Η απόφαση του κοινοβουλίου της Ανατολικής Λιβύης να εγκρίνει το τουρκολιβυκό μνημόνιο μεταφέρει τη διπλωματική αντιπαράθεση σε ένα δυσκολότερο πεδίο: ποιος θα διαμορφώσει τις πολιτικές συνθήκες μέσα στις οποίες θα συζητούνται τα θαλάσσια δικαιώματα στην Ανατολική Μεσόγειο.
Σε αυτό ακριβώς το σημείο παρεμβαίνει η Κυπριακή Δημοκρατία. Με επιστολή προς τον γενικό γραμματέα του ΟΗΕ, Αντόνιο Γκουτέρες, η μόνιμη αντιπρόσωπός της, πρέσβης Μαρία Μιχαήλ, αμφισβητεί τόσο τη νομική βάση του μνημονίου όσο και την πολιτική στρατηγική που υπηρετεί η πρόσφατη έγκρισή του.
Το ενδιαφέρον βρίσκεται στη διπλή στόχευση της επιστολής: υπεράσπιση των δικαιωμάτων των παράκτιων κρατών και προειδοποίηση ότι η εργαλειοποίηση της λιβυκής κρίσης μπορεί να δημιουργήσει νέες εστίες έντασης.
«Η ανεξαρτησία, η κυριαρχία και η εδαφική ακεραιότητα της Λιβύης δεν πρέπει να υποτάσσονται στις γεωπολιτικές επιδιώξεις και φιλοδοξίες τρίτων κρατών», υπογραμμίζει η Κύπρια διπλωμάτης.
Η διατύπωση αφορά ευθέως τον τρόπο με τον οποίο η Λευκωσία αξιολογεί την τουρκική παρουσία στη Λιβύη: ως μέσο προώθησης ευρύτερων θαλάσσιων διεκδικήσεων, πέρα από τη διμερή σχέση Άγκυρας και λιβυκών αρχών.
Το ερώτημα πίσω από τη χρονική στιγμή
Η επιστολή της 23ης Οκτωβρίου εκφράζει σοβαρές ανησυχίες για τα κίνητρα και τα συμφέροντα που εξυπηρετεί η απόφαση της 20ής Οκτωβρίου.
Η χρονική στιγμή έχει πολιτική σημασία. Η έγκριση προέρχεται από ένα κοινοβούλιο που προηγουμένως αντιτασσόταν στο μνημόνιο. Για την Άγκυρα, επομένως, η εξέλιξη διευρύνει την πολιτική υποστήριξη της συμφωνίας μέσα στο κατακερματισμένο λιβυκό σύστημα εξουσίας.
Αυτό δεν σημαίνει ότι εξαλείφονται οι αντιρρήσεις τρίτων κρατών ή ότι επιλύονται οι διαφορές θαλάσσιας οριοθέτησης. Σημαίνει, όμως, ότι η Τουρκία μπορεί να επιχειρήσει να παρουσιάσει τη συμφωνία ως περισσότερο εδραιωμένη στη λιβυκή πολιτική πραγματικότητα.
Η κυπριακή απάντηση στοχεύει ακριβώς σε αυτή τη μετάβαση από την εσωτερική πολιτική αποδοχή στη διεκδίκηση εξωτερικών αποτελεσμάτων.
Σύμφωνα με την επιστολή, η Τουρκία επιδιώκει «να επιβάλει μια τεχνητή θαλάσσια πραγματικότητα εις βάρος των κυριαρχικών δικαιωμάτων τρίτων κρατών».
Η Λευκωσία χαρακτηρίζει αυτές τις ενέργειες έκφραση «μιας σκόπιμης πολιτικής κλιμάκωσης στην Ανατολική Μεσόγειο»και «σοβαρή απειλή για την περιφερειακή ειρήνη, ασφάλεια και σταθερότητα».
Η κοινοβουλευτική έγκριση δεν δεσμεύει τρίτες χώρες
Ο πυρήνας της κυπριακής επιχειρηματολογίας είναι συγκεκριμένος: η έγκριση μιας διμερούς συμφωνίας από το κοινοβούλιο ενός συμβαλλόμενου κράτους δεν αρκεί για να δημιουργήσει δικαιώματα εις βάρος άλλων χωρών.
Η Κυπριακή Δημοκρατία υποστηρίζει ότι το μνημόνιο δεν συνάδει με το διεθνές δίκαιο και «δεν παράγει έννομα αποτελέσματα για τρίτους».
Παράλληλα, αμφισβητεί τη γεωγραφική βάση της οριοθέτησης. Αναφέρει ότι η συμφωνία επιχειρεί να χαράξει θαλάσσια όρια μεταξύ κρατών που «δεν διαθέτουν αντικείμενες ή παρακείμενες ακτές», κατασκευάζοντας «ένα ανύπαρκτο θαλάσσιο σύνορο» και παρακάμπτοντας τα δικαιώματα άλλων παράκτιων κρατών, περιλαμβανομένων των ελληνικών νησιών.
Η ουσία της αντίρρησης είναι ότι η παρουσία των νησιών δεν μπορεί να παραλείπεται ώστε να προκύψει μια επιθυμητή γραμμή στον χάρτη.
Χρειάζεται, πάντως, μία σημαντική νομική διάκριση: το δικαίωμα ενός νησιού να διαθέτει θαλάσσιες ζώνες και η ακριβής επήρειά του σε μια συγκεκριμένη οριοθέτηση αποτελούν διαφορετικά ζητήματα. Η οριοθέτηση εξετάζει τη γεωγραφία, τις εφαρμοστέες αρχές και τη διεθνή νομολογία. Αυτή η διαδικασία δεν επιτρέπει την εκ προοιμίου διαγραφή των δικαιωμάτων των νησιών.
Γιατί η Λευκωσία επιμένει στο άρθρο 121
Η επιστολή επικαλείται το άρθρο 121 παράγραφος 2 της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας, που αναγνωρίζει στα νησιά δικαίωμα σε:
«Χωρική θάλασσα, συνορεύουσα ζώνη, υφαλοκρηπίδα και αποκλειστική οικονομική ζώνη».
Η διάταξη εφαρμόζεται με την επιφύλαξη της ειδικής εξαίρεσης της παραγράφου 3 για ορισμένους βράχους. Δεν αποτελεί συνεπώς αυτόματο κανόνα πλήρους επήρειας σε κάθε οριοθέτηση, θεμελιώνει όμως την κρίσιμη αφετηρία της συζήτησης: τα νησιά διαθέτουν θαλάσσια δικαιώματα.
Η Λευκωσία υπογραμμίζει επίσης τον εθιμικό χαρακτήρα του κανόνα που επικαλείται. Πρόκειται για ουσιαστικό σημείο, καθώς η Τουρκία δεν είναι συμβαλλόμενο μέρος στην UNCLOS. Η μη συμμετοχή σε μια σύμβαση δεν απαλλάσσει ένα κράτος από κανόνες που το δεσμεύουν ως εθιμικό διεθνές δίκαιο.
Η κυπριακή κίνηση και το ελληνικό συμφέρον
Η παρέμβαση έχει αυτοτελές κυπριακό ενδιαφέρον, αλλά ενισχύει και την ελληνική επιχειρηματολογία. Η αμφισβήτηση των θαλάσσιων δικαιωμάτων των νησιών αφορά τον πυρήνα της θέσης τόσο της Αθήνας όσο και της Λευκωσίας στην Ανατολική Μεσόγειο.
Η κυπριακή επιστολή εντάσσεται, επίσης, σε μια διαχρονική διπλωματική γραμμή. Παραπέμπει σε προηγούμενες επικοινωνίες με τον ΟΗΕ το 2020 και σε ρηματική διακοίνωση του Αυγούστου του 2025, καταγράφοντας τη συνέχεια των αντιρρήσεων της Κυπριακής Δημοκρατίας.
Το αίτημα να κυκλοφορήσει ως έγγραφο της Γενικής Συνέλευσης και του Συμβουλίου Ασφαλείας επιδιώκει να διατηρήσει αυτές τις αντιρρήσεις στο επίσημο διπλωματικό αρχείο. Η κυκλοφορία μιας επιστολής, βεβαίως, δεν συνιστά υιοθέτηση των θέσεών της από τον ΟΗΕ ούτε δικαστική κρίση.
Η πολιτική της αξία βρίσκεται στην επίσημη καταγραφή της αντίθεσης και στην αποτροπή της εντύπωσης ότι η πρόσφατη λιβυκή απόφαση έγινε αποδεκτή χωρίς αντίδραση.
Το πραγματικό διακύβευμα παραμένει η σύνδεση δικαίου και διπλωματικής δράσης. Η έλλειψη έννομων αποτελεσμάτων έναντι τρίτων κρατών δεν εξαφανίζει την πολιτική πίεση που μπορεί να ασκήσει μια συμφωνία. Με την επιστολή της, η Λευκωσία επιχειρεί να αντιμετωπίσει και τις δύο διαστάσεις: να υπερασπιστεί τα θαλάσσια δικαιώματα και να καταστήσει σαφές ότι η λιβυκή αστάθεια δεν μπορεί να χρησιμοποιείται ως εργαλείο αναδιαμόρφωσης της Ανατολικής Μεσογείου.
Πηγή: pagenews.gr