετικά με τη μείωση της στρατιωτικής παρουσίας στην Ευρώπη κάτω από το όριο των 76.000 στρατιωτικών.
Ωστόσο, οι συγκεκριμένες ασφαλιστικές δικλίδες δεν ισοδυναμούν με απόλυτη εγγύηση διατήρησης όλων των αμερικανικών επιχειρησιακών δυνατοτήτων.
Η παρουσία στρατευμάτων είναι μία παράμετρος της αποτροπής. Εξίσου σημαντικές είναι η αεράμυνα, οι πληροφορίες, οι επικοινωνίες, ο ανεφοδιασμός, η διοίκηση και η δυνατότητα ταχείας μεταφοράς ενισχύσεων.
Επιπλέον, η αποτρεπτική ισχύς του Άρθρου 5 της Συνθήκης του ΝΑΤΟ, που αφορά τη συλλογική άμυνα, εξαρτάται και από την πολιτική πεποίθηση ότι τα κράτη-μέλη θα εκπληρώσουν τις δεσμεύσεις τους.
Έτσι, μια ενδεχόμενη διατήρηση του αριθμού των αμερικανικών στρατευμάτων δεν αποκλείει μεταβολές στον πραγματικό ρόλο των ΗΠΑ στην ευρωπαϊκή άμυνα.
Ο πόλεμος με το Ιράν και η νέα ένταση στις διατλαντικές σχέσεις
Η αμερικανοϊσραηλινή σύγκρουση με το Ιράν έχει προσθέσει μια νέα διάσταση στις σχέσεις της Ουάσιγκτον με τους Ευρωπαίους συμμάχους.
Η άρνηση ορισμένων ευρωπαϊκών κυβερνήσεων να συμμετάσχουν σε αμερικανικές επιχειρήσεις ή να προσφέρουν την υποστήριξη που ζητούσε η Ουάσιγκτον προκάλεσε έντονες αντιδράσεις από τον Τραμπ.
Η αμερικανική κυβέρνηση έχει συνδέσει την αξιολόγηση των συμμάχων όχι μόνο με τις αμυντικές τους δαπάνες, αλλά και με τη συνεργασία τους σε συγκεκριμένες στρατηγικές προτεραιότητες των ΗΠΑ.
Στο πλαίσιο της επανεξέτασης, το Πεντάγωνο απέστειλε ερωτηματολόγιο στις χώρες του ΝΑΤΟ.
Μεταξύ των ζητημάτων που εξετάζονται περιλαμβάνονται η υποστήριξη προς τις αμερικανικές εξωτερικές προτεραιότητες, η δυνατότητα χρήσης στρατιωτικών βάσεων και εναέριου χώρου, καθώς και η προθυμία των συμμάχων να αναλάβουν μεγαλύτερο αμυντικό βάρος.
Η εξέλιξη αυτή έχει δημιουργήσει ερωτήματα για το κατά πόσο οι μελλοντικές αμερικανικές στρατιωτικές αναπτύξεις θα βασίζονται αποκλειστικά στις ανάγκες της συλλογικής άμυνας ή θα επηρεάζονται και από το επίπεδο πολιτικής συνεργασίας κάθε συμμάχου με την Ουάσιγκτον.
Η άτυπη διαφοροποίηση των συμμάχων
Σύμφωνα με την ανάλυση που εξετάζει τις σχέσεις Τραμπ και ΝΑΤΟ, στην Ουάσιγκτον έχει διαμορφωθεί μια προσέγγιση που δίνει ιδιαίτερη βαρύτητα σε συγκεκριμένους Ευρωπαίους εταίρους.
Γερμανία, Πολωνία, Ολλανδία, Νορβηγία, Σουηδία και Φινλανδία εμφανίζονται στο επίκεντρο αυτής της συνεργασίας.
Αντιθέτως, η απουσία του Ηνωμένου Βασιλείου, της Γαλλίας και των χωρών της Βαλτικής από συγκεκριμένες διαβουλεύσεις έχει προκαλέσει προβληματισμό.
Η διαφοροποίηση δεν σημαίνει ότι υφίσταται θεσμικά μια νέα κατηγορία κρατών εντός του ΝΑΤΟ.
Αναδεικνύει, ωστόσο, τον κίνδυνο δημιουργίας διαφορετικών επιπέδων πολιτικής πρόσβασης και στρατιωτικής συνεργασίας με τις ΗΠΑ.
Για την Ευρώπη, το ζήτημα είναι ιδιαίτερα ευαίσθητο.
Η αποτροπή απέναντι στη Ρωσία στηρίζεται στην ενιαία αντίληψη ασφάλειας της Συμμαχίας. Εάν οι ευρωπαϊκές χώρες αρχίσουν να ανταγωνίζονται μεταξύ τους για τη διατήρηση αμερικανικών δυνάμεων, ενδέχεται να δυσκολευτεί ο κοινός αμυντικός σχεδιασμός.
Ρωσία, Ουκρανία και ενεργειακές πιέσεις
Η στάση της Ουάσιγκτον απέναντι στη Μόσχα αποτελεί ακόμη έναν κρίσιμο παράγοντα.
Η υπό εξέταση ανάλυση συνδέει την εσωτερική πολιτική πίεση που αντιμετωπίζει ο Τραμπ με τις ενεργειακές επιλογές της αμερικανικής κυβέρνησης και την προσπάθεια περιορισμού του κόστους των καυσίμων.
Ειδικότερα, αναφέρεται σε συμφωνία για προμήθειες ρωσικού ντίζελ και σε σχετικές εξαιρέσεις από το καθεστώς κυρώσεων.
Η συγκεκριμένη εξέλιξη παρουσιάζεται ως παράδειγμα της έντασης που μπορεί να προκύψει ανάμεσα στις αμερικανικές οικονομικές προτεραιότητες και στην ευρωπαϊκή πολιτική έναντι της Ρωσίας.
Για τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις, το ζήτημα δεν περιορίζεται στην αγορά ενέργειας.
Αφορά τη συνοχή της πολιτικής κυρώσεων, τη στήριξη της Ουκρανίας και την αξιοπιστία των δυτικών δεσμεύσεων απέναντι στη Μόσχα.
Οι διαφορετικές προτεραιότητες μεταξύ Ουάσιγκτον και ευρωπαϊκών πρωτευουσών θα μπορούσαν να γίνουν περισσότερο ορατές εάν οι εσωτερικές πολιτικές πιέσεις στις ΗΠΑ ενταθούν μετά τις εκλογές.
Το «NATO 3.0» και η ευρωπαϊκή αμυντική αυτονομία
Η μετατόπιση της αμερικανικής στρατηγικής προς μεγαλύτερη ευρωπαϊκή ευθύνη δεν ξεκίνησε με τις ενδιάμεσες εκλογές.
Αποτελεί ήδη βασικό στοιχείο του σχεδιασμού του Πενταγώνου.
Στο μοντέλο «NATO 3.0», οι Ευρωπαίοι σύμμαχοι αναμένεται να αναλάβουν το μεγαλύτερο μέρος της συμβατικής άμυνας της ηπείρου, ενώ οι Ηνωμένες Πολιτείες θα διατηρούν κρίσιμες στρατηγικές δυνατότητες και τον πυρηνικό τους ρόλο.
Οι ευρωπαϊκές χώρες έχουν αυξήσει τις αμυντικές δαπάνες και επενδύουν σε εξοπλισμούς, στρατιωτική κινητικότητα και παραγωγή πυρομαχικών.
Ωστόσο, παραμένουν σημαντικές εξαρτήσεις από τις ΗΠΑ.
Μεταξύ αυτών βρίσκονται η ολοκληρωμένη διοίκηση και ο έλεγχος, η στρατηγική συλλογή πληροφοριών, η προηγμένη αεροπορική και πυραυλική άμυνα και οι δυνατότητες υποστήριξης μεγάλων στρατιωτικών επιχειρήσεων.
Η αντικατάσταση τέτοιων δυνατοτήτων απαιτεί χρόνο, χρηματοδότηση και συντονισμό μεταξύ πολλών ευρωπαϊκών κρατών.
Αυτό εξηγεί γιατί η συζήτηση για ενδεχόμενη αμερικανική αποχώρηση δεν αφορά μόνο τον αριθμό των στρατιωτών.
Η Πολωνία, η Γερμανία και η ανατολική πτέρυγα
Οι πιθανές αλλαγές στην αμερικανική παρουσία επηρεάζουν ιδιαίτερα τις χώρες της ανατολικής πτέρυγας του ΝΑΤΟ.
Η Πολωνία έχει αναδειχθεί σε βασικό κόμβο στρατιωτικής υποστήριξης και αμυντικών επενδύσεων, ενώ η Γερμανία εξακολουθεί να φιλοξενεί μεγάλο μέρος των αμερικανικών στρατιωτικών υποδομών στην Ευρώπη.
Η αναδιάταξη αμερικανικών μονάδων μπορεί να μεταβάλει όχι μόνο την κατανομή των στρατευμάτων, αλλά και τη διαθεσιμότητα μέσων αεράμυνας, επιτήρησης, διοικητικής μέριμνας και ενισχύσεων.
Για τα κράτη της Βαλτικής, η διατήρηση αξιόπιστης συμμαχικής αποτροπής αποτελεί ζήτημα άμεσης εθνικής ασφάλειας.
Παράλληλα, η Βαρσοβία επιδιώκει να ενισχύσει τη θέση της ως στρατηγικού εταίρου των ΗΠΑ, ενώ το Βερολίνο αντιμετωπίζει την πρόκληση να αναλάβει μεγαλύτερες ευθύνες στη συμβατική άμυνα της Ευρώπης.
Το αμυντικό νομοσχέδιο του 2027 και ο ρόλος του Κογκρέσου
Το επόμενο σημαντικό πεδίο διαπραγμάτευσης θα είναι το αμερικανικό αμυντικό νομοσχέδιο για το οικονομικό έτος 2027.
Σύμφωνα με την ανάλυση, η εκδοχή που έχει εγκριθεί από τη Βουλή των Αντιπροσώπων προβλέπει τη συνέχιση περιορισμών σχετικά με την απόσυρση αμερικανικών δυνάμεων από την Ευρώπη.
Προβλέπει επίσης πρόσθετες υποχρεώσεις αιτιολόγησης των αποφάσεων του Πενταγώνου και επανεξέτασης προηγούμενων μειώσεων στρατευμάτων.
Το τελικό περιεχόμενο του νομοσχεδίου θα εξαρτηθεί από τη νομοθετική διαδικασία.
Για τους Ευρωπαίους συμμάχους, οι σχετικές διατάξεις έχουν πρακτική σημασία, επειδή μπορούν να δημιουργήσουν διαδικαστικούς και πολιτικούς περιορισμούς στις στρατιωτικές αναδιατάξεις.
Ωστόσο, ακόμη και ένα ισχυρό νομοθετικό πλαίσιο δεν υποκαθιστά την ανάγκη για κοινό στρατηγικό σχεδιασμό μεταξύ ΗΠΑ και Ευρώπης.
Τα τρία ενδεχόμενα για τον χειμώνα του 2026-2027
Η γεωπολιτική ανάλυση εξετάζει τρεις διαφορετικές κατευθύνσεις που θα μπορούσαν να διαμορφωθούν μετά τις αμερικανικές εκλογές.
Πρώτο ενδεχόμενο: Συνέχιση της υφιστάμενης στρατηγικής με μεγαλύτερη πίεση.
Η Ουάσιγκτον θα μπορούσε να διατηρήσει την επίσημη δέσμευσή της στο ΝΑΤΟ, αλλά να επιδιώξει μεγαλύτερη μεταφορά συμβατικών αμυντικών υποχρεώσεων στους Ευρωπαίους.
Σε αυτή την περίπτωση, οι αλλαγές στην αμερικανική στρατιωτική παρουσία θα πραγματοποιούνταν εντός των νομοθετικών περιορισμών, ενώ η πολιτική πίεση προς τους συμμάχους θα συνεχιζόταν.
Δεύτερο ενδεχόμενο: Εντονότερη σύγκρουση μεταξύ Λευκού Οίκου και Κογκρέσου.
Μια νέα επιδείνωση της κρίσης στη Μέση Ανατολή θα μπορούσε να αυξήσει τις επιχειρησιακές ανάγκες των ΗΠΑ εκτός Ευρώπης.
Αυτό θα δημιουργούσε πιέσεις για μεταφορά στρατιωτικών μέσων και ενδεχομένως νέες διαφωνίες σχετικά με την εφαρμογή των περιορισμών που έχει θεσπίσει το Κογκρέσο.
Τρίτο ενδεχόμενο: Ενίσχυση των νομοθετικών εγγυήσεων για την Ευρώπη.
Το Κογκρέσο θα μπορούσε να διατηρήσει ή να ενισχύσει τις προϋποθέσεις για αλλαγές στην αμερικανική στρατιωτική παρουσία.
Μια τέτοια εξέλιξη θα έδινε περισσότερο χρόνο στις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις για την ενίσχυση των δικών τους αμυντικών δυνατοτήτων.
Κανένα από αυτά τα ενδεχόμενα δεν αποτελεί δεδομένη εξέλιξη. Η τελική κατεύθυνση θα εξαρτηθεί από το εκλογικό αποτέλεσμα, τις αποφάσεις του Πενταγώνου και τις διεθνείς κρίσεις.
Το δίλημμα της Ευρώπης: Ουάσιγκτον ή ευρωπαϊκή επανεξοπλιστική επιτάχυνση;
Για τις Βρυξέλλες και τις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, η αμερικανική πολιτική δημιουργεί δύο παράλληλες ανάγκες.
Η πρώτη είναι η διατήρηση της διατλαντικής συνεργασίας και της αμερικανικής στρατηγικής παρουσίας.
Η δεύτερη είναι η επιτάχυνση της ευρωπαϊκής αμυντικής ενίσχυσης, ώστε να μειωθούν οι εξαρτήσεις από τις Ηνωμένες Πολιτείες σε κρίσιμες στρατιωτικές δυνατότητες.
Η πρόκληση γίνεται μεγαλύτερη επειδή οι αποφάσεις της Ουάσιγκτον μπορεί να επηρεαστούν από πολιτικές εξελίξεις που δεν συνδέονται άμεσα με την ευρωπαϊκή ασφάλεια.
Η εσωτερική πολιτική αντιπαράθεση στις ΗΠΑ, η σύγκρουση με το Ιράν, οι σχέσεις με τη Ρωσία και οι οικονομικές πιέσεις αποτελούν παράγοντες που μπορούν να μεταβάλουν τις αμερικανικές προτεραιότητες.
Δεκέμβριος: Η επόμενη δοκιμασία για το ΝΑΤΟ
Το τελικό αμερικανικό αμυντικό νομοσχέδιο και τα συμπεράσματα της επανεξέτασης του Πενταγώνου αναμένεται να αποτελέσουν δύο από τα σημαντικότερα στοιχεία για την αποτίμηση της αμερικανικής στρατηγικής στην Ευρώπη.
Οι αποφάσεις θα δείξουν εάν οι Ηνωμένες Πολιτείες επιδιώκουν κυρίως μια διαφορετική κατανομή των αμυντικών βαρών ή μια βαθύτερη αναδιάρθρωση της στρατιωτικής τους παρουσίας.
Για την Ευρώπη, το ουσιαστικό ζήτημα παραμένει η διατήρηση αξιόπιστης αποτροπής απέναντι στη Ρωσία, σε μια περίοδο κατά την οποία οι αμερικανικές προτεραιότητες μεταβάλλονται.
Οι ενδιάμεσες εκλογές της 3ης Νοεμβρίου θα αποτελέσουν σημαντικό πολιτικό σταθμό. Οι αποφάσεις που θα ακολουθήσουν για τις αμερικανικές δυνάμεις και τις δυνατότητες του ΝΑΤΟ θα δείξουν ποια θα είναι η πραγματική επίδρασή τους στην ευρωπαϊκή ασφάλεια.
Πηγή: pagenews.gr