«Δεν χρειαζόμαστε συμφωνία με το Ιράν. Αυτές οι ημέρες έχουν περάσει προ πολλού». Με αυτή την κατηγορηματική δήλωση, ο Ντόναλντ Τραμπ ανακοίνωσε μια αιφνιδιαστική αλλαγή στην αμερικανική στρατηγική απέναντι στην Τεχεράνη, απομακρύνοντας τον αντιπρόεδρό του, Τζέι Ντι Βανς, από τις προσπάθειες διπλωματικής διευθέτησης της σύγκρουσης.
Η απόφαση, που ανακοινώθηκε την Πέμπτη 12 Νοεμβρίου, έρχεται λίγες ημέρες μετά τη βαριά ήττα των Ρεπουμπλικανών στις ενδιάμεσες εκλογές της 3ης Νοεμβρίου και ενώ ο Βανς έχει συνδέσει δημοσίως το εκλογικό αποτέλεσμα με το πολιτικό και οικονομικό κόστος του πολέμου στο Ιράν.
Σύμφωνα με το POLITICO, η κίνηση του Αμερικανού προέδρου σηματοδοτεί μια σημαντική ανακατανομή αρμοδιοτήτων στον Λευκό Οίκο, αλλά και μια νέα φάση αβεβαιότητας για την αμερικανική εξωτερική πολιτική.
Ο Βανς, ο οποίος είχε αναλάβει κεντρικό ρόλο στις συνομιλίες με την Τεχεράνη την άνοιξη και το καλοκαίρι, καλείται πλέον να επικεντρωθεί σε ζητήματα εσωτερικής πολιτικής.
Πίσω από την επίσημη αλλαγή καθηκόντων διαγράφεται μια βαθύτερη πολιτική αντιπαράθεση: ποιος θα αναλάβει το κόστος ενός πολέμου που έχει προκαλέσει δυσαρέσκεια στους Αμερικανούς ψηφοφόρους και έχει ανατρέψει τους συσχετισμούς στο Κογκρέσο;
Τραμπ: «Έχουμε τα χρήματά τους και τα Στενά τους»
Σε ανάρτησή του στο Truth Social, ο Αμερικανός πρόεδρος ανακοίνωσε ότι δεν θεωρεί πλέον αναγκαία μια διπλωματική συμφωνία με την Τεχεράνη.
«Δεν χρειαζόμαστε συμφωνία με το Ιράν. Αυτές οι ημέρες έχουν περάσει προ πολλού. Έχουμε τα χρήματά τους, εκατοντάδες δισεκατομμύρια δολάρια, και έχουμε τα Στενά τους!», έγραψε.
Η αναφορά του Τραμπ αφορά την οικονομική πίεση που ασκούν οι Ηνωμένες Πολιτείες στο Ιράν και τη στρατιωτική παρουσία τους γύρω από τα Στενά του Ορμούζ.
Ωστόσο, ο ισχυρισμός ότι η Ουάσιγκτον ελέγχει πλήρως τη θαλάσσια δίοδο δεν σημαίνει ότι έχει εξαλειφθεί ο κίνδυνος για τη διεθνή ναυσιπλοΐα.
Τα Στενά του Ορμούζ εξακολουθούν να αποτελούν μία από τις πιο ευαίσθητες περιοχές της παγκόσμιας ενεργειακής αγοράς, με την ασφάλεια των εμπορικών πλοίων να εξαρτάται σε σημαντικό βαθμό από τη στρατιωτική παρουσία και τις συνοδείες του αμερικανικού ναυτικού.
Ο Τραμπ επιμένει ότι η στρατηγική οικονομικής και στρατιωτικής πίεσης έχει περιορίσει τις δυνατότητες της Τεχεράνης, καθιστώντας περιττή μια νέα συμφωνία.
Δεν έχει αποσαφηνιστεί, ωστόσο, εάν η δήλωσή του σημαίνει οριστικό τερματισμό όλων των διπλωματικών επαφών ή προσωρινή εγκατάλειψη της συγκεκριμένης διαπραγματευτικής πρωτοβουλίας.
Η εντολή στον Βανς: Από την Τεχεράνη στην «εγκληματικότητα των Δημοκρατικών»
Ο Αμερικανός πρόεδρος γνωστοποίησε ότι ζήτησε από τον αντιπρόεδρό του να μεταφέρει το σύνολο της προσοχής του στην εσωτερική πολιτική.
«Ζήτησα από τον αντιπρόεδρο Βανς να επικεντρώσει την πλήρη και απόλυτη προσοχή του στη μαζική διαφθορά και εγκληματικότητα που σημειώνεται σε πόλεις και πολιτείες των ΗΠΑ υπό τη διοίκηση των Δημοκρατικών», ανέφερε.
Ο Τραμπ υποστήριξε ότι η αντιμετώπιση της υποτιθέμενης εκτεταμένης διαφθοράς θα μπορούσε να εξοικονομήσει τεράστια ποσά για τον ομοσπονδιακό προϋπολογισμό.
«Ο προϋπολογισμός μας θα μπορούσε να ισοσκελιστεί γρήγορα με τη διόρθωση αυτής της μεγάλης κλίμακας εγκληματικής δραστηριότητας», ισχυρίστηκε.
Πρόκειται για πολιτικό ισχυρισμό του προέδρου, χωρίς να έχουν παρουσιαστεί στοιχεία που να αποδεικνύουν ότι η αντιμετώπιση της καταγγελλόμενης διαφθοράς θα μπορούσε πράγματι να ισοσκελίσει τον αμερικανικό προϋπολογισμό.
Η αλλαγή καθηκόντων του Βανς εντάσσεται στην προσπάθεια του Λευκού Οίκου να επαναφέρει στο επίκεντρο της πολιτικής αντιπαράθεσης ζητήματα εσωτερικής ασφάλειας και καταγγελίες κατά των Δημοκρατικών.
Ταυτόχρονα, όμως, απομακρύνει τον αντιπρόεδρο από το σημαντικότερο διπλωματικό εγχείρημα που είχε αναλάβει κατά τη διάρκεια της σύγκρουσης με το Ιράν.
Βανς: «Χάσαμε τις εκλογές εξαιτίας του πολέμου»
Η απόφαση του Τραμπ ακολουθεί μια ασυνήθιστα δημόσια διαφοροποίηση του αντιπροέδρου του.
Μετά τις ενδιάμεσες εκλογές της 3ης Νοεμβρίου, ο Βανς απέδωσε σημαντικό μέρος της ήττας των Ρεπουμπλικανών στον πόλεμο με το Ιράν.
«Ο λόγος που χάσαμε είναι ο πόλεμος», έγραψε σε εκτενή ανάρτησή του στην πλατφόρμα X.
Στην ίδια παρέμβαση, ο αντιπρόεδρος αμφισβήτησε κατά πόσο το κόστος της σύγκρουσης μπορούσε να δικαιολογηθεί πολιτικά.
«Αν θέλετε να υποστηρίξετε ότι άξιζε, ότι άξιζε να χάσουμε τη Γερουσία για τα επόμενα έξι χρόνια, τότε κάντε το. Υποστηρίξτε ότι ήταν ένα τίμημα που άξιζε να πληρωθεί. Είτε συμφωνεί κανείς είτε διαφωνεί, τουλάχιστον αυτό είναι έντιμο», ανέφερε.
Η τοποθέτηση προκάλεσε ιδιαίτερη αίσθηση επειδή ο Βανς είχε διαδραματίσει κεντρικό ρόλο στην προσπάθεια εξεύρεσης διπλωματικής λύσης.
Παράλληλα, είχε υποστηρίξει ότι προηγούμενη εισήγησή του για τερματισμό του πολέμου αποτελούσε «σωστή συμβουλή».
Ο αντιπρόεδρος είχε εκφράσει επιφυλάξεις απέναντι σε παρατεταμένες αμερικανικές στρατιωτικές επεμβάσεις ήδη πριν από την ανάληψη των καθηκόντων του.
Η δημόσια σύνδεση, όμως, της εκλογικής ήττας με τον πόλεμο που ξεκίνησε επί προεδρίας Τραμπ δημιούργησε νέα πολιτικά δεδομένα.
Η εκλογική συντριβή και η μάχη για το 2028
Οι ενδιάμεσες εκλογές αποτέλεσαν σοβαρό πλήγμα για τον Ντόναλντ Τραμπ και το Ρεπουμπλικανικό Κόμμα.
Οι Δημοκρατικοί εξασφάλισαν τον έλεγχο της Βουλής των Αντιπροσώπων και της Γερουσίας, περιορίζοντας σημαντικά την πολιτική δυνατότητα του Λευκού Οίκου να προωθεί ανεμπόδιστα τη νομοθετική του ατζέντα.
Το αποτέλεσμα συνδέθηκε με τη δυσαρέσκεια για το κόστος ζωής, τις αυξήσεις στις τιμές των καυσίμων και τις οικονομικές συνέπειες του πολέμου στο Ιράν.
Ο Βανς θεωρείται ένας από τους σημαντικότερους πιθανούς διεκδικητές του προεδρικού χρίσματος των Ρεπουμπλικανών για το 2028.
Η δημόσια διαφοροποίησή του από τη στρατηγική του Τραμπ μπορεί να ερμηνευθεί ως προσπάθεια διαμόρφωσης μιας ξεχωριστής πολιτικής ταυτότητας.
Ωστόσο, δεν υπάρχουν επαρκή στοιχεία που να αποδεικνύουν ότι η απομάκρυνσή του από τις συνομιλίες με το Ιράν αποτελεί προσωπική τιμωρία από τον πρόεδρο.
Η χρονική αλληλουχία των γεγονότων αναδεικνύει, πάντως, μια σαφή πολιτική ένταση.
Ο Τραμπ υπερασπίζεται την απόφαση για τον πόλεμο, ενώ ο Βανς επισημαίνει τις εκλογικές συνέπειές του.
Οι μυστικές επαφές με την Τεχεράνη και το σχέδιο συμφωνίας
Η απομάκρυνση του Βανς πραγματοποιείται ενώ υπήρχαν ενδείξεις νέας διπλωματικής κινητικότητας.
Σύμφωνα με δημοσιεύματα αμερικανικών μέσων ενημέρωσης, ο αντιπρόεδρος εξέταζε το ενδεχόμενο απευθείας συνομιλιών με υψηλόβαθμο Ιρανό αξιωματούχο.
Στο επίκεντρο των σχετικών πληροφοριών βρισκόταν ο Μοχσέν Ρεζαΐ, επικεφαλής του Ανώτατου Συμβουλίου Εθνικής Ασφαλείας του Ιράν.
Ο Βανς είχε προηγουμένως συμμετάσχει στις συνομιλίες που πραγματοποιήθηκαν στο Πακιστάν, τον Απρίλιο, και οδήγησαν σε προσωρινό πλαίσιο αποκλιμάκωσης τον Ιούνιο.
Η διευθέτηση εκείνη δεν αποδείχθηκε βιώσιμη και κατέρρευσε μέσα σε λίγες εβδομάδες.
Στις πρόσφατες επαφές συμμετείχαν επίσης ο ειδικός απεσταλμένος Στιβ Γουίτκοφ και ο Τζάρεντ Κούσνερ, γαμπρός του Αμερικανού προέδρου.
Η διπλωματική προσπάθεια επικεντρωνόταν στην πιθανότητα περιορισμού της σύγκρουσης, στην ασφάλεια της ναυσιπλοΐας και σε ζητήματα που συνδέονται με το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα.
Η απόφαση Τραμπ θέτει πλέον υπό αμφισβήτηση τη συνέχεια αυτής της διαδικασίας.
Το Κατάρ, ο Πούτιν και οι παράλληλοι δίαυλοι διαπραγμάτευσης
Το Κατάρ έχει αναλάβει σημαντικό διαμεσολαβητικό ρόλο στις επαφές Ουάσιγκτον και Τεχεράνης.
Ο Τραμπ συναντήθηκε στις αρχές της εβδομάδας με τον πρωθυπουργό του Κατάρ, Μοχάμεντ μπιν Αμπντουλραχμάν Αλ Θάνι, στον Λευκό Οίκο.
Μετά τη συνάντηση, ο Αμερικανός πρόεδρος υποστήριξε ότι οι στρατιωτικές επιχειρήσεις εναντίον του Ιράν έχουν ουσιαστικά ολοκληρωθεί.
«Σε αυτό το σημείο, η ανάληψη στρατιωτικής δράσης δεν φαίνεται ιδιαίτερα αναγκαία», δήλωσε.
Παράλληλα, ξεκαθάρισε ότι οι αμερικανικές δυνάμεις παραμένουν έτοιμες για νέα επέμβαση εφόσον το κρίνει απαραίτητο.
Μια ακόμη παράμετρος προστέθηκε στη διπλωματική εξίσωση όταν ο πρόεδρος του ιρανικού κοινοβουλίου, Μοχάμεντ Μπαγκέρ Γκαλιμπάφ, υποστήριξε ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες είχαν ζητήσει τη μεσολάβηση του Ρώσου προέδρου Βλαντίμιρ Πούτιν.
«Ήταν οι Αμερικανοί εκείνοι που, κατά τη διάρκεια επίσκεψης στη Μόσχα, μίλησαν με τον κ. Πούτιν και του ζήτησαν να συνομιλήσει με το Ιράν», ισχυρίστηκε.
Ο Λευκός Οίκος δεν επιβεβαίωσε τον συγκεκριμένο ισχυρισμό.
Η πιθανή εμπλοκή της Μόσχας, εφόσον επιβεβαιωθεί, θα προσέθετε μια νέα γεωπολιτική διάσταση στις προσπάθειες τερματισμού της σύγκρουσης.
Στενά του Ορμούζ: Η ενεργειακή αγορά παραμένει όμηρος της αβεβαιότητας
Η απόφαση Τραμπ έχει άμεσες συνέπειες για την ενεργειακή ασφάλεια.
Τα Στενά του Ορμούζ αποτελούν κρίσιμη θαλάσσια δίοδο για τις εξαγωγές πετρελαίου και υγροποιημένου φυσικού αερίου από τον Περσικό Κόλπο.
Παρά τη μερική αποκατάσταση των εμπορικών ροών, η ναυσιπλοΐα εξακολουθεί να αντιμετωπίζει κινδύνους.
Σύμφωνα με αναφορές των βρετανικών αρχών θαλάσσιας ασφάλειας, εμπορικά πλοία δέχθηκαν πλήγματα από βλήματα σε περιστατικά που σημειώθηκαν τις τελευταίες ημέρες στην περιοχή.
Η συνέχιση της αμερικανικής στρατιωτικής παρουσίας και του αποκλεισμού ιρανικών λιμένων δημιουργεί μια εύθραυστη κατάσταση.
Από τη μία πλευρά, η Ουάσιγκτον επιχειρεί να διατηρήσει την οικονομική πίεση στην Τεχεράνη.
Από την άλλη, η απουσία συμφωνίας αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο νέων επιθέσεων και αναταράξεων στις διεθνείς αγορές.
Οι χώρες του Κόλπου, που έχουν ήδη υποστεί τις συνέπειες της σύγκρουσης, επιδιώκουν να αποφύγουν μια νέα γενικευμένη κλιμάκωση.
Η σύγκρουση στρατηγικών στον Λευκό Οίκο
Η απομάκρυνση του Βανς αναδεικνύει δύο διαφορετικές προσεγγίσεις για τη διαχείριση της σύγκρουσης με το Ιράν.
Ο Τραμπ θεωρεί ότι η στρατιωτική και οικονομική πίεση έχει ήδη δημιουργήσει ένα ευνοϊκό περιβάλλον για τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Ο Βανς, αντίθετα, έχει επισημάνει το πολιτικό κόστος του παρατεταμένου πολέμου και είχε αναλάβει πρωτοβουλίες για μια διπλωματική διέξοδο.
Η διαφορά δεν περιορίζεται στο Ιράν.
Αγγίζει το ευρύτερο ερώτημα για το πώς θα κινηθεί το Ρεπουμπλικανικό Κόμμα μετά την εκλογική ήττα και ποια εξωτερική πολιτική θα υποστηρίξει ο επόμενος υποψήφιος πρόεδρός του.
Η επιλογή Τραμπ να μεταφέρει τον Βανς από τη διεθνή διπλωματία στην εσωτερική πολιτική μπορεί να αναδιαμορφώσει τις ισορροπίες στον Λευκό Οίκο, χωρίς να έχει αποδειχθεί ότι συνιστά οριστική προσωπική ρήξη.
Το επόμενο ερώτημα: Ποιος θα αναλάβει το Ιράν;
Η αιφνιδιαστική αλλαγή αφήνει αναπάντητα κρίσιμα ερωτήματα.
Δεν έχει διευκρινιστεί ποιος θα αναλάβει τον συντονισμό πιθανών νέων διαπραγματεύσεων με την Τεχεράνη ούτε εάν οι υφιστάμενοι δίαυλοι επικοινωνίας θα παραμείνουν ενεργοί.
Ο Λευκός Οίκος εμφανίζεται να προκρίνει τη διατήρηση της πίεσης αντί της άμεσης επίτευξης συμφωνίας.
Ωστόσο, η επιλογή αυτή δεν εξαλείφει τους κινδύνους για τις Ηνωμένες Πολιτείες, τους συμμάχους τους και την παγκόσμια οικονομία.
Η αβεβαιότητα στα Στενά του Ορμούζ, η πιθανότητα νέων στρατιωτικών επεισοδίων και η απουσία σταθερού διπλωματικού πλαισίου διατηρούν τη σύγκρουση ανοιχτή.
Παράλληλα, η εκλογική ήττα των Ρεπουμπλικανών έχει μετατρέψει τον πόλεμο σε κεντρικό ζήτημα εσωτερικής πολιτικής αντιπαράθεσης.
Ο Τραμπ δηλώνει ότι δεν χρειάζεται συμφωνία με το Ιράν. Ο Βανς θεωρεί ότι ο πόλεμος κόστισε στους Ρεπουμπλικανούς την εξουσία στο Κογκρέσο.
Ανάμεσα στις δύο αυτές τοποθετήσεις διαμορφώνεται ένα από τα σημαντικότερα πολιτικά διλήμματα της αμερικανικής κυβέρνησης: πώς θα τερματίσει ή θα διαχειριστεί μια σύγκρουση που ο πρόεδρος παρουσιάζει ως στρατηγική επιτυχία, αλλά οι ψηφοφόροι αντιμετωπίζουν ως οικονομικό και πολιτικό βάρος.
Πηγή: pagenews.gr