Ένα από τα σημαντικότερα ενεργειακά έργα της Ανατολικής Μεσογείου αποκτά συγκεκριμένο ορίζοντα ολοκλήρωσης. Η ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας–Κύπρου μέσω Κρήτης, συνολικού προϋπολογισμού 1,94 δισ. ευρώ, τοποθετείται χρονικά στα τέλη του 2031, σύμφωνα με το πρόγραμμα ανάπτυξης του ΑΔΜΗΕ για την περίοδο 2027–2036.
Το έργο Great Sea Interconnector δεν αφορά μόνο την κατασκευή ενός υποθαλάσσιου καλωδίου. Συνδέεται με την ενεργειακή ασφάλεια της Κύπρου, τη δυνατότητα μείωσης του κόστους ηλεκτρικής ενέργειας, την ανάπτυξη των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας και τη δημιουργία νέων ενεργειακών διαδρομών μεταξύ Ευρώπης και Ανατολικής Μεσογείου.
Η σημασία του αποτυπώνεται και στα οικονομικά δεδομένα. Σύμφωνα με μελέτη του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, η λειτουργία της διασύνδεσης εκτιμάται ότι θα δημιουργήσει ετήσιο όφελος από 123 έως 138 εκατ. ευρώ για τους καταναλωτές ηλεκτρικής ενέργειας, με τη μεγαλύτερη θετική επίδραση να αναμένεται στην κυπριακή αγορά.
Την ίδια στιγμή, οι γεωπολιτικές προκλήσεις στην Ανατολική Μεσόγειο καθιστούν την υλοποίηση του έργου ζήτημα που υπερβαίνει τα στενά όρια της ενεργειακής πολιτικής.
Το χρονοδιάγραμμα του 2031 και η πρόοδος των εργασιών
Η ηλεκτρική διασύνδεση Κρήτης–Κύπρου προβλέπει την εγκατάσταση υποθαλάσσιου συστήματος μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας μήκους 898 χιλιομέτρων, με μεταφορική ικανότητα 1.000 μεγαβάτ.
Πρόκειται για ιδιαίτερα απαιτητικό τεχνικό εγχείρημα, καθώς η διαδρομή του καλωδίου διέρχεται από περιοχές όπου το βάθος της θάλασσας φτάνει έως και τα 3.000 μέτρα.
Σύμφωνα με τον τελευταίο αναπτυξιακό σχεδιασμό, έχουν ήδη πραγματοποιηθεί σημαντικά βήματα:
- Έχει υπογραφεί η σύμβαση για το καλωδιακό τμήμα, το οποίο βρίσκεται στο στάδιο της κατασκευής.
- Έχει ολοκληρωθεί το 60% των θαλάσσιων ερευνών.
- Έχει αναδειχθεί προτιμητέος ανάδοχος για την κατασκευή των σταθμών μετατροπής.
- Προβλέπεται νέος σταθμός μετατροπής στην Κύπρο και επέκταση των υφιστάμενων εγκαταστάσεων στη Δαμάστα της Κρήτης.
Οι θαλάσσιες έρευνες αποτελούν κρίσιμο στάδιο της προετοιμασίας, καθώς επιτρέπουν την ακριβή χαρτογράφηση του βυθού και τον προσδιορισμό της ασφαλέστερης διαδρομής εγκατάστασης.
Στις σχετικές εργασίες συμμετέχει και το γαλλικό ερευνητικό πλοίο «Abeille Marengo», το οποίο πραγματοποιεί έρευνες βάσει αδειών που έχουν εκδοθεί από τις αρμόδιες αρχές Ελλάδας και Κύπρου.
Παρά τη σημαντική πρόοδο, η ολοκλήρωση στα τέλη του 2031 παραμένει στόχος σχεδιασμού και προϋποθέτει την ομαλή εξέλιξη των τεχνικών, χρηματοδοτικών και κατασκευαστικών διαδικασιών.
Ευρωπαϊκή χρηματοδότηση 657 εκατ. ευρώ – Γιατί οι Βρυξέλλες στηρίζουν το έργο
Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει αναγνωρίσει την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας–Κύπρου ως Έργο Κοινού Ενδιαφέροντος (Project of Common Interest – PCI).
Ο χαρακτηρισμός αυτός συνδέεται με τη στρατηγική σημασία της διασύνδεσης για την ενοποίηση των ευρωπαϊκών ενεργειακών αγορών και την άρση της ηλεκτρικής απομόνωσης της Κύπρου.
Από τον συνολικό προϋπολογισμό των 1,94 δισ. ευρώ, 657 εκατ. ευρώ καλύπτονται μέσω του ευρωπαϊκού μηχανισμού Connecting Europe Facility (CEF).
Η ευρωπαϊκή συμμετοχή αποτελεί σημαντικό χρηματοδοτικό στήριγμα, περιορίζοντας τις ανάγκες κάλυψης του κόστους από άλλες πηγές.
Παράλληλα, αποτυπώνει την ευρύτερη ευρωπαϊκή επιδίωξη για ανάπτυξη νέων ενεργειακών υποδομών, μεγαλύτερη ασφάλεια εφοδιασμού και καλύτερη αξιοποίηση της ηλεκτρικής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές.
Η διασύνδεση αποκτά έτσι διπλή σημασία: οικονομική, λόγω των αναμενόμενων ωφελειών, και στρατηγική, λόγω της θέσης της στην ευρωπαϊκή ενεργειακή αρχιτεκτονική.
Τι κερδίζουν τα νοικοκυριά – Μείωση 19% στη χονδρική τιμή της Κύπρου
Το μεγαλύτερο ενδιαφέρον για τους καταναλωτές εντοπίζεται στις πιθανές επιπτώσεις της διασύνδεσης στο κόστος ηλεκτρικής ενέργειας.
Μελέτη του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, που παρουσιάστηκε σε συνέδριο του Ινστιτούτου Ενέργειας Νοτιοανατολικής Ευρώπης, εκτιμά ότι το συνολικό ετήσιο οικονομικό όφελος από τη λειτουργία του έργου θα κυμαίνεται μεταξύ 123 και 138 εκατ. ευρώ.
Η μεγαλύτερη ωφέλεια αναμένεται στην Κύπρο, όπου η αγορά ηλεκτρικής ενέργειας εξακολουθεί να λειτουργεί χωρίς διασύνδεση με το ευρωπαϊκό ηλεκτρικό σύστημα.
Σύμφωνα με τη μελέτη, η τιμή χονδρικής στην κυπριακή αγορά εκτιμάται ότι μπορεί να μειωθεί κατά 21,5 ευρώ ανά μεγαβατώρα, δηλαδή περίπου 19%, προσεγγίζοντας τα αντίστοιχα επίπεδα στην Ελλάδα.
Η εξέλιξη αυτή μπορεί να δημιουργήσει ευνοϊκότερες συνθήκες για τα νοικοκυριά και τις επιχειρήσεις, καθώς θα διευρύνει τις επιλογές προμήθειας ηλεκτρικής ενέργειας και θα περιορίσει την εξάρτηση από την εγχώρια παραγωγή.
Ωστόσο, η μείωση των τιμών χονδρικής δεν συνεπάγεται αυτομάτως αντίστοιχη μείωση στους τελικούς λογαριασμούς.
Το πραγματικό όφελος θα εξαρτηθεί από τις ρυθμιζόμενες χρεώσεις, το κόστος ανάκτησης της επένδυσης, τη φορολογία και τον τρόπο λειτουργίας της αγοράς.
Στην Ελλάδα, οι εκτιμώμενες μεταβολές στις τιμές χονδρικής είναι περιορισμένες, από -0,2% έως +0,1%.
Αυτό σημαίνει ότι για τα ελληνικά νοικοκυριά δεν προκύπτει από τη συγκεκριμένη μελέτη σημαντική άμεση μείωση των λογαριασμών ρεύματος λόγω της διασύνδεσης.
Τα ευρύτερα οφέλη για τη χώρα σχετίζονται περισσότερο με την ενίσχυση των ενεργειακών υποδομών, τη δυνατότητα διασυνοριακών ανταλλαγών και τον στρατηγικό ρόλο της Ελλάδας.
Η Κύπρος συνδέεται με την ευρωπαϊκή αγορά ηλεκτρισμού
Η Κύπρος παραμένει το τελευταίο κράτος μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης που δεν διαθέτει ηλεκτρική διασύνδεση με το ευρωπαϊκό σύστημα μεταφοράς.
Η λειτουργία του Great Sea Interconnector αναμένεται να αλλάξει αυτή την πραγματικότητα.
Με την ολοκλήρωση του έργου, η κυπριακή αγορά θα αποκτήσει δυνατότητα εισαγωγής και εξαγωγής ηλεκτρικής ενέργειας μέσω της Ελλάδας.
Αυτό μπορεί να ενισχύσει την ασφάλεια εφοδιασμού, ιδιαίτερα σε περιόδους αυξημένης κατανάλωσης ή περιορισμένης εγχώριας παραγωγής.
Παράλληλα, η διασύνδεση μπορεί να συμβάλει στην καλύτερη αξιοποίηση των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας.
Η Κύπρος διαθέτει σημαντικό δυναμικό παραγωγής ηλιακής ενέργειας, αλλά η απουσία διασύνδεσης περιορίζει τη δυνατότητα διαχείρισης της πλεονάζουσας παραγωγής.
Η δυνατότητα εξαγωγής ηλεκτρικής ενέργειας προς μεγαλύτερες αγορές μπορεί να διευκολύνει την ανάπτυξη νέων επενδύσεων σε φωτοβολταϊκά και άλλες καθαρές τεχνολογίες.
Η ενεργειακή διασύνδεση, επομένως, δεν αφορά μόνο την τιμή του ηλεκτρικού ρεύματος, αλλά και τη μακροπρόθεσμη λειτουργία του κυπριακού ηλεκτρικού συστήματος.
Το επόμενο βήμα: Η ηλεκτρική γέφυρα Κύπρου–Ισραήλ
Ο συνολικός σχεδιασμός περιλαμβάνει και δεύτερο σκέλος, το οποίο προβλέπει ηλεκτρική διασύνδεση μεταξύ Κύπρου και Ισραήλ.
Το συγκεκριμένο τμήμα έχει σχεδιαζόμενο μήκος περίπου 310 χιλιομέτρων.
Σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία, έχει ολοκληρωθεί μελέτη βιωσιμότητας με θετικά αποτελέσματα.
Η μελέτη αναδεικνύει τη δυνατότητα ενίσχυσης της ασφάλειας εφοδιασμού, αύξησης της συμμετοχής των ΑΠΕ και μεγαλύτερης ενοποίησης των ηλεκτρικών αγορών της Ανατολικής Μεσογείου.
Εφόσον προχωρήσει και αυτό το σκέλος, θα δημιουργηθεί μια ευρύτερη ενεργειακή διαδρομή μεταξύ Ισραήλ, Κύπρου και Ελλάδας.
Η προοπτική αυτή ενισχύει τη γεωοικονομική σημασία της περιοχής και δημιουργεί δυνατότητες για νέες ενεργειακές συνεργασίες.
Προς το παρόν, ωστόσο, η θετική μελέτη βιωσιμότητας δεν ισοδυναμεί με οριστική απόφαση κατασκευής.
Η γεωπολιτική διάσταση: Το καλώδιο και οι τουρκικές αντιδράσεις
Η υλοποίηση της διασύνδεσης πραγματοποιείται σε μια περίοδο αυξημένων γεωπολιτικών προκλήσεων στην Ανατολική Μεσόγειο.
Οι τουρκικές αντιδράσεις στις θαλάσσιες έρευνες, οι ναυτιλιακές αναγγελίες και η συζήτηση γύρω από τη γαλλική ρηματική διακοίνωση έχουν αναδείξει τη σημασία του έργου και για την εξωτερική πολιτική.
Η Αθήνα και η Λευκωσία υποστηρίζουν ότι οι έρευνες και η πόντιση του καλωδίου πραγματοποιούνται βάσει του διεθνούς δικαίου και ότι δεν απαιτείται άδεια από την Τουρκία.
Από την πλευρά της, η Άγκυρα προβάλλει τις δικές της διεκδικήσεις για τις θαλάσσιες δικαιοδοσίες στην περιοχή.
Η αντιπαράθεση αυτή προσδίδει στο έργο ευρύτερο πολιτικό χαρακτήρα.
Δεν αφορά μόνο την κατασκευή μιας ενεργειακής υποδομής, αλλά και τη δυνατότητα υλοποίησης ευρωπαϊκών επενδύσεων σε περιοχές όπου υπάρχουν διαφωνίες για τις θαλάσσιες ζώνες.
Η ευρωπαϊκή χρηματοδότηση ενισχύει τη στρατηγική βαρύτητα του έργου, χωρίς όμως να επιλύει αυτομάτως τις διπλωματικές διαφορές.
Η πρόοδος της διασύνδεσης προϋποθέτει συνεπώς συνδυασμό τεχνικού σχεδιασμού, επενδυτικής συνέχειας και αποτελεσματικής διπλωματικής διαχείρισης.
Η Ελλάδα ως ενεργειακός κόμβος της Ανατολικής Μεσογείου
Η διασύνδεση Κρήτης–Κύπρου εντάσσεται σε μια ευρύτερη προσπάθεια ανάπτυξης των ηλεκτρικών δικτύων και ενίσχυσης της διασυνοριακής συνεργασίας.
Η Ελλάδα έχει ήδη προχωρήσει σε σημαντικές επενδύσεις ηλεκτρικών διασυνδέσεων, με χαρακτηριστικό παράδειγμα τη σύνδεση της Κρήτης με την Αττική.
Το νέο έργο δημιουργεί την προοπτική επέκτασης αυτής της υποδομής προς την Ανατολική Μεσόγειο.
Η ανάπτυξη νέων ηλεκτρικών διαδρομών μπορεί να συμβάλει στη μεγαλύτερη ευελιξία των αγορών, στη βελτίωση της ασφάλειας εφοδιασμού και στην αξιοποίηση της παραγωγής από ανανεώσιμες πηγές.
Παράλληλα, η Ελλάδα αποκτά τη δυνατότητα να ενισχύσει τη θέση της ως χώρα διασύνδεσης μεταξύ της ευρωπαϊκής ενεργειακής αγοράς και της Ανατολικής Μεσογείου.
Πρόκειται για μια προοπτική με μακροπρόθεσμη οικονομική και γεωπολιτική σημασία, η οποία θα εξαρτηθεί από την ολοκλήρωση του έργου και τη μελλοντική αξιοποίηση της μεταφορικής του ικανότητας.
Το μεγάλο στοίχημα έως το 2031
Με προϋπολογισμό σχεδόν 2 δισ. ευρώ, ευρωπαϊκή χρηματοδότηση 657 εκατ. ευρώ και εκτιμώμενο ετήσιο όφελος έως 138 εκατ. ευρώ, η ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας–Κύπρου αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα ενεργειακά εγχειρήματα της περιοχής.
Η πρόοδος των θαλάσσιων ερευνών και η έναρξη κατασκευής του καλωδιακού τμήματος δείχνουν ότι ο σχεδιασμός έχει περάσει σε ουσιαστικό στάδιο υλοποίησης.
Παραμένουν, ωστόσο, σημαντικές τεχνικές, χρηματοδοτικές και γεωπολιτικές προκλήσεις μέχρι την ολοκλήρωση.
Για την Κύπρο, το έργο μπορεί να σηματοδοτήσει το τέλος της ηλεκτρικής απομόνωσης και τη δημιουργία συνθηκών για χαμηλότερο κόστος ενέργειας.
Για την Ελλάδα, ενισχύει τη στρατηγική σημασία των ενεργειακών υποδομών και τις δυνατότητες διασυνοριακής συνεργασίας.
Για την Ευρωπαϊκή Ένωση, αποτελεί επένδυση στην ενοποίηση των ηλεκτρικών αγορών και στην ασφάλεια εφοδιασμού.
Το κρίσιμο ζητούμενο είναι η ολοκλήρωση της διασύνδεσης μέσα στο προβλεπόμενο χρονοδιάγραμμα και η μετατροπή των εκτιμώμενων οικονομικών ωφελειών σε πραγματικά οφέλη για τους καταναλωτές.
Πηγή: pagenews.gr