«Για το τανγκό χρειάζονται δύο».
Με αυτή τη φράση ο Ντμίτρι Πέσκοφ περιέγραψε το νέο πρόβλημα της Μόσχας μετά την εκλογική ήττα του Αλεξάνταρ Βούτσιτς στη Σερβία: το Κρεμλίνο επιθυμεί τη συνέχεια των σχέσεων, αλλά πρέπει πλέον να συνομιλήσει με διαφορετικούς πολιτικούς πρωταγωνιστές.
Έξι μήνες μετά την ήττα του Βίκτορ Όρμπαν στην Ουγγαρία, η Ρωσία βλέπει ακόμη έναν σημαντικό Ευρωπαίο εταίρο της να χάνει την εκλογική μάχη. Η επικράτηση της Φοιτητικής Λίστας στις σερβικές βουλευτικές εκλογές δημιουργεί ένα δεύτερο πολιτικό πλήγμα, αναγκάζοντας τη Μόσχα να επανεξετάσει τον τρόπο με τον οποίο διατηρεί την επιρροή της στην περιοχή.
Η ανατροπή, ωστόσο, έχει μια ουσιαστική ιδιαιτερότητα: οι νικητές δεν έχουν εξαγγείλει ρήξη με τη Ρωσία και έχουν δηλώσει αντίθεση στην επιβολή κυρώσεων. Η απώλεια ενός οικείου συνομιλητή δεν ισοδυναμεί αυτομάτως με απώλεια κάθε ρωσικού ερείσματος.
Η παραδοχή Βούτσιτς που σφράγισε την ανατροπή
Ο Βούτσιτς αναγνώρισε την ήττα του το βράδυ της Κυριακής 25 Οκτωβρίου, πριν ολοκληρωθεί η επίσημη καταμέτρηση:
«Είναι σαφές ότι χάσαμε αυτές τις εκλογές».
Οι πρώτες εκτιμήσεις που επικαλέστηκε έδιναν στη Φοιτητική Λίστα 135 έως 140 έδρες στη Βουλή των 250 μελών, πάνω από το όριο των 126 που απαιτείται για απόλυτη πλειοψηφία. Ακολούθησαν μαζικοί πανηγυρισμοί στο Βελιγράδι.
Η νίκη ήρθε έπειτα από σχεδόν δύο χρόνια κινητοποιήσεων. Αφετηρία ήταν η κατάρρευση στεγάστρου στον σιδηροδρομικό σταθμό του Νόβι Σαντ, τον Νοέμβριο του 2024, με 16 νεκρούς. Το αίτημα για λογοδοσία εξελίχθηκε σε ευρύτερη αμφισβήτηση της διαφθοράς και της λειτουργίας των θεσμών.
Για τη Μόσχα, η εξέλιξη σημαίνει ότι μια κοινωνική κινητοποίηση μετατράπηκε σε εκλογική δύναμη ικανή να ανατρέψει έναν παγιωμένο πολιτικό συσχετισμό.
Το Κρεμλίνο επαινεί τον σύμμαχο και ανοίγει δίαυλο με τους νικητές
Η πρώτη ρωσική αντίδραση κινήθηκε σε δύο κατευθύνσεις.
Από τη μία, ο Πέσκοφ εξήρε την προσφορά του Βούτσιτς στις διμερείς σχέσεις και εξέφρασε την ελπίδα ότι θα συνεχίσει να συμβάλλει σε αυτές ακόμη και από την αντιπολίτευση.
Από την άλλη, απευθύνθηκε στη νέα πολιτική δύναμη, υποστηρίζοντας ότι η συνεργασία με τη Ρωσία εξυπηρετεί τα συμφέροντα της ίδιας της Σερβίας. Δήλωσε ότι η Μόσχα παραμένει έτοιμη να ενισχύσει τις σχέσεις με το Βελιγράδι.
Η γεωπολιτική ανάγνωση είναι σαφής: η Ρωσία επιχειρεί να διατηρήσει τη σχέση με τον Βούτσιτς ως πολιτικό κεφάλαιο, χωρίς να κλείσει την πόρτα στους διαδόχους του.
Η συναισθηματική περιγραφή περί «μοναξιάς» του Κρεμλίνου αποτυπώνει το μέγεθος της πολιτικής απώλειας. Οι πραγματικές κινήσεις της Μόσχας δείχνουν, πάντως, προσπάθεια προσαρμογής.
Γιατί η Σερβία έχει ιδιαίτερο βάρος για τη Ρωσία
Επί Βούτσιτς, το Βελιγράδι διατηρούσε στενούς οικονομικούς, πολιτικούς και στρατιωτικούς δεσμούς με τη Μόσχα, ενώ παράλληλα επιδίωκε την ένταξή του στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Η Σερβία δεν ευθυγραμμίστηκε με τις ευρωπαϊκές κυρώσεις για τον πόλεμο στην Ουκρανία. Η Ρωσία παρέμεινε σημαντικός ενεργειακός εταίρος της και υποστηρικτής της σερβικής θέσης για το Κόσοβο.
Αυτή η ισορροπία είχε αξία για το Κρεμλίνο: εξασφάλιζε παρουσία και πολιτική πρόσβαση σε μια χώρα που βρίσκεται στο επίκεντρο των ευρωπαϊκών σχεδιασμών για τα Δυτικά Βαλκάνια.
Η εκλογική αλλαγή δημιουργεί αβεβαιότητα ως προς τον τρόπο διαχείρισης αυτών των δεσμών. Οι προσωπικές σχέσεις και οι καθιερωμένοι δίαυλοι χρειάζεται πλέον να συμπληρωθούν από επαφές με ένα διαφορετικό πολιτικό περιβάλλον.
Η κρίσιμη λεπτομέρεια: Οι νικητές απορρίπτουν τις κυρώσεις
Η εύκολη ανάγνωση θα ήταν ότι η ήττα Βούτσιτς οδηγεί σε άμεση αντιρωσική στροφή. Οι δημόσιες θέσεις της Φοιτητικής Λίστας δεν στηρίζουν αυτό το συμπέρασμα.
Ήδη από τον Σεπτέμβριο, το κίνημα είχε δημοσιοποιήσει θέση υπέρ της διατήρησης της αντίθεσης της Σερβίας στην επιβολή περιοριστικών μέτρων κατά της Ρωσίας, επικαλούμενο και την ιστορική εμπειρία της χώρας από κυρώσεις.
Μετά την εκλογική νίκη, ο εκπρόσωπός του Γιόβο Μπάκιτς επανέλαβε την πρόθεση διατήρησης των σχέσεων με τη Μόσχα. Παράλληλα, δημοσιεύματα που επικαλούνται το Reuters αναφέρουν δέσμευση για διακοπή εξαγωγών όπλων προς εμπόλεμες ζώνες, περιλαμβανομένων πωλήσεων σε μεσάζοντες που τα διοχετεύουν στην Ουκρανία.
Αυτό περιορίζει την εικόνα μιας αυτόματης γεωπολιτικής νίκης της Δύσης. Η αλλαγή κυβέρνησης μπορεί να μεταβάλει τη λειτουργία των θεσμών και τη σχέση με την ΕΕ, διατηρώντας ταυτόχρονα σημαντικές σταθερές της σερβικής εξωτερικής πολιτικής.
Μετά τον Όρμπαν, μικραίνει ο κύκλος των οικείων συνομιλητών
Η σύγκριση με την Ουγγαρία αφορά πρωτίστως τη διαδοχική ήττα δύο ηγετών με τους οποίους η Μόσχα είχε αναπτύξει στενές σχέσεις.
Οι περιπτώσεις διαφέρουν ουσιαστικά. Η Ουγγαρία είναι κράτος-μέλος της ΕΕ και του ΝΑΤΟ, με δυνατότητα παρέμβασης στις εσωτερικές αποφάσεις τους. Η Σερβία βρίσκεται εκτός των δύο οργανισμών και διαθέτει διαφορετική περιφερειακή και στρατηγική θέση.
Το κοινό στοιχείο είναι η αυξημένη ανάγκη της Ρωσίας να διαχειριστεί θεσμικές σχέσεις πέρα από τις προσωπικές της επενδύσεις σε συγκεκριμένους ηγέτες.
Για την Ευρωπαϊκή Ένωση, η εκλογική αλλαγή ανοίγει πεδίο επαφών και μεταρρυθμιστικής συνεργασίας. Η επιρροή της θα κριθεί από την ανταπόκριση στις προσδοκίες των Σέρβων πολιτών και από την αξιοπιστία της ενταξιακής προοπτικής.
Η νέα εξίσωση του Βελιγραδίου
Οι νικητές καλούνται να μετατρέψουν ένα ευρύ κίνημα διαμαρτυρίας σε αποτελεσματική διακυβέρνηση, διαχειριζόμενοι ταυτόχρονα τη σχέση με την ΕΕ, τις ενεργειακές εξαρτήσεις και το ζήτημα του Κοσόβου.
Το Κρεμλίνο έχασε έναν προβλέψιμο και ισχυρό συνομιλητή. Δεν έχει αποδειχθεί ότι χάνει τη Σερβία.
Αυτή ακριβώς η διάκριση θα καθορίσει την επόμενη φάση: αν η εκλογική ανατροπή θα αλλάξει μόνο τα πρόσωπα της εξουσίας ή και τις στρατηγικές ισορροπίες στα Βαλκάνια.
Στο Βελιγράδι, το μήνυμα των νικητών αποτυπώθηκε στη δήλωση του πανεπιστημιακού Ράντομιρ Σάιτσιτς:
«Απόψε γιορτάζουμε τη νίκη. Αύριο χτίζουμε το μέλλον».
Πηγή: pagenews.gr