Ο Ερντογάν έφυγε για να μη χαιρετήσει τον Χριστοδουλίδη – Η σημαία της Κύπρου έμεινε στην Αττάλεια

Μία αποχώρηση λίγων δευτερολέπτων ήταν αρκετή για να μετατρέψει μια διεθνή διάσκεψη για την κλιματική αλλαγή σε πεδίο διπλωματικής αντιπαράθεσης για το Κυπριακό.

Ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, οικοδεσπότης της COP31 στην Αττάλεια, απομακρύνθηκε από τον χώρο υποδοχής των ξένων ηγετών λίγο πριν εμφανιστεί ο Πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας Νίκος Χριστοδουλίδης, αποφεύγοντας την επίσημη χειραψία με τον επικεφαλής ενός κράτους που η Τουρκία εξακολουθεί να μην αναγνωρίζει.

Τον Κύπριο πρόεδρο υποδέχθηκε μόνος του ο Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ, Αντόνιο Γκουτέρες.

Η εικόνα ήταν χαρακτηριστική των αντιφάσεων της τουρκικής διπλωματίας: η Άγκυρα φιλοξενούσε μια σύνοδο υπό την αιγίδα των Ηνωμένων Εθνών, αλλά ο πρόεδρός της απέφυγε την προσωπική υποδοχή του ηγέτη ενός διεθνώς αναγνωρισμένου κράτους-μέλους του Οργανισμού.

Παρά την κίνηση Ερντογάν, η Κυπριακή Δημοκρατία συμμετείχε κανονικά στις εργασίες της διάσκεψης, η σημαία της βρισκόταν στον χώρο της συνόδου και ο Χριστοδουλίδης έλαβε μέρος στις επίσημες διαδικασίες.

Το επεισόδιο αποκτά ιδιαίτερη σημασία σε μια περίοδο κατά την οποία ο ΟΗΕ επιχειρεί να αναζωογονήσει τη διαδικασία επίλυσης του Κυπριακού, ενώ η Ευρωπαϊκή Ένωση αναζητεί τρόπους διαχείρισης των σχέσεών της με την Τουρκία.

Η στιγμή που ο Ερντογάν αποχώρησε – Και η υποδοχή από τον Γκουτέρες

Το περιστατικό σημειώθηκε την Τετάρτη 11 Νοεμβρίου στο συνεδριακό κέντρο της Αττάλειας, όπου πραγματοποιείται η 31η Διάσκεψη των Ηνωμένων Εθνών για την Κλιματική Αλλαγή.

Σύμφωνα με τα τηλεοπτικά πλάνα και τις ανταποκρίσεις από την Τουρκία, ο Ερντογάν βρισκόταν δίπλα στον Αντόνιο Γκουτέρες και υποδεχόταν διαδοχικά τους αρχηγούς κρατών και κυβερνήσεων.

Λίγο πριν από την άφιξη του Νίκου Χριστοδουλίδη, ο Τούρκος πρόεδρος αποχώρησε από το σημείο.

Ο Γκουτέρες παρέμεινε, αντάλλαξε χειραψία με τον Κύπριο πρόεδρο, φωτογραφήθηκε μαζί του και είχε σύντομη συνομιλία.

Ο Ερντογάν επέστρεψε αργότερα για να συνεχίσει την υποδοχή άλλων ηγετών.

Σύμφωνα με τον κυπριακό Φιλελεύθερο, η τουρκική τηλεοπτική μετάδοση άλλαξε πλάνο την ώρα της άφιξης Χριστοδουλίδη, προβάλλοντας γενικές εικόνες του συνεδριακού χώρου.

Η ακολουθία των γεγονότων ενισχύει την εκτίμηση ότι η αποχώρηση συνδεόταν με την παρουσία του Κύπριου προέδρου, αν και δεν έχει παρουσιαστεί δημόσια επίσημη τουρκική εξήγηση για τη συγκεκριμένη κίνηση.

Η Λευκωσία μιλά για «περιφρόνηση προς τα Ηνωμένα Έθνη»

Η αντίδραση της κυπριακής πλευράς ήταν άμεση.

Ο κυβερνητικός εκπρόσωπος της Κυπριακής Δημοκρατίας, Κωνσταντίνος Λετυμπιώτης, χαρακτήρισε τη συμπεριφορά του Τούρκου προέδρου:

«Επίδειξη περιφρόνησης προς τα Ηνωμένα Έθνη».

Η τοποθέτηση αποτυπώνει την εκτίμηση της Λευκωσίας ότι το ζήτημα δεν περιορίζεται σε μια διμερή διαφορά πρωτοκόλλου.

Η COP31 πραγματοποιείται υπό την αιγίδα του ΟΗΕ, οργανισμού στον οποίο η Κυπριακή Δημοκρατία συμμετέχει ως πλήρες και ισότιμο κράτος-μέλος.

Η άρνηση της Τουρκίας να την αναγνωρίσει δεν μεταβάλλει τη διεθνή νομική της υπόσταση.

Για τη Λευκωσία, επομένως, το περιστατικό ανέδειξε τη διαφορά ανάμεσα στη μονομερή τουρκική πολιτική μη αναγνώρισης και στο διεθνές θεσμικό πλαίσιο εντός του οποίου πραγματοποιήθηκε η σύνοδος.

Η απάντηση Χριστοδουλίδη από το βήμα της COP31

Ο Νίκος Χριστοδουλίδης δεν επέλεξε να μετατρέψει την ομιλία του στη διάσκεψη σε προσωπική αντιπαράθεση με τον Ερντογάν.

Αντίθετα, άνοιξε την τοποθέτησή του με μια σαφή αναφορά στο διεθνές καθεστώς της χώρας του.

«Η Κυπριακή Δημοκρατία, ένα κυρίαρχο, ισότιμο και ανεξάρτητο κράτος-μέλος των Ηνωμένων Εθνών, έρχεται στην Αττάλεια με ένα σαφές μήνυμα», δήλωσε.

Η διατύπωση έχει ιδιαίτερη διπλωματική βαρύτητα, καθώς έγινε επί τουρκικού εδάφους, ενώπιον διεθνών αντιπροσωπειών.

Ο Κύπριος πρόεδρος συνέχισε επισημαίνοντας ότι η κλιματική κρίση απαιτεί πολιτική ηγεσία, συλλογική ευθύνη και αποφασιστική δράση.

«Η κλιματική αλλαγή υπερβαίνει την πολιτική και δεν αναγνωρίζει σύνορα», υπογράμμισε.

Κλείνοντας, επανήλθε στην ανάγκη συνεργασίας:

«Η κλιματική κρίση δεν γνωρίζει σύνορα. Η απάντησή μας δεν πρέπει να γνωρίζει διαχωρισμούς».

Οι αναφορές αυτές συνδέουν την επίσημη ατζέντα της διάσκεψης με ένα ευρύτερο μήνυμα περιφερειακής συνεργασίας, χωρίς να αποτελούν ρητή απάντηση στον Ερντογάν.

Το παρασκήνιο των προσκλήσεων: Γιατί η Άγκυρα δεν μπορούσε να αποκλείσει την Κύπρο

Η παρουσία Χριστοδουλίδη στην Αττάλεια είχε ιδιαίτερο διπλωματικό βάρος ήδη πριν από την έναρξη της διάσκεψης.

Σύμφωνα με κυπριακά δημοσιεύματα, η τουρκική πλευρά είχε επιχειρήσει να αποφύγει την αποστολή πρόσκλησης στον Πρόεδρο της Κυπριακής Δημοκρατίας.

Οι ίδιες πληροφορίες αναφέρουν ότι υπήρξαν παρεμβάσεις από τον ΟΗΕ και την Ευρωπαϊκή Ένωση, προκειμένου να διασφαλιστεί η συμμετοχή της Λευκωσίας.

Η σημασία της υπόθεσης είναι θεσμική.

Η Τουρκία μπορεί να διατηρεί την πολιτική μη αναγνώρισης της Κυπριακής Δημοκρατίας, δεν μπορεί όμως να καταργήσει τη συμμετοχή της σε διεθνείς οργανισμούς στους οποίους αποτελεί αναγνωρισμένο μέλος.

Η Κυπριακή Δημοκρατία είναι κράτος-μέλος του ΟΗΕ από το 1960 και της Ευρωπαϊκής Ένωσης από το 2004.

Αυτό σημαίνει ότι η συμμετοχή της στις διεθνείς διαδικασίες δεν εξαρτάται από τη διμερή αναγνώρισή της από την Άγκυρα.

Η διαφορά ανάμεσα στην τουρκική πολιτική θέση και στη διεθνή θεσμική πραγματικότητα βρέθηκε στο επίκεντρο των γεγονότων της Αττάλειας.

Ο Ερχιουρμάν, η ξεχωριστή υποδοχή και η τουρκική στρατηγική

Ένα δεύτερο στοιχείο του διπλωματικού παρασκηνίου αφορά την παρουσία του Τουρκοκύπριου ηγέτη Τουφάν Ερχιουρμάν.

Ο Ερντογάν τον υποδέχθηκε προσωπικά στην Αττάλεια και φωτογραφήθηκε μαζί του πριν από την έναρξη της επίσημης υποδοχής των αρχηγών κρατών.

Σύμφωνα με τις σχετικές ανταποκρίσεις, ο Ερχιουρμάν είχε προσκληθεί με προσωπική επιστολή του Τούρκου προέδρου.

Η παρουσία του δεν συνεπάγεται διεθνή αναγνώριση του αποσχιστικού μορφώματος στο βόρειο τμήμα της Κύπρου.

Το αυτοανακηρυχθέν ψευδοκράτος αναγνωρίζεται μόνο από την Τουρκία, ενώ τα ψηφίσματα 541 και 550 του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ αποτελούν βασικά σημεία αναφοράς για τη διεθνή αντιμετώπισή του.

Η Άγκυρα υποστηρίζει την πολιτική της κυριαρχικής ισότητας και των δύο κρατών ως βάση για μια νέα διευθέτηση του Κυπριακού.

Η Λευκωσία, αντίθετα, επιμένει σε λύση εντός του πλαισίου των αποφάσεων του Συμβουλίου Ασφαλείας και των σχετικών παραμέτρων του ΟΗΕ.

Οι διαφορετικές υποδοχές Χριστοδουλίδη και Ερχιουρμάν στην Αττάλεια ανέδειξαν αυτή την πολιτική και διπλωματική απόσταση.

Η σύντομη χειραψία Χριστοδουλίδη – Ερχιουρμάν

Παρά την απουσία επίσημης συνάντησης των δύο ηγετών στην Αττάλεια, υπήρξε σύντομη προσωπική επαφή.

Σύμφωνα με τον κυπριακό Πολίτη, ο Νίκος Χριστοδουλίδης και ο Τουφάν Ερχιουρμάν αντάλλαξαν χειραψία, χωρίς να πραγματοποιήσουν ουσιαστική διμερή συζήτηση στο περιθώριο της διάσκεψης.

Το γεγονός έχει ενδιαφέρον καθώς οι δύο πλευρές είχαν ήδη πραγματοποιήσει επαφές στη Λευκωσία, στο πλαίσιο των προσπαθειών επανεκκίνησης της διαδικασίας για το Κυπριακό.

Η σύντομη επαφή στην Αττάλεια δεν συνιστά διαπραγματευτική πρόοδο από μόνη της.

Δείχνει, ωστόσο, ότι οι δίαυλοι επικοινωνίας παραμένουν ενεργοί, παρά τη συνεχιζόμενη διαφωνία για τη βάση της λύσης.

Η φον ντερ Λάιεν ενημερώθηκε για το επεισόδιο

Στο περιθώριο της COP31, ο Νίκος Χριστοδουλίδης συναντήθηκε με την πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν.

Σύμφωνα με κυπριακές κυβερνητικές πηγές, ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας την ενημέρωσε για όσα είχαν προηγηθεί κατά την επίσημη υποδοχή.

Η συνάντηση περιλάμβανε επίσης τις εξελίξεις στο Κυπριακό, τις σχέσεις Ευρωπαϊκής Ένωσης–Τουρκίας και την προσπάθεια της Κύπρου να ενταχθεί στη ζώνη Σένγκεν.

Η ευρωπαϊκή διάσταση είναι κρίσιμη.

Η Κυπριακή Δημοκρατία συμμετέχει στις διαδικασίες διαμόρφωσης της ευρωπαϊκής πολιτικής έναντι της Άγκυρας, συμπεριλαμβανομένων των ζητημάτων τελωνειακής συνεργασίας, πολιτικού διαλόγου και ευρύτερων σχέσεων με την Τουρκία.

Η μη αναγνώριση της Κυπριακής Δημοκρατίας παραμένει επομένως ένα από τα σημαντικά πολιτικά εμπόδια στην πλήρη εξομάλυνση των ευρωτουρκικών σχέσεων.

Η συνάντηση Χριστοδουλίδη–φον ντερ Λάιεν ανέδειξε ότι το Κυπριακό δεν αποτελεί αποκλειστικά διμερή διαφορά μεταξύ Λευκωσίας και Άγκυρας, αλλά ζήτημα με ευρωπαϊκές και διεθνείς διαστάσεις.

Η παρέμβαση της ΕΕ για την ονομασία της Κυπριακής Δημοκρατίας

Νέα στοιχεία από την Αττάλεια αναδεικνύουν και διαφωνία γύρω από την επίσημη αναφορά στην κυπριακή αντιπροσωπεία.

Σύμφωνα με ρεπορτάζ του Πολίτη, Τούρκοι διοργανωτές χρησιμοποίησαν αρχικά τον όρο «Νότια Κύπρος» σε αναφορές σχετικές με την κυπριακή συμμετοχή.

Ο συγκεκριμένος χαρακτηρισμός χρησιμοποιείται από την τουρκική πλευρά, αλλά δεν αποτελεί την επίσημη ονομασία του διεθνώς αναγνωρισμένου κράτους.

Το ζήτημα προκάλεσε ευρωπαϊκή παρέμβαση, σύμφωνα με το ίδιο δημοσίευμα.

Η διαφωνία αυτή δεν είναι απλώς ορολογική.

Αφορά την προσπάθεια της Άγκυρας να αποτυπώνει τη δική της θέση για το καθεστώς της Κύπρου ακόμη και σε διεθνείς διοργανώσεις.

Από την άλλη πλευρά, η Ευρωπαϊκή Ένωση αναγνωρίζει την Κυπριακή Δημοκρατία ως κράτος-μέλος της, με πλήρη συμμετοχή στους θεσμούς της.

Ο Γκουτέρες προετοιμάζει νέα τριμερή για το Κυπριακό

Πέρα από το επεισόδιο της υποδοχής, η παρουσία του Νίκου Χριστοδουλίδη στην Αττάλεια συνδέθηκε με νέα κινητικότητα γύρω από το Κυπριακό.

Σύμφωνα με πληροφορίες του Φιλελευθέρου, ο Αντόνιο Γκουτέρες μετέφερε στον Κύπριο πρόεδρο την πρόθεσή του να συγκαλέσει το συντομότερο δυνατό νέα τριμερή συνάντηση.

Η οριστικοποίηση της ημερομηνίας αναμένεται μετά την επιστροφή του Γενικού Γραμματέα στη Νέα Υόρκη.

Η πρωτοβουλία εντάσσεται στις προσπάθειες του ΟΗΕ να διατηρήσει ενεργή τη διαδικασία διαλόγου και να δημιουργήσει προϋποθέσεις για ουσιαστικότερες συνομιλίες.

Ωστόσο, τα βασικά εμπόδια παραμένουν.

Η τουρκική πλευρά επιμένει στην αναγνώριση της κυριαρχικής ισότητας των δύο πλευρών ως προϋπόθεση νέας διαπραγμάτευσης.

Η Κυπριακή Δημοκρατία υποστηρίζει ότι η διαδικασία πρέπει να στηρίζεται στο συμφωνημένο πλαίσιο των Ηνωμένων Εθνών για διζωνική, δικοινοτική ομοσπονδία με πολιτική ισότητα.

Χωρίς συμφωνία για τη βάση των διαπραγματεύσεων, η επανέναρξη ουσιαστικών συνομιλιών εξακολουθεί να αντιμετωπίζει σημαντικές δυσκολίες.

Η COP31 και η στρατηγική σημασία της Ανατολικής Μεσογείου

Η Αττάλεια δεν φιλοξενεί μόνο μια διπλωματική αντιπαράθεση για το Κυπριακό.

Η COP31 αποτελεί σημαντική διεθνή συνάντηση για την αντιμετώπιση της κλιματικής κρίσης, με την Ανατολική Μεσόγειο να συγκαταλέγεται στις περιοχές που αντιμετωπίζουν σοβαρές περιβαλλοντικές πιέσεις.

Στην ομιλία του, ο Νίκος Χριστοδουλίδης αναφέρθηκε στην αύξηση των θερμοκρασιών, στην έλλειψη νερού, στην ερημοποίηση και στις καταστροφικές πυρκαγιές.

«Για την Κύπρο, ένα νησί στην Ανατολική Μεσόγειο, οι συνέπειες της κλιματικής αλλαγής είναι ήδη μια πραγματικότητα που βιώνουμε», τόνισε.

Ο Κύπριος πρόεδρος παρουσίασε επίσης την πρωτοβουλία για την κλιματική αλλαγή στην Ανατολική Μεσόγειο και τη Μέση Ανατολή, στην οποία συμμετέχουν δέκα χώρες και περισσότεροι από 200 επιστήμονες.

Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στον Περιφερειακό Αεροπορικό Σταθμό Πυρόσβεσης της Κύπρου, ο οποίος δημιουργήθηκε με συνεργασία της Ιορδανίας και τη στήριξη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.

Οι συγκεκριμένες πρωτοβουλίες αναδεικνύουν τη δυνατότητα περιφερειακής συνεργασίας σε ζητήματα που υπερβαίνουν τις πολιτικές αντιπαραθέσεις.

Η κλιματική ασφάλεια, η διαχείριση υδάτινων πόρων και η αντιμετώπιση φυσικών καταστροφών συνδέονται ολοένα περισσότερο με τη σταθερότητα της ευρύτερης περιοχής.

Η διπλωματική αντίφαση της Άγκυρας

Η συμπεριφορά του Ερντογάν στην Αττάλεια αποτυπώνει μια διαχρονική αντίφαση της τουρκικής εξωτερικής πολιτικής.

Η Τουρκία επιδιώκει να ενισχύσει τον ρόλο της ως περιφερειακή δύναμη και οικοδεσπότης σημαντικών διεθνών συναντήσεων.

Ταυτόχρονα, εξακολουθεί να αρνείται την αναγνώριση ενός κράτους που συμμετέχει στον ΟΗΕ και στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Η επιλογή του Τούρκου προέδρου να αποφύγει τη χειραψία με τον Νίκο Χριστοδουλίδη δεν μετέβαλε τη διεθνή θέση της Κυπριακής Δημοκρατίας.

Ούτε εμπόδισε την παρουσία του Κύπριου προέδρου στη σύνοδο, τη συμμετοχή του στην επίσημη φωτογραφία ή την εκφώνηση της ομιλίας του.

Ανέδειξε, όμως, το βάθος της πολιτικής διαφωνίας που εξακολουθεί να χωρίζει την Άγκυρα από τη Λευκωσία.

Για την τουρκική πλευρά, η μη αναγνώριση αποτελεί σταθερή πολιτική επιλογή.

Για την Κυπριακή Δημοκρατία, η συμμετοχή της στην Αττάλεια επιβεβαιώνει τη διεθνή θεσμική της παρουσία, ανεξάρτητα από τις τουρκικές διπλωματικές πρακτικές.

Το πραγματικό διακύβευμα μετά την Αττάλεια

Το επεισόδιο της COP31 δεν αποτελεί από μόνο του καθοριστική εξέλιξη στο Κυπριακό.

Είναι, όμως, μια χαρακτηριστική αποτύπωση των διαφορετικών προσεγγίσεων που εξακολουθούν να εμποδίζουν την επίτευξη συμφωνίας.

Η Λευκωσία επιδιώκει την επανέναρξη διαπραγματεύσεων στη βάση των αποφάσεων του ΟΗΕ.

Η Άγκυρα προβάλλει την πολιτική των δύο κρατών και την κυριαρχική ισότητα ως προϋποθέσεις μιας νέας διαδικασίας.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση παραμένει σημαντικός παράγοντας λόγω της ιδιότητας της Κύπρου ως κράτους-μέλους, ενώ ο Αντόνιο Γκουτέρες επιχειρεί να διατηρήσει ανοιχτό τον δρόμο του διαλόγου.

Το επόμενο ουσιαστικό τεστ δεν θα είναι μια φωτογραφία ή μια χειραψία.

Θα είναι η δυνατότητα των εμπλεκόμενων πλευρών να συμφωνήσουν σε ένα πλαίσιο διαπραγματεύσεων που θα επιτρέψει πραγματική πρόοδο.

Στην Αττάλεια, ο Ερντογάν απέφυγε να υποδεχθεί τον Νίκο Χριστοδουλίδη.

Η Κυπριακή Δημοκρατία, ωστόσο, συμμετείχε κανονικά στη διεθνή διάσκεψη.

Και αυτή η αντίθεση αποτυπώνει, ίσως καλύτερα από οποιαδήποτε δήλωση, το διπλωματικό παράδοξο που εξακολουθεί να χαρακτηρίζει τις σχέσεις Τουρκίας και Κύπρου.

Πηγή: pagenews.gr