Ιράν: «Πυρηνική αποτροπή» χωρίς πυρηνικά – Ο εφιάλτης MAD για Τραμπ και Περσικό Κόλπο
ΧΡΟΝΟΣ ΑΝΑΓΝΩΣΗΣ 13 '
Πηγή Φωτογραφίας: AP Photo//Ιράν: «Πυρηνική αποτροπή» χωρίς πυρηνικά – Ο εφιάλτης MAD για Τραμπ και Περσικό Κόλπο
Η αντιπαράθεση μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράν εισέρχεται σε μια ιδιαίτερα επικίνδυνη φάση, καθώς η Τεχεράνη επιχειρεί να μετατρέψει την απειλή ενός νέου πολέμου σε δίλημμα με τεράστιο οικονομικό και γεωπολιτικό κόστος για ολόκληρη τη Μέση Ανατολή.
Απέναντι στη στρατιωτική υπεροχή της Ουάσιγκτον και του Ισραήλ, η ιρανική ηγεσία υιοθετεί μια στρατηγική που παραπέμπει στη λογική της αμοιβαία εξασφαλισμένης καταστροφής – Mutually Assured Destruction (MAD), όχι όμως με την κλασική πυρηνική της μορφή.
Το μήνυμα της Τεχεράνης είναι διαφορετικό αλλά εξίσου απειλητικό: ακόμη και αν οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ διαθέτουν τη δυνατότητα να πλήξουν σοβαρά τις ιρανικές στρατιωτικές εγκαταστάσεις, το Ιράν μπορεί να επιδιώξει να προκαλέσει τέτοια διαταραχή στην οικονομία του Περσικού Κόλπου ώστε το συνολικό κόστος της σύγκρουσης να γίνει δυσβάσταχτο.
Στο επίκεντρο αυτής της στρατηγικής βρίσκονται οι ενεργειακές εγκαταστάσεις, οι πετρελαιαγωγοί, οι τερματικοί σταθμοί LNG, τα αεροδρόμια, η εμπορική ναυτιλία και οι υποθαλάσσιες τηλεπικοινωνιακές υποδομές.
Η Τεχεράνη δεν χρειάζεται να κερδίσει έναν συμβατικό πόλεμο απέναντι στις ΗΠΑ. Επιδιώκει να πείσει την Ουάσιγκτον ότι ακόμη και μια στρατιωτική νίκη μπορεί να συνοδευτεί από οικονομικές και πολιτικές συνέπειες που θα ξεπεράσουν τα αρχικά οφέλη της επιχείρησης.
Η στρατηγική MAD: Πώς το Ιράν επιχειρεί να αποτρέψει τον Τραμπ
Η έννοια της αμοιβαία εξασφαλισμένης καταστροφής συνδέθηκε ιστορικά με την πυρηνική αντιπαράθεση των μεγάλων δυνάμεων κατά τον Ψυχρό Πόλεμο.
Η βασική λογική ήταν ότι καμία πλευρά δεν θα μπορούσε να εξαπολύσει επίθεση χωρίς να αντιμετωπίσει αντίποινα καταστροφικής κλίμακας.
Στην περίπτωση του Ιράν, η αναλογία αφορά κυρίως την οικονομική αποτροπή.
Η Τεχεράνη επιχειρεί να αξιοποιήσει την ευπάθεια των περιφερειακών οικονομιών, δημιουργώντας την προσδοκία ότι μια επίθεση εναντίον της θα προκαλέσει ευρύτερη αποσταθεροποίηση.
Πρόκειται για μια στρατηγική ασύμμετρης αποτροπής.
Το Ιράν δεν διαθέτει συμβατική στρατιωτική ισχύ αντίστοιχη των Ηνωμένων Πολιτειών.
Διαθέτει όμως πυραυλικά συστήματα, μη επανδρωμένα αεροσκάφη και άλλες δυνατότητες που μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την απειλή κρίσιμων περιφερειακών υποδομών.
Η αποτελεσματικότητα αυτής της στρατηγικής δεν εξαρτάται αποκλειστικά από την καταστροφή στρατιωτικών στόχων.
Εξαρτάται και από τη δυνατότητα πρόκλησης διακοπών στην παραγωγή, στη μεταφορά και στην εμπορική δραστηριότητα.
Αυτό είναι το στοιχείο που καθιστά τη σημερινή αντιπαράθεση ιδιαίτερα επικίνδυνη.
Σαουδική Αραβία, ΗΑΕ, Κατάρ: Οι σύμμαχοι των ΗΠΑ στο επίκεντρο της πίεσης
Η ιρανική στρατηγική έχει έναν σαφή διπλωματικό αποδέκτη: τις αραβικές κυβερνήσεις του Περσικού Κόλπου.
Η Σαουδική Αραβία, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, το Κατάρ, το Κουβέιτ και το Μπαχρέιν διατηρούν σημαντικές σχέσεις ασφαλείας με τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Παράλληλα, οι οικονομίες τους εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από την ομαλή λειτουργία κρίσιμων υποδομών.
Πετρελαϊκές εγκαταστάσεις, τερματικοί σταθμοί φυσικού αερίου, μεγάλα αεροδρόμια, λιμάνια και διεθνείς επιχειρηματικοί κόμβοι αποτελούν θεμελιώδη στοιχεία της περιφερειακής οικονομικής δραστηριότητας.
Η Τεχεράνη επιδιώκει να μετατρέψει αυτή την εξάρτηση σε μέσο πίεσης προς την Ουάσιγκτον.
Εάν οι κυβερνήσεις του Κόλπου θεωρήσουν ότι μια αμερικανική επίθεση θα μπορούσε να προκαλέσει σοβαρές ζημιές στις υποδομές τους, αποκτούν ισχυρό κίνητρο να ζητήσουν αυτοσυγκράτηση.
Με αυτόν τον τρόπο, το Ιράν επιχειρεί να επηρεάσει την αμερικανική απόφαση έμμεσα, μέσω των συμφερόντων των περιφερειακών συμμάχων των ΗΠΑ.
Η στρατηγική, ωστόσο, ενέχει σοβαρό κίνδυνο.
Εάν οι αραβικές κυβερνήσεις εκτιμήσουν ότι οι ιρανικές απειλές θα συνεχιστούν ανεξάρτητα από τη δική τους στάση, ενδέχεται να ενισχύσουν ακόμη περισσότερο τη συνεργασία τους με την Ουάσιγκτον.
Η οικονομική αποτροπή λειτουργεί μόνο εφόσον οι χώρες που απειλούνται πιστεύουν ότι μπορούν να αποφύγουν το κόστος μέσω της διπλωματίας.
Το Στενό του Ορμούζ και ο φόβος ενεργειακού σοκ
Η γεωγραφία αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους παράγοντες ισχύος του Ιράν.
Το Στενό του Ορμούζ συνδέει τον Περσικό Κόλπο με τις διεθνείς θαλάσσιες οδούς και αποτελεί κρίσιμο πέρασμα για τις παγκόσμιες ενεργειακές μεταφορές.
Οποιαδήποτε σοβαρή διαταραχή στη ναυσιπλοΐα της περιοχής μπορεί να επηρεάσει την προσφορά πετρελαίου και υγροποιημένου φυσικού αερίου.
Η Τεχεράνη γνωρίζει ότι ακόμη και η απειλή μιας τέτοιας διαταραχής μπορεί να αυξήσει το κόστος ασφάλισης, τις ναυτιλιακές επιβαρύνσεις και την αβεβαιότητα στις αγορές.
Δεν απαιτείται απαραίτητα πλήρης αποκλεισμός του Στενού για να προκληθούν οικονομικές συνέπειες.
Επαναλαμβανόμενα περιστατικά ασφαλείας, επιθέσεις κατά πλοίων ή περιορισμοί στις θαλάσσιες μετακινήσεις μπορούν να οδηγήσουν σε καθυστερήσεις και αναπροσαρμογή των εμπορικών διαδρομών.
Οι επιπτώσεις θα εξαρτηθούν από τη διάρκεια των διαταραχών, τα διαθέσιμα αποθέματα και τη δυνατότητα αξιοποίησης εναλλακτικών οδών μεταφοράς.
Ωστόσο, η σημασία του Ορμούζ εξηγεί γιατί οι εξελίξεις στην περιοχή παρακολουθούνται στενά από τις διεθνείς αγορές.
LNG, πετρέλαιο και αγωγοί: Οι υποδομές ως στρατηγικοί στόχοι
Η ιρανική στρατηγική δεν περιορίζεται στη ναυτιλία.
Οι ενεργειακές εγκαταστάσεις των χωρών του Κόλπου αποτελούν κρίσιμα στοιχεία της παγκόσμιας εφοδιαστικής αλυσίδας.
Η λειτουργία τους επηρεάζει τις εξαγωγές πετρελαίου, την παραγωγή LNG και τη δυνατότητα τροφοδοσίας μεγάλων εισαγωγικών αγορών.
Η Τεχεράνη επιχειρεί να αξιοποιήσει αυτή την πραγματικότητα ως αποτρεπτικό παράγοντα.
Ακόμη και περιορισμένη ζημιά σε κρίσιμες υποδομές μπορεί να προκαλέσει σοβαρές οικονομικές επιπτώσεις, ανάλογα με τη σημασία του εξοπλισμού και τον χρόνο που απαιτείται για την αποκατάστασή του.
Η διακοπή λειτουργίας μιας εγκατάστασης για λίγες ημέρες έχει διαφορετικές συνέπειες από μια εκτεταμένη καταστροφή που απαιτεί μήνες επισκευών.
Η ίδια διάκριση ισχύει για αγωγούς, τερματικούς σταθμούς και συστήματα μεταφοράς ενέργειας.
Για τις διεθνείς αγορές, η απειλή αυξάνει το ασφάλιστρο γεωπολιτικού κινδύνου.
Δεν επιτρέπει, όμως, από μόνη της ασφαλή πρόβλεψη για το ύψος των μελλοντικών τιμών.
Υποθαλάσσια καλώδια: Η ψηφιακή οικονομία στο στόχαστρο
Μια ιδιαίτερα ανησυχητική διάσταση της ιρανικής στρατηγικής αφορά τις απειλές κατά υποθαλάσσιων τηλεπικοινωνιακών καλωδίων.
Οι υποδομές αυτές μεταφέρουν τεράστιους όγκους διεθνών δεδομένων και αποτελούν βασικό στοιχείο της παγκόσμιας ψηφιακής οικονομίας.
Από τις τραπεζικές συναλλαγές και τις επιχειρηματικές επικοινωνίες μέχρι τη λειτουργία διαδικτυακών υπηρεσιών, η οικονομική δραστηριότητα εξαρτάται από αξιόπιστα δίκτυα δεδομένων.
Η αναφορά σε αυτές τις υποδομές διευρύνει το πεδίο της ιρανικής αποτροπής.
Δεν αφορά πλέον μόνο τις παραδοσιακές ενεργειακές και στρατιωτικές εγκαταστάσεις.
Αφορά και την ψηφιακή συνδεσιμότητα των περιφερειακών οικονομιών.
Δεν υπάρχουν, ωστόσο, επαρκή στοιχεία στο παρόν ρεπορτάζ που να αποδεικνύουν ότι η Τεχεράνη διαθέτει τη δυνατότητα να υλοποιήσει όλες τις σχετικές απειλές στην έκταση που υπονοείται.
Η στρατηγική σημασία τους βρίσκεται κυρίως στην πιθανότητα ευρύτερης οικονομικής διαταραχής.
Το κρίσιμο ισοζύγιο: Ιρανικοί πύραυλοι απέναντι στην αμερικανική αεράμυνα
Η αποτελεσματικότητα της ιρανικής αποτροπής εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τις πραγματικές στρατιωτικές δυνατότητες της χώρας.
Οι απώλειες του ιρανικού οπλοστασίου και οι καταστροφές σε εγκαταστάσεις παραγωγής επηρεάζουν την ικανότητα διεξαγωγής παρατεταμένων επιχειρήσεων.
Δεν συνεπάγονται, ωστόσο, αυτομάτως ότι η Τεχεράνη έχει χάσει τη δυνατότητα πρόκλησης σοβαρών ζημιών.
Το κρίσιμο ερώτημα αφορά τον αριθμό των διαθέσιμων πυραύλων, των drones και των λειτουργικών εκτοξευτών.
Εξίσου σημαντική είναι η δυνατότητα των Ηνωμένων Πολιτειών, του Ισραήλ και των αραβικών κρατών να αναχαιτίσουν εισερχόμενες απειλές.
Η προστασία πολλών διαφορετικών εγκαταστάσεων δημιουργεί αυξημένες απαιτήσεις σε συστήματα αεράμυνας και αναχαιτιστικά πυρομαχικά.
Ακόμη και μια άμυνα με υψηλό ποσοστό επιτυχίας μπορεί να αντιμετωπίσει σοβαρό πρόβλημα εάν ένας περιορισμένος αριθμός πληγμάτων προκαλέσει μεγάλες διακοπές σε κρίσιμες υποδομές.
Η πραγματική αποτελεσματικότητα της αεράμυνας δεν μετριέται μόνο από τα όπλα που αναχαιτίζονται, αλλά και από τις συνέπειες όσων καταφέρνουν να διαπεράσουν την προστασία.
Η αμερικανική εκτίμηση για το 90% και τα όρια της στρατιωτικής υπεροχής
Στο πλαίσιο της αντιπαράθεσης αναφέρεται αμερικανική εκτίμηση σύμφωνα με την οποία έχει καταστραφεί έως και το 90% της ιρανικής βιομηχανικής βάσης παραγωγής drones, βαλλιστικών πυραύλων και ναυτικών οπλικών συστημάτων.
Η εκτίμηση αυτή, εφόσον επιβεβαιωθεί, θα υποδήλωνε σοβαρή αποδυνάμωση της δυνατότητας αναπλήρωσης του ιρανικού οπλοστασίου.
Πρέπει όμως να διαχωριστεί η παραγωγική ικανότητα από τα ήδη διαθέσιμα αποθέματα.
Η καταστροφή εργοστασίων δεν σημαίνει ότι έχουν εξαντληθεί οι αποθηκευμένοι πύραυλοι ή ότι έχουν τεθεί εκτός λειτουργίας όλοι οι εκτοξευτές.
Αντίστοιχα, δεν αποκλείει την ύπαρξη περιορισμένων δυνατοτήτων παραγωγής ή επισκευής σε άλλες εγκαταστάσεις.
Η διάκριση είναι καθοριστική.
Μια χώρα μπορεί να έχει περιορισμένη δυνατότητα διεξαγωγής μακροχρόνιου πολέμου και ταυτόχρονα να διατηρεί την ικανότητα εξαπόλυσης ισχυρών αρχικών αντιποίνων.
Για την Ουάσιγκτον, το ζητούμενο είναι η αποτίμηση αυτής ακριβώς της δυνατότητας.
Τραμπ: Η στρατιωτική συγκέντρωση δυνάμεων και το μήνυμα στην Τεχεράνη
Η αμερικανική αντίδραση περιλαμβάνει, σύμφωνα με τις πληροφορίες του ρεπορτάζ, ενίσχυση των στρατιωτικών δυνατοτήτων στην ευρύτερη περιοχή.
Η αναφερόμενη αποστολή τρίτης ομάδας κρούσης αεροπλανοφόρου και πρόσθετων δυνάμεων πεζοναυτών θα αύξανε τις επιχειρησιακές επιλογές των Ηνωμένων Πολιτειών.
Μια τέτοια ανάπτυξη δυνάμεων μπορεί να εξυπηρετεί διαφορετικούς σκοπούς.
Μπορεί να χρησιμοποιηθεί για αποτροπή, προστασία αμερικανικών εγκαταστάσεων, ενίσχυση της διαπραγματευτικής πίεσης ή προετοιμασία στρατιωτικών επιχειρήσεων.
Παράλληλα, η απομάκρυνση προσωπικού από στρατιωτικές βάσεις και η αποχώρηση μη απαραίτητων διπλωματικών υπαλλήλων περιορίζουν την έκθεση σε ενδεχόμενα αντίποινα.
Η ταυτόχρονη ενίσχυση της στρατιωτικής παρουσίας και μείωση της έκθεσης προσωπικού αποτελεί ένδειξη προετοιμασίας για διαφορετικά ενδεχόμενα.
Δεν συνιστά, ωστόσο, από μόνη της απόδειξη ότι έχει ληφθεί οριστική απόφαση επίθεσης.
Η 3η Νοεμβρίου ως πολιτικό ορόσημο
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η αναφορά του Ντόναλντ Τραμπ στο ενδεχόμενο στρατιωτικής δράσης μετά τις αμερικανικές εκλογές της 3ης Νοεμβρίου.
Η χρονική αυτή αναφορά δημιουργεί ένα πρόσθετο πολιτικό στοιχείο στην αντιπαράθεση.
Η αμερικανική κυβέρνηση καλείται να συνδυάσει τη στρατιωτική πίεση με τις εσωτερικές πολιτικές ισορροπίες και τις πιθανές συνέπειες μιας νέας περιφερειακής σύγκρουσης.
Για την Τεχεράνη, η αβεβαιότητα σχετικά με το χρονοδιάγραμμα των αμερικανικών αποφάσεων αποτελεί παράγοντα πίεσης.
Για τις κυβερνήσεις του Κόλπου, αυξάνει την ανάγκη προετοιμασίας απέναντι σε ενδεχόμενη κλιμάκωση.
Ωστόσο, ένα πολιτικό χρονικό ορόσημο δεν ισοδυναμεί με επιχειρησιακή εντολή.
Η πραγματική πορεία της κρίσης θα εξαρτηθεί από τις διπλωματικές επαφές, τις στρατιωτικές εκτιμήσεις και τις αποφάσεις των εμπλεκόμενων κυβερνήσεων.
Ο μεγάλος κίνδυνος: Η αποτροπή να προκαλέσει τον πόλεμο που επιδιώκει να αποτρέψει
Η στρατηγική της Τεχεράνης βασίζεται στην απειλή επιβολής υψηλού κόστους.
Ωστόσο, η ίδια αυτή στρατηγική μπορεί να προκαλέσει αντίθετα αποτελέσματα.
Εάν οι ιρανικές απειλές θεωρηθούν υπερβολικά επικίνδυνες από τις Ηνωμένες Πολιτείες ή τους περιφερειακούς συμμάχους τους, ενδέχεται να ενισχύσουν τη βούληση για στρατιωτική αντιμετώπιση.
Αντίστοιχα, ένα σοβαρό πλήγμα σε ενεργειακές εγκαταστάσεις, εμπορικά πλοία ή στρατιωτικές βάσεις μπορεί να οδηγήσει σε απάντηση μεγαλύτερης κλίμακας από εκείνη που υπολόγιζε η ιρανική ηγεσία.
Η Τεχεράνη καλείται επομένως να διατηρήσει μια εξαιρετικά δύσκολη ισορροπία.
Πρέπει να εμφανίζεται αρκετά ισχυρή ώστε να αποτρέπει μια επίθεση, χωρίς να προκαλεί την εντύπωση ότι αποτελεί ανεξέλεγκτη απειλή για ολόκληρη την περιοχή.
Αυτή είναι και η βασική αντίφαση της στρατηγικής MAD στην ιρανική της εκδοχή.
Η αξιοπιστία της αποτροπής απαιτεί πειστική απειλή αντιποίνων.
Όσο όμως αυξάνεται η ένταση της απειλής, τόσο μεγαλώνει και ο κίνδυνος προληπτικής στρατιωτικής αντίδρασης.
Η παγκόσμια οικονομία μπροστά σε μια νέα γεωπολιτική δοκιμασία
Η κρίση ΗΠΑ–Ιράν δεν περιορίζεται στη στρατιωτική ισορροπία της Μέσης Ανατολής.
Οι επιπτώσεις μιας νέας σύγκρουσης θα μπορούσαν να επεκταθούν στις διεθνείς αγορές ενέργειας, στη ναυτιλία, στις αερομεταφορές και στις ψηφιακές επικοινωνίες.
Οι ευρωπαϊκές και ασιατικές οικονομίες έχουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τη σταθερότητα των ενεργειακών ροών από τον Περσικό Κόλπο.
Μια παρατεταμένη διαταραχή θα μπορούσε να ενισχύσει την αβεβαιότητα, να αυξήσει το κόστος μεταφοράς και να επιβαρύνει τις επιχειρήσεις που εξαρτώνται από εισαγόμενη ενέργεια.
Η ένταση των συνεπειών θα εξαρτηθεί από τη διάρκεια και την έκταση των επιχειρήσεων, τη διαθεσιμότητα εναλλακτικών προμηθειών και την ανθεκτικότητα των κρίσιμων υποδομών.
Για την Ελλάδα και την Ευρώπη, η εξέλιξη της κρίσης έχει ιδιαίτερη σημασία λόγω της σύνδεσης των διεθνών ενεργειακών αγορών με το κόστος φυσικού αερίου, ηλεκτρικής ενέργειας και θαλάσσιων μεταφορών.
Το τελικό δίλημμα Τραμπ–Τεχεράνης
Η νέα ιρανική στρατηγική επιχειρεί να μετατρέψει την οικονομική ευπάθεια του Περσικού Κόλπου σε μέσο αποτροπής.
Η Τεχεράνη υπολογίζει ότι η πιθανότητα σοβαρών περιφερειακών ζημιών θα επηρεάσει τις αποφάσεις της Ουάσιγκτον και θα κινητοποιήσει τις αραβικές κυβερνήσεις υπέρ της αποκλιμάκωσης.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες, από την πλευρά τους, επιδιώκουν να διατηρήσουν στρατιωτική υπεροχή και επιχειρησιακή ευελιξία, περιορίζοντας ταυτόχρονα την έκθεση των δυνάμεών τους σε αντίποινα.
Η επιτυχία οποιασδήποτε πλευράς δεν θα κριθεί μόνο από τη στρατιωτική ισχύ.
Θα εξαρτηθεί από την ικανότητά της να εκτιμήσει σωστά το κόστος, τις αντιδράσεις των συμμάχων και τα όρια της κλιμάκωσης.
Το μεγαλύτερο ρίσκο είναι μια σύγκρουση που θα ξεκινήσει ως περιορισμένη στρατιωτική επιχείρηση και θα εξελιχθεί σε ευρύτερο πόλεμο οικονομικής φθοράς, με συνέπειες πολύ πέρα από τα σύνορα του Ιράν.
Αυτό είναι το ουσιαστικό μήνυμα της στρατηγικής της Τεχεράνης προς τον Ντόναλντ Τραμπ: η στρατιωτική υπεροχή δεν εγγυάται τον έλεγχο των οικονομικών και γεωπολιτικών συνεπειών ενός νέου πολέμου.
Πηγή: pagenews.gr
Διαβάστε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο
