Μέχρι πριν από λίγα χρόνια, τα πρατήρια καυσίμων αποτελούσαν βασικό πυλώνα της στρατηγικής των μεγάλων πετρελαϊκών ομίλων για την ενεργειακή μετάβαση. Σήμερα, η BP και η Shell περιορίζουν τα δίκτυά τους, αναζητούν αγοραστές και επανεξετάζουν κατά πόσο η ιδιοκτησία χιλιάδων πρατηρίων εξυπηρετεί πλέον τα επιχειρηματικά τους συμφέροντα.
Η αλλαγή είναι εντυπωσιακή. Το 2021, η Shell σχεδίαζε να επεκτείνει το παγκόσμιο δίκτυό της στις 55.000 τοποθεσίες έως το 2025. Αντί γι’ αυτό, ο αριθμός των πρατηρίων που λειτουργούν υπό το εμπορικό της σήμα έχει περιοριστεί περίπου στις 40.000.
Η BP ακολουθεί αντίστοιχη στρατηγική, προχωρώντας σε αποεπενδύσεις και θέτοντας στόχο τη μείωση του δικτύου των πρατηρίων που κατέχει και λειτουργεί η ίδια κατά 10% σε σύγκριση με τα επίπεδα του 2024.
Σύμφωνα με ανάλυση των Financial Times, η αναδιάρθρωση των δικτύων διανομής αναδεικνύει ένα θεμελιώδες δίλημμα: αξίζει περισσότερο για τις πετρελαϊκές εταιρείες να διατηρούν τα πρατήρια ή να τα πουλήσουν σε εξειδικευμένους ομίλους λιανικής;
Shell: Από το σχέδιο για 55.000 πρατήρια στη συρρίκνωση
Η Shell έχει ήδη αποχωρήσει ή δρομολογήσει την αποχώρησή της από σειρά αγορών, μεταξύ των οποίων το Πακιστάν, η Ινδονησία, το Μεξικό, η Νότια Αφρική και η Γαλλία.
Ο διευθύνων σύμβουλος του ομίλου, Wael Sawan, έχει εξηγήσει ότι η εταιρεία επιδιώκει να συγκεντρώσει τις επενδύσεις της σε περιορισμένο αριθμό αγορών με μεγαλύτερη κερδοφορία.
«Προσπαθήσαμε πραγματικά να περιορίσουμε την εστίασή μας σε 10 αγορές προτεραιότητας, στις οποίες συνεχίζουμε να αναπτυσσόμαστε και να επενδύουμε», είχε δηλώσει στους Financial Times.
Η στρατηγική αυτή δεν συνεπάγεται την πλήρη εγκατάλειψη της λιανικής.
Στις Ηνωμένες Πολιτείες, η Shell κινήθηκε προς την αντίθετη κατεύθυνση, ανακοινώνοντας την απόκτηση του υπόλοιπου ποσοστού της Tri Star Energy, στην οποία ήδη συμμετείχε.
Η συμφωνία αφορά περισσότερα από 300 σημεία λιανικής πώλησης καυσίμων και προϊόντων καθημερινής κατανάλωσης.
Η επιλογή αποτυπώνει τη νέα φιλοσοφία του ομίλου: λιγότερες αγορές, αλλά μεγαλύτερη παρουσία εκεί όπου τα πρατήρια μπορούν να προσφέρουν υψηλές αποδόσεις.
BP: Πωλήσεις πρατηρίων και πίεση από το Elliott
Η BP βρίσκεται αντιμέτωπη με ακόμη πιο έντονες πιέσεις από τους μετόχους της.
Το επενδυτικό fund Elliott Management, που έχει αποκτήσει σημαντική συμμετοχή στον βρετανικό πετρελαϊκό όμιλο, υποστηρίζει ότι οι δραστηριότητες λιανικής πώλησης καυσίμων θα μπορούσαν να αποτιμηθούν υψηλότερα εάν λειτουργούσαν ανεξάρτητα ή περνούσαν στον έλεγχο εξειδικευμένου επενδυτή.
Η BP έχει ήδη προχωρήσει σε αποεπενδύσεις σε αγορές όπως η Ελβετία, η Τουρκία και η Ολλανδία, ενώ έχει δρομολογήσει κινήσεις περιορισμού της παρουσίας της στην Αυστρία.
Το σχέδιο προβλέπει μείωση κατά 10% των ιδιόκτητων και αυτοδιαχειριζόμενων πρατηρίων σε σχέση με το 2024.
Ωστόσο, η BP δεν έχει ανακοινώσει απόφαση πλήρους αποχώρησης από τη λιανική αγορά καυσίμων.
Το ερώτημα είναι εάν οι πιέσεις των επενδυτών θα οδηγήσουν σε μεγαλύτερης κλίμακας πωλήσεις.
Τα 6,2 δισ. δολάρια που αλλάζουν τους υπολογισμούς
Το ισχυρότερο επιχείρημα υπέρ της πώλησης των πρατηρίων προέρχεται από την αποτίμησή τους.
Ο τομέας convenience and mobility της BP, στον οποίο περιλαμβάνονται οι δραστηριότητες πρατηρίων και φόρτισης ηλεκτρικών οχημάτων, δημιούργησε το 2025 προσαρμοσμένα EBITDA ύψους 6,2 δισ. δολαρίων.
Το ποσό αποτυπώνει μια ιδιαίτερα σημαντική δραστηριότητα για τον όμιλο.
Ωστόσο, οι αγορές αποτιμούν συχνά τις εξειδικευμένες επιχειρήσεις λιανικής σε πολύ υψηλότερα πολλαπλάσια κερδοφορίας από τις παραδοσιακές πετρελαϊκές εταιρείες.
Η καναδική Alimentation Couche-Tard διαπραγματεύεται περίπου στις 10 έως 12 φορές τα EBITDA της, ενώ η αμερικανική Casey’s General Stores φθάνει περίπου τις 20 φορές, εν μέρει χάρη στη μεγαλύτερη συμμετοχή τροφίμων και ποτών στις πωλήσεις της.
Αντίθετα, οι συνολικές επιχειρηματικές δραστηριότητες της BP και της Shell αποτιμώνται σε πολλαπλάσια χαμηλότερα των πέντε φορών.
Ο Biraj Borkhataria, αναλυτής της RBC Capital Markets, εκτιμά ότι τα πρατήρια της BP αντιστοιχούν περίπου στο ένα δέκατο των κερδών της, αλλά θα μπορούσαν να αντιπροσωπεύουν περισσότερο από το ένα τρίτο της χρηματιστηριακής της αξίας.
«Από μια καθαρά λογιστική οπτική, μπορώ να καταλάβω γιατί οι τραπεζίτες θα έλεγαν να απαλλαγεί από αυτή τη δραστηριότητα», σημειώνει.
Η σύγκριση, πάντως, δεν αποτελεί επίσημη αποτίμηση του δικτύου της BP ούτε σημαίνει ότι μια πώληση θα μπορούσε αυτομάτως να πραγματοποιηθεί με τους ίδιους πολλαπλασιαστές.
Το προηγούμενο των TotalEnergies, Eni και Equinor
Η ιδέα της πώλησης των πρατηρίων δεν είναι καινούργια στην ευρωπαϊκή πετρελαϊκή βιομηχανία.
Η νορβηγική Equinor, όταν ακόμη λειτουργούσε με την επωνυμία Statoil, πούλησε πριν από περισσότερο από μία δεκαετία το δίκτυο περίπου 2.300 πρατηρίων της στην Alimentation Couche-Tard.
Η TotalEnergies ακολούθησε αντίστοιχη στρατηγική, μεταβιβάζοντας τα δίκτυά της στη Γερμανία και στην Ολλανδία στον καναδικό όμιλο και δημιουργώντας κοινοπραξίες για τις δραστηριότητές της στο Βέλγιο και στο Λουξεμβούργο.
Η ιταλική Eni επέλεξε διαφορετικό μοντέλο.
Διαχώρισε τα πρατήρια και τα διυλιστήρια βιοκαυσίμων σε ξεχωριστή εταιρεία, την Enilive, και στη συνέχεια πούλησε μειοψηφική συμμετοχή στην επενδυτική KKR.
Η συναλλαγή βασίστηκε σε αποτίμηση που αντιστοιχούσε περίπου σε δέκα φορές τα EBITDA.
Τα παραδείγματα αυτά ενισχύουν την άποψη ότι η ανεξάρτητη λειτουργία των δικτύων λιανικής μπορεί να αποκαλύψει αξία η οποία δεν αποτυπώνεται πλήρως στη χρηματιστηριακή αποτίμηση ενός ολοκληρωμένου πετρελαϊκού ομίλου.
Ποιοι θα μπορούσαν να αγοράσουν τα πρατήρια
Η πώληση μεγάλων δικτύων καυσίμων θα μπορούσε να προσελκύσει διαφορετικές κατηγορίες επενδυτών.
Στους πιθανούς αγοραστές περιλαμβάνονται εξειδικευμένες αλυσίδες καταστημάτων ευκολίας, επενδυτικά κεφάλαια, μεγάλοι όμιλοι σούπερ μάρκετ και εθνικές πετρελαϊκές εταιρείες της Μέσης Ανατολής.
Ενδιαφέρον θα μπορούσαν επίσης να εκδηλώσουν επιχειρήσεις εμπορίας πετρελαίου.
Η Vitol, ένας από τους μεγαλύτερους ανεξάρτητους εμπορικούς οίκους ενέργειας στον κόσμο, έχει ήδη επενδύσεις σε περισσότερα από 10.000 πρατήρια.
Για τέτοιες εταιρείες, τα δίκτυα λιανικής δεν αποτελούν μόνο εμπορικές δραστηριότητες. Προσφέρουν επίσης εξασφαλισμένη πρόσβαση στους τελικούς καταναλωτές και σταθερή ζήτηση για τα καύσιμα που διακινούν.
Ο Ed Boyce, επενδυτικός τραπεζίτης της RBC, εξηγεί ότι επιχειρήσεις με μεγάλες ποσότητες διαθέσιμων καυσίμων αναζητούν τρόπους να τις συνδέσουν με σταθερή καταναλωτική ζήτηση.
Αυτό καθιστά τα πρατήρια ελκυστικά ακόμη και σε μια εποχή κατά την οποία οι κυβερνήσεις προωθούν την ηλεκτροκίνηση.
Η ηλεκτροκίνηση δεν εξελίχθηκε όπως περίμεναν οι πετρελαϊκές
Πριν από πέντε χρόνια, οι μεγάλοι ενεργειακοί όμιλοι θεωρούσαν ότι τα πρατήρια θα αποτελούσαν τη φυσική βάση για τη μετάβαση στα ηλεκτρικά αυτοκίνητα.
Το σχέδιο ήταν σχετικά απλό: οι παραδοσιακές αντλίες καυσίμων θα συνυπήρχαν σταδιακά με ταχυφορτιστές, ενώ οι οδηγοί θα αξιοποιούσαν τον χρόνο φόρτισης για αγορές, φαγητό και άλλες υπηρεσίες.
Η Shell είχε ανακοινώσει το 2021 ότι σχεδίαζε να αυξήσει τα σημεία φόρτισης από περίπου 60.000 σε περισσότερα από 500.000 έως το 2025.
Η πραγματικότητα αποδείχθηκε διαφορετική.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που παραθέτουν οι Financial Times, η εταιρεία έχει φθάσει περίπου στα 85.000 σημεία φόρτισης, σημαντικά λιγότερα από τον αρχικό στόχο.
Η Shell διαπιστώνει επίσης ότι το ενδιαφέρον για την αγορά ηλεκτρικού αυτοκινήτου έχει σταθεροποιηθεί στην Ευρώπη και υποχωρήσει στις Ηνωμένες Πολιτείες μεταξύ των οδηγών που δεν διαθέτουν ήδη ηλεκτρικό όχημα.
Παράλληλα, πολλοί ιδιοκτήτες ηλεκτρικών αυτοκινήτων φορτίζουν στο σπίτι ή στον χώρο εργασίας τους.
Αυτό περιορίζει τη συχνότητα με την οποία χρειάζονται δημόσιους ταχυφορτιστές και επηρεάζει τις οικονομικές προβλέψεις για τις μεγάλες επενδύσεις σε σταθμούς φόρτισης.
Από την αντλία βενζίνης στον καφέ και στο γρήγορο φαγητό
Παρά την αβεβαιότητα γύρω από την ηλεκτροκίνηση, οι καλύτερες τοποθεσίες πρατηρίων αποκτούν νέα εμπορική αξία.
Οι σύγχρονες εγκαταστάσεις δεν περιορίζονται στην πώληση βενζίνης και πετρελαίου κίνησης.
Προσφέρουν καφέ, γεύματα, είδη καθημερινής ανάγκης, πλυντήρια αυτοκινήτων, υπηρεσίες παραλαβής δεμάτων και χώρους εστίασης.
Η BP είχε επενδύσει το 2023 περίπου 1,3 δισ. δολάρια για την εξαγορά της αμερικανικής TravelCenters of America, αποκτώντας περίπου 280 σταθμούς εξυπηρέτησης φορτηγών με εστιατόρια και υπηρεσίες συντήρησης.
Ωστόσο, τον Αύγουστο του 2026 ανακοίνωσε ότι η συγκεκριμένη δραστηριότητα εντάχθηκε σε στοχευμένο πρόγραμμα βελτίωσης της απόδοσής της.
Το παράδειγμα αποτυπώνει τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν οι πετρελαϊκές εταιρείες όταν επιχειρούν να λειτουργήσουν ως ολοκληρωμένοι όμιλοι λιανικής.
Η ανάπτυξη του συγκεκριμένου μοντέλου απαιτεί διαφορετικές επιχειρησιακές δεξιότητες από εκείνες που χρησιμοποιούνται στην παραγωγή και εμπορία πετρελαίου.
Γιατί η BP και η Shell διστάζουν να πουλήσουν τα πάντα
Παρά τα ισχυρά επιχειρήματα υπέρ των αποεπενδύσεων, η πλήρης πώληση των πρατηρίων θα μπορούσε να δημιουργήσει νέα προβλήματα.
Οι δραστηριότητες λιανικής προσφέρουν σχετικά σταθερές ταμειακές ροές, οι οποίες λειτουργούν ως αντίβαρο στη μεταβλητότητα των διεθνών τιμών πετρελαίου και φυσικού αερίου.
Επιπλέον, εξασφαλίζουν κανάλια διάθεσης για τα προϊόντα των διυλιστηρίων και υποστηρίζουν τις δραστηριότητες εμπορίας καυσίμων.
Για έναν όμιλο όπως η BP, η διατήρηση ισχυρής πιστοληπτικής αξιολόγησης και πρόσβασης σε χρηματοδότηση είναι ιδιαίτερα σημαντική, καθώς οι εμπορικές δραστηριότητες ενέργειας απαιτούν υψηλή ρευστότητα.
Ο Biraj Borkhataria της RBC υπογραμμίζει ότι η λιανική αποτελεί μία από τις λιγότερο κυκλικές δραστηριότητες των πετρελαϊκών ομίλων, με υψηλές αποδόσεις επί των επενδυμένων κεφαλαίων.
Αυτό εξηγεί γιατί η BP και η Shell επιλέγουν μέχρι στιγμής επιλεκτικές πωλήσεις, αντί να εγκαταλείψουν συνολικά τα δίκτυά τους.
Το πραγματικό στοίχημα: Ποιος θα ελέγχει τους δρόμους του μέλλοντος;
Η επόμενη φάση του ανταγωνισμού δεν αφορά μόνο το ποιος θα πουλά καύσιμα, αλλά και ποιος θα ελέγχει τα εμπορικά σημεία από τα οποία διέρχονται καθημερινά εκατομμύρια οδηγοί.
Οι εγκαταστάσεις με υψηλή κυκλοφορία και δυνατότητα παροχής πολλαπλών υπηρεσιών αποκτούν ιδιαίτερη αξία, ανεξάρτητα από το εάν ο πελάτης χρησιμοποιεί αυτοκίνητο βενζίνης, πετρελαίου ή ηλεκτρικό.
Για τις BP και Shell, η απόφαση επομένως δεν είναι απλώς εάν πρέπει να πουλήσουν πρατήρια. Είναι εάν μπορούν να εξασφαλίσουν μεγαλύτερη απόδοση διατηρώντας τα στην ιδιοκτησία τους ή παραχωρώντας τη λειτουργία τους σε εξειδικευμένους ομίλους.
Ο Ed Boyce της RBC συνοψίζει τη δυναμική της συγκεκριμένης αγοράς:
«Οι δραστηριότητες λιανικής στους οδικούς άξονες έχουν πραγματικά μεγάλη αξία. Τα ταχύτερα αναπτυσσόμενα κανάλια στο λιανεμπόριο ήταν πρώτα το ηλεκτρονικό εμπόριο και στη συνέχεια η λιανική στους δρόμους. Οι επιχειρήσεις έχουν βελτιώσει σημαντικά την πρότασή τους και στα δύο».
Πηγή: pagenews.gr