Η εικόνα είναι σχεδόν παράδοξη. Την ώρα που ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν υποδέχεται στην Αττάλεια δεκάδες αρχηγούς κρατών και κυβερνήσεων για την COP31, επιχειρώντας να εμφανίσει την Τουρκία ως πρωταγωνιστή της παγκόσμιας πράσινης μετάβασης, ο πόλεμος στο Ιράν οδηγεί μέρος της διεθνούς ηλεκτροπαραγωγής πίσω στον άνθρακα.
Η σύγκρουση στη Μέση Ανατολή δεν αναδιαμορφώνει μόνο τους στρατιωτικούς και διπλωματικούς συσχετισμούς. Επηρεάζει τις ενεργειακές αγορές, αυξάνει το κόστος του φυσικού αερίου και αναγκάζει κυβερνήσεις και επιχειρήσεις να επανεξετάσουν τις προτεραιότητές τους.
Στο επίκεντρο βρίσκεται μια σκληρή πραγματικότητα: όταν η ενεργειακή ασφάλεια απειλείται, οι περιβαλλοντικές δεσμεύσεις δοκιμάζονται στην πράξη.
Και αυτή ακριβώς είναι η αντίφαση που καλείται να διαχειριστεί ο Ερντογάν, καθώς η Τουρκία φιλοξενεί για πρώτη φορά την ετήσια Διάσκεψη των Ηνωμένων Εθνών για την Κλιματική Αλλαγή.
Η μεγάλη φιλοδοξία του Ερντογάν: 35% ηλεκτρική ενέργεια έως το 2035
Ο Τούρκος Πρόεδρος αναμένεται να καλέσει τους παγκόσμιους ηγέτες να στηρίξουν έναν νέο διεθνή στόχο: η ηλεκτρική ενέργεια να καλύπτει το 35% της συνολικής ενεργειακής κατανάλωσης έως το 2035.
Η πρόταση εντάσσεται στη στρατηγική επιτάχυνσης του εξηλεκτρισμού της παγκόσμιας οικονομίας, με στόχο τη μείωση της εξάρτησης από τα ορυκτά καύσιμα.
Η λογική είναι ότι όσο περισσότερες δραστηριότητες, από τις μεταφορές μέχρι τη βιομηχανία και τη θέρμανση, μεταβαίνουν στην ηλεκτρική ενέργεια, τόσο μεγαλύτερο περιθώριο δημιουργείται για αξιοποίηση ανανεώσιμων και άλλων πηγών χαμηλών εκπομπών.
Ωστόσο, ο εξηλεκτρισμός δεν οδηγεί αυτομάτως σε περιορισμό των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα.
Το αποτέλεσμα εξαρτάται από τον τρόπο παραγωγής της ηλεκτρικής ενέργειας.
Εάν η αυξανόμενη ζήτηση καλύπτεται από άνθρακα, τα περιβαλλοντικά οφέλη περιορίζονται σημαντικά.
Και εδώ βρίσκεται η πρώτη μεγάλη αντίφαση της COP31.
Η Τουρκία ζητά περισσότερο ηλεκτρισμό για έναν καθαρότερο πλανήτη, ενώ η ενεργειακή κρίση ενισχύει την οικονομική ελκυστικότητα ενός από τα πιο ρυπογόνα καύσιμα.
Ο πόλεμος στο Ιράν αλλάζει τους ενεργειακούς κανόνες
Η σύγκρουση ανάμεσα στο Ιράν, τις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ έχει προκαλέσει σοβαρές αναταράξεις στις διεθνείς ενεργειακές αγορές.
Οι περιορισμοί στη ναυσιπλοΐα μέσω των Στενών του Ορμούζ έχουν επηρεάσει τις μεταφορές πετρελαίου και υγροποιημένου φυσικού αερίου, δημιουργώντας πιέσεις στις τιμές και αυξάνοντας την αβεβαιότητα για τις μελλοντικές προμήθειες.
Για χώρες που βασίζονται στο εισαγόμενο φυσικό αέριο, η αύξηση του κόστους δημιουργεί ισχυρά οικονομικά κίνητρα για αναζήτηση εναλλακτικών λύσεων.
Σε ορισμένες περιπτώσεις, αυτή η εναλλακτική είναι ο άνθρακας.
Η μεταστροφή αυτή δεν αποτελεί απαραίτητα μακροπρόθεσμη ενεργειακή επιλογή. Μπορεί να είναι μια προσωρινή αντίδραση στις υψηλές τιμές και στις δυσκολίες εφοδιασμού.
Ωστόσο, ακόμη και μια βραχυπρόθεσμη επιστροφή στον άνθρακα μπορεί να αυξήσει τις εκπομπές και να δυσκολέψει την επίτευξη των κλιματικών στόχων.
Το πρόβλημα γίνεται μεγαλύτερο εάν οι υψηλές τιμές φυσικού αερίου διατηρηθούν για παρατεταμένο διάστημα.
Τότε, η προσωρινή λύση κινδυνεύει να εξελιχθεί σε διαρθρωτική εξάρτηση.
Στενά του Ορμούζ: Η ενεργειακή αρτηρία που επηρεάζει ολόκληρο τον πλανήτη
Τα Στενά του Ορμούζ αποτελούν έναν από τους σημαντικότερους θαλάσσιους διαδρόμους της παγκόσμιας αγοράς ενέργειας.
Μέσω αυτών διακινούνται μεγάλες ποσότητες πετρελαίου και υγροποιημένου φυσικού αερίου από τις χώρες του Περσικού Κόλπου προς τις διεθνείς αγορές.
Η διαταραχή των μεταφορών δεν επηρεάζει μόνο τους άμεσους αγοραστές.
Οι ενεργειακές αγορές λειτουργούν σε παγκόσμια κλίμακα, με αποτέλεσμα μια κρίση στον Περσικό Κόλπο να μπορεί να αυξήσει το κόστος προμήθειας ακόμη και για χώρες που δεν εισάγουν απευθείας μεγάλες ποσότητες ενέργειας από την περιοχή.
Για την Ευρώπη, η εξέλιξη δημιουργεί νέες προκλήσεις σε μια περίοδο κατά την οποία η ενεργειακή διαφοροποίηση και η απανθρακοποίηση αποτελούν βασικές στρατηγικές προτεραιότητες.
Η αύξηση των τιμών φυσικού αερίου μπορεί να ενισχύσει προσωρινά την ανταγωνιστικότητα της ηλεκτροπαραγωγής από άνθρακα.
Παράλληλα, όμως, αναδεικνύει και την αξία των εγχώριων ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, οι οποίες μειώνουν την εξάρτηση από εισαγόμενα καύσιμα.
Η ενεργειακή κρίση επομένως μπορεί να λειτουργήσει με δύο αντίθετους τρόπους: να επιβραδύνει βραχυπρόθεσμα την πράσινη μετάβαση, αλλά να ενισχύσει μακροπρόθεσμα τα επιχειρήματα υπέρ της ενεργειακής αυτονομίας.
Η Αττάλεια γίνεται παγκόσμιο διπλωματικό κέντρο
Η COP31 ξεκίνησε τη Δευτέρα στην Αττάλεια, με τη Σύνοδο Ηγετών να πραγματοποιείται στις 11 και 12 Νοεμβρίου.
Σύμφωνα με τις πληροφορίες που δημοσιοποιήθηκαν, περισσότεροι από 72 αρχηγοί κρατών και κυβερνήσεων αναμένεται να συμμετάσχουν στη διήμερη συνάντηση.
Μεταξύ των προσκεκλημένων περιλαμβάνονται ηγέτες και υψηλόβαθμοι αξιωματούχοι από σημαντικές ενεργειακές χώρες της Μέσης Ανατολής.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η συμμετοχή του Ιρανού Προέδρου Μασούντ Πεζεσκιάν, καθώς και του Ιρακινού Προέδρου Νιζάρ Αμέντι.
Στην Αττάλεια έφτασε επίσης ο υπουργός Ενέργειας της Σαουδικής Αραβίας, πρίγκιπας Αμπντουλαζίζ μπιν Σαλμάν.
Οι πρωθυπουργοί της Αλγερίας, του Λιβάνου, της Λιβύης και της Υεμένης αναμένεται να τοποθετηθούν την Πέμπτη, ενώ το Κατάρ, το Κουβέιτ, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και η Συρία εκπροσωπούνται από υψηλόβαθμους αξιωματούχους.
Η σύνθεση των συμμετεχόντων προσδίδει στη διάσκεψη έντονο γεωπολιτικό χαρακτήρα.
Πρόκειται για χώρες που βρίσκονται στο επίκεντρο τόσο της παγκόσμιας παραγωγής υδρογονανθράκων όσο και των περιφερειακών συγκρούσεων.
Η παρουσία τους δημιουργεί ευκαιρίες για διπλωματικές επαφές, αλλά ταυτόχρονα αναδεικνύει τις διαφορετικές προτεραιότητες των κρατών όσον αφορά την ενεργειακή μετάβαση.
Η διπλωματική στρατηγική της Τουρκίας: Από την περιφερειακή ισχύ στην παγκόσμια ατζέντα
Για τον Ερντογάν, η διοργάνωση της COP31 αποτελεί ευκαιρία ενίσχυσης του διεθνούς ρόλου της Τουρκίας.
Η Άγκυρα επιδιώκει να εμφανιστεί ως χώρα που μπορεί να συνδέει διαφορετικές γεωγραφικές και πολιτικές περιοχές: την Ευρώπη, τη Μέση Ανατολή, την Ασία και τον αναπτυσσόμενο κόσμο.
Η κλιματική διπλωματία προσφέρει ένα πεδίο στο οποίο η Τουρκία μπορεί να διεκδικήσει μεγαλύτερη διεθνή επιρροή χωρίς να περιορίζεται στις παραδοσιακές αντιπαραθέσεις της εξωτερικής της πολιτικής.
Παράλληλα, η γεωγραφική θέση της Τουρκίας την καθιστά σημαντικό ενεργειακό κόμβο ανάμεσα στις παραγωγικές περιοχές της Ανατολής και στις ευρωπαϊκές αγορές.
Οι αγωγοί φυσικού αερίου, οι εγκαταστάσεις εισαγωγής LNG, οι ηλεκτρικές διασυνδέσεις και οι επενδύσεις στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας αποτελούν στοιχεία αυτής της στρατηγικής.
Όμως η φιλοδοξία της Άγκυρας να αναδειχθεί σε πρωταγωνιστή της πράσινης μετάβασης συνοδεύεται από μια δύσκολη πραγματικότητα.
Η τουρκική οικονομία εξακολουθεί να εξαρτάται σημαντικά από τα ορυκτά καύσιμα, ενώ ο άνθρακας διατηρεί σημαντική θέση στην ηλεκτροπαραγωγή.
Έτσι, η Τουρκία καλείται να ισορροπήσει ανάμεσα στις διεθνείς κλιματικές δεσμεύσεις, την ενεργειακή ασφάλεια και την ανάγκη διατήρησης ανταγωνιστικού κόστους για τη βιομηχανία της.
Η παρουσία Χριστοδουλίδη και το ευρωπαϊκό μήνυμα προς την Άγκυρα
Η διάσκεψη αποκτά πρόσθετο ενδιαφέρον για την Ανατολική Μεσόγειο λόγω της παρουσίας του Προέδρου της Κυπριακής Δημοκρατίας, Νίκου Χριστοδουλίδη.
Η επίσκεψή του στην Τουρκία συνοδεύτηκε από ιδιαίτερους διπλωματικούς συμβολισμούς, καθώς η Άγκυρα εξακολουθεί να μην αναγνωρίζει την Κυπριακή Δημοκρατία.
Η επίσημη υποδοχή της κυπριακής αποστολής στην Αττάλεια, παρουσία εκπροσώπου της τουρκικής διπλωματίας, ανέδειξε τις αντιφάσεις ανάμεσα στην πολιτική μη αναγνώρισης και στις απαιτήσεις της διεθνούς θεσμικής συμμετοχής.
Παράλληλα, η παρουσία της Κύπρου συνδέεται με την ευρύτερη ευρωπαϊκή ατζέντα για την ενεργειακή ασφάλεια, τις διασυνδέσεις και την ανάπτυξη καθαρών μορφών ενέργειας στην Ανατολική Μεσόγειο.
Η περιοχή βρίσκεται στο σταυροδρόμι σημαντικών ενεργειακών σχεδιασμών.
Και η κρίση στον Περσικό Κόλπο καθιστά ακόμη πιο επιτακτική την ανάγκη διαφοροποίησης πηγών και διαδρομών εφοδιασμού.
Ευρώπη και Ελλάδα: Το δίλημμα ανάμεσα στην ενεργειακή ασφάλεια και την πράσινη μετάβαση
Η επιστροφή ορισμένων παραγωγών ηλεκτρικής ενέργειας στον άνθρακα δημιουργεί ιδιαίτερο προβληματισμό στην Ευρώπη.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει θέσει ως στρατηγική προτεραιότητα τη μείωση των εκπομπών και την ενίσχυση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας.
Ωστόσο, οι υψηλές τιμές φυσικού αερίου και οι γεωπολιτικές αναταράξεις μπορούν να επηρεάσουν την ταχύτητα της μετάβασης.
Για την Ελλάδα, η εξέλιξη αναδεικνύει τη σημασία της διαφοροποίησης του ενεργειακού μείγματος.
Οι επενδύσεις σε ανανεώσιμες πηγές, ηλεκτρικά δίκτυα, αποθήκευση ενέργειας και διεθνείς διασυνδέσεις μπορούν να περιορίσουν την έκθεση στις διακυμάνσεις των διεθνών αγορών καυσίμων.
Την ίδια στιγμή, η ενεργειακή ασφάλεια απαιτεί επαρκή εφεδρική ισχύ και αξιόπιστες υποδομές.
Η πραγματική πρόκληση δεν είναι να επιλεγεί η ενεργειακή ασφάλεια εις βάρος της κλιματικής πολιτικής.
Είναι να σχεδιαστεί ένα ενεργειακό σύστημα στο οποίο οι δύο στόχοι θα αλληλοενισχύονται.
Η μεγάλη αντίφαση της COP31: Περισσότερος ηλεκτρισμός, αλλά από ποιες πηγές;
Ο στόχος του Ερντογάν για αύξηση του μεριδίου της ηλεκτρικής ενέργειας στο 35% της συνολικής κατανάλωσης έως το 2035 έχει σαφή στρατηγική λογική.
Η ηλεκτροκίνηση, οι αντλίες θερμότητας, η ηλεκτροποίηση της βιομηχανίας και η ανάπτυξη νέων τεχνολογιών μπορούν να περιορίσουν τη χρήση ορυκτών καυσίμων.
Ωστόσο, η επιτυχία εξαρτάται από τη σύνθεση του ηλεκτρικού συστήματος.
Εάν η πρόσθετη ζήτηση καλύπτεται κυρίως από ανανεώσιμες και άλλες χαμηλών εκπομπών πηγές, ο εξηλεκτρισμός μπορεί να μειώσει σημαντικά τις εκπομπές.
Εάν, αντίθετα, η αύξηση της παραγωγής βασιστεί στον άνθρακα, τα οφέλη περιορίζονται.
Αυτό είναι το κεντρικό πρόβλημα που αναδεικνύει ο πόλεμος στο Ιράν.
Η παγκόσμια ενεργειακή μετάβαση δεν εξαρτάται μόνο από τεχνολογικές επιλογές και πολιτικές δεσμεύσεις.
Εξαρτάται επίσης από τη γεωπολιτική σταθερότητα, την ασφάλεια των εμπορικών διαδρομών και τη δυνατότητα των κυβερνήσεων να εξασφαλίζουν προσιτή ενέργεια.
Το γεωπολιτικό συμπέρασμα: Ο πόλεμος απειλεί να ακυρώσει τις πράσινες δεσμεύσεις
Η COP31 στην Αττάλεια πραγματοποιείται σε μια ιδιαίτερα κρίσιμη συγκυρία.
Η Τουρκία επιχειρεί να προωθήσει έναν νέο παγκόσμιο στόχο εξηλεκτρισμού, ενώ ο πόλεμος στο Ιράν προκαλεί ενεργειακές αναταράξεις που ευνοούν την προσωρινή επιστροφή στον άνθρακα.
Οι δύο εξελίξεις αποκαλύπτουν το βασικό δίλημμα της διεθνούς ενεργειακής πολιτικής.
Οι κυβερνήσεις καλούνται να μειώσουν τις εκπομπές και να επιταχύνουν την πράσινη μετάβαση, αλλά ταυτόχρονα πρέπει να προστατεύσουν τις οικονομίες τους από ελλείψεις και εκρηκτικές αυξήσεις τιμών.
Για τον Ερντογάν, η πρόκληση είναι πολιτική και διπλωματική.
Η επιτυχία της διοργάνωσης δεν θα κριθεί μόνο από τον αριθμό των ηγετών που θα συγκεντρωθούν στην Αττάλεια ή από τις δεσμεύσεις που θα ανακοινωθούν.
Θα κριθεί από το κατά πόσο οι συμμετέχοντες θα μπορέσουν να συμφωνήσουν σε μια ενεργειακή στρατηγική που θα παραμένει εφαρμόσιμη ακόμη και σε περιόδους γεωπολιτικής κρίσης.
Η μεγάλη ειρωνεία είναι ότι ο πόλεμος στο Ιράν μπορεί να ενισχύσει την ανάγκη για καθαρή και εγχώρια παραγόμενη ενέργεια, αλλά βραχυπρόθεσμα ωθεί ορισμένες οικονομίες προς το πιο ρυπογόνο καύσιμο.
Και αυτή είναι η πραγματική δοκιμασία της COP31.
Η παγκόσμια πράσινη μετάβαση δεν απειλείται μόνο από την έλλειψη πολιτικής βούλησης. Απειλείται και από έναν κόσμο όπου οι πόλεμοι, οι ενεργειακοί αποκλεισμοί και οι γεωπολιτικοί ανταγωνισμοί μπορούν μέσα σε λίγες εβδομάδες να ανατρέψουν σχεδιασμούς ολόκληρων δεκαετιών.
Πηγή: pagenews.gr