Στο επίκεντρο της πολιτικής αντιπαράθεσης το καλώδιο Ελλάδας–Κύπρου, η γαλλική ρηματική διακοίνωση και ο ρόλος της Άγκυρας. Ο Ανδρουλάκης προειδοποιεί για επικίνδυνο προηγούμενο, ο Κουτσούμπας μιλά για ευρύτερα γεωπολιτικά παζάρια, ενώ η κυβέρνηση επιμένει ότι το έργο θα προχωρήσει χωρίς παραχωρήσεις κυριαρχικών δικαιωμάτων.
Σε μείζον πολιτικό και διπλωματικό ζήτημα εξελίσσεται η ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας–Κύπρου, με την ενημέρωση των πολιτικών αρχηγών από τον υπουργό Εξωτερικών Γιώργο Γεραπετρίτη να αναδεικνύει τις διαφορετικές προσεγγίσεις κυβέρνησης και αντιπολίτευσης απέναντι στις τουρκικές διεκδικήσεις στην Ανατολική Μεσόγειο.
Οι συναντήσεις πραγματοποιούνται σε μια περίοδο αυξημένης διπλωματικής κινητικότητας, μετά τις εξελίξεις γύρω από τη γαλλική ρηματική διακοίνωση προς την Τουρκία και τις αντιδράσεις της Άγκυρας στις έρευνες που συνδέονται με την πόντιση του υποθαλάσσιου καλωδίου.
Το πολιτικό ερώτημα είναι πλέον σαφές: Μπορεί η Ελλάδα να διασφαλίσει την ολοκλήρωση ενός ευρωπαϊκού έργου στρατηγικής σημασίας χωρίς η Τουρκία να αποκτήσει, έστω και εμμέσως, ρόλο στις διαδικασίες υλοποίησής του;
Ο πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ Νίκος Ανδρουλάκης προειδοποίησε για τον κίνδυνο δημιουργίας αρνητικού πολιτικού προηγουμένου, ο γενικός γραμματέας του ΚΚΕ Δημήτρης Κουτσούμπας συνέδεσε τις εξελίξεις με ένα ευρύτερο γεωπολιτικό «παζάρι», ενώ ο πρόεδρος της Ελληνικής Λύσης Κυριάκος Βελόπουλος αρνήθηκε να συμμετάσχει στην ενημέρωση, χαρακτηρίζοντας τη διαδικασία «προαναγγελθέν φιάσκο».
Στο παρασκήνιο, η παρέμβαση του πρώην πρωθυπουργού Αντώνη Σαμαρά προσθέτει μια ακόμη πολιτική διάσταση, καθώς η κριτική για τους χειρισμούς στο καλώδιο δεν περιορίζεται στα κόμματα της αντιπολίτευσης.
Ανδρουλάκης: «Η ενημέρωση της Τουρκίας δημιουργεί αρνητικό πολιτικό προηγούμενο»
Ο Νίκος Ανδρουλάκης, μετά την ολοκλήρωση της συνάντησής του με τον Γιώργο Γεραπετρίτη, επέλεξε να επικεντρώσει την κριτική του στον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζεται η τουρκική εμπλοκή στις διαδικασίες υλοποίησης του έργου.
Ο πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ υπογράμμισε ότι η ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας–Κύπρου–Μέσης Ανατολής αποτελεί έργο ιδιαίτερης γεωπολιτικής και ενεργειακής σημασίας για την Ελλάδα, την Κύπρο και την Ευρωπαϊκή Ένωση, υπενθυμίζοντας ότι ο σχεδιασμός της είχε ξεκινήσει το 2011, επί κυβέρνησης ΠΑΣΟΚ.
Ωστόσο, εξέφρασε σοβαρές επιφυλάξεις για τις διαδικασίες ενημέρωσης της Τουρκίας από τρίτο κράτος.
«Η ενημέρωση τρίτου κράτους προς την Τουρκία δεν προβλέπεται από το διεθνές δίκαιο και δημιουργεί τον κίνδυνο διαμόρφωσης ενός αρνητικού πολιτικού προηγούμενου», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Μάλιστα, έθεσε ένα ερώτημα που επεκτείνει τη συζήτηση πέρα από το συγκεκριμένο ενεργειακό έργο:
«Τι θα γίνεται από εδώ και στο εξής για ανάλογα έργα ή θαλάσσιες επιστημονικές έρευνες στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο;»
Η επισήμανση αυτή αποτυπώνει τον βασικό προβληματισμό της Χαριλάου Τρικούπη: ότι ακόμη και μια διαδικασία η οποία παρουσιάζεται ως τεχνική ενημέρωση θα μπορούσε να αξιοποιηθεί πολιτικά από την Άγκυρα, ώστε να ενισχύσει τις διεκδικήσεις της σε θαλάσσιες περιοχές όπου η Ελλάδα και η Κύπρος ασκούν τα δικαιώματά τους.
Ο πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ ζήτησε σαφείς εγγυήσεις για την ολοκλήρωση του έργου.
«Η κυβέρνηση και η Ευρωπαϊκή Ένωση οφείλουν να εγγυηθούν την ολοκλήρωση του έργου με απόλυτο σεβασμό των κυριαρχικών δικαιωμάτων της Ελλάδας και της Κύπρου. Η μόνη ασφαλής οδός είναι η οδός της διεθνούς νομιμότητας», τόνισε.
Η πολιτική γραμμή του ΠΑΣΟΚ επιχειρεί να συνδυάσει δύο θέσεις: τη στήριξη της ενεργειακής διασύνδεσης και την απαίτηση να μη δημιουργηθεί καμία διαδικασία που θα μπορούσε να ερμηνευθεί ως αναγνώριση τουρκικής αρμοδιότητας.
Κουτσούμπας: Το «μεγάλο παζάρι» πίσω από το καλώδιο
Διαφορετική ήταν η προσέγγιση του γενικού γραμματέα του ΚΚΕ Δημήτρη Κουτσούμπα, ο οποίος αντιμετωπίζει τις εξελίξεις μέσα από το πρίσμα των ευρύτερων γεωπολιτικών ανταγωνισμών στην Ανατολική Μεσόγειο.
Η αναφορά του σε ένα «μεγάλο παζάρι» αποτυπώνει την εκτίμηση ότι οι κινήσεις γύρω από την ηλεκτρική διασύνδεση δεν μπορούν να αποσυνδεθούν από τις διαπραγματεύσεις και τις επιδιώξεις ισχυρών κρατών στην περιοχή.
Το ΚΚΕ εκφράζει επιφυλάξεις απέναντι στην κυβερνητική θέση ότι η ενημέρωση της Τουρκίας περιορίζεται σε ζητήματα ασφάλειας της ναυσιπλοΐας.
Κατά την πολιτική ανάγνωση του κόμματος, οι ενεργειακές διασυνδέσεις αποτελούν μέρος ενός ευρύτερου πλέγματος οικονομικών, στρατηγικών και στρατιωτικών συμφερόντων, στο οποίο εμπλέκονται η Ευρωπαϊκή Ένωση, οι Ηνωμένες Πολιτείες, η Τουρκία και άλλοι περιφερειακοί παράγοντες.
Η κριτική του ΚΚΕ διαφοροποιείται από εκείνη του ΠΑΣΟΚ.
Ενώ ο Νίκος Ανδρουλάκης εστιάζει κυρίως στη διασφάλιση των κυριαρχικών δικαιωμάτων και στην αποτροπή ενός αρνητικού διπλωματικού προηγουμένου, ο Δημήτρης Κουτσούμπας θέτει το ερώτημα των ευρύτερων γεωπολιτικών ανταλλαγμάτων και της εμπλοκής της χώρας σε ανταγωνιστικούς σχεδιασμούς.
Η κοινή συνισταμένη είναι η αμφισβήτηση της επάρκειας των κυβερνητικών εξηγήσεων για τις κινήσεις της Τουρκίας.
Γεραπετρίτης: «Δεν θα ανεχθούμε κανενός είδους παρέμβαση»
Απέναντι στις ενστάσεις της αντιπολίτευσης, η κυβέρνηση υποστηρίζει ότι η Ελλάδα δεν αναγνωρίζει στην Τουρκία δικαίωμα αδειοδότησης ή έγκρισης των ερευνών και της πόντισης του καλωδίου.
Ο Γιώργος Γεραπετρίτης έχει επισημάνει ότι πρόκειται για έργο ευρωπαϊκής σημασίας, το οποίο πρέπει να υλοποιηθεί σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο.
Σε προηγούμενη δημόσια τοποθέτησή του από το ιρακινό Κουρδιστάν, ο υπουργός Εξωτερικών είχε δηλώσει:
«Στο παρελθόν, υπήρξαν κάποια περιστατικά παρέμβασης από την πλευρά της Τουρκίας σε αυτό το έργο. Έχουμε καταστήσει σαφές ότι το έργο αυτό έχει ευρωπαϊκή σημασία και δεν πρόκειται να ανεχθούμε κανενός είδους παρέμβαση σε αυτό το θέμα».
Η κυβερνητική επιχειρηματολογία βασίζεται σε μια κρίσιμη διάκριση: άλλο η τεχνική ενημέρωση για την ασφάλεια της ναυσιπλοΐας και άλλο η αναγνώριση δικαιοδοσίας τρίτου κράτους.
Από νομική άποψη, μια ναυτιλιακή γνωστοποίηση δεν συνεπάγεται αυτομάτως αναγνώριση κυριαρχικών δικαιωμάτων.
Ωστόσο, το ερώτημα που θέτει η αντιπολίτευση αφορά κυρίως την πολιτική αξιοποίηση τέτοιων διαδικασιών από την Τουρκία.
Η Αθήνα επιδιώκει να διατηρήσει ανοικτούς τους διπλωματικούς διαύλους με την Άγκυρα, χωρίς να μεταβάλει τις θέσεις της για το διεθνές δίκαιο της θάλασσας και τις ελληνικές θαλάσσιες ζώνες.
Πρόκειται για μια ισορροπία που αποκτά ιδιαίτερη σημασία όσο πλησιάζουν τα επόμενα επιχειρησιακά στάδια του έργου.
Η γαλλική διακοίνωση και το ερώτημα: Ενημέρωση ή έμμεση αναγνώριση;
Στο επίκεντρο της αντιπαράθεσης βρίσκεται η γαλλική ρηματική διακοίνωση προς την Τουρκία, η οποία συνδέεται με τις έρευνες του γαλλικού πλοίου «Abeille Marengo» για την προετοιμασία της ηλεκτρικής διασύνδεσης.
Η διαδικασία προκάλεσε πολιτικές αντιδράσεις, καθώς η Τουρκία επιχειρεί να προβάλλει τις δικές της θέσεις για τις θαλάσσιες δικαιοδοσίες στην περιοχή.
Η ελληνική πλευρά υποστηρίζει ότι οι εργασίες πραγματοποιούνται βάσει του διεθνούς δικαίου και ότι δεν απαιτείται τουρκική άδεια.
Από την άλλη, η Άγκυρα επιδιώκει να εμφανίζεται ως παράγοντας που πρέπει να λαμβάνεται υπόψη σε δραστηριότητες στην Ανατολική Μεσόγειο.
Το κρίσιμο στοιχείο είναι ότι η νομική ισχύς μιας διαδικασίας και η πολιτική της αξιοποίηση δεν είναι ταυτόσημες έννοιες.
Μια ενημέρωση μπορεί να μην παράγει έννομες συνέπειες ως προς τα κυριαρχικά δικαιώματα, αλλά να χρησιμοποιηθεί από ένα κράτος για την ενίσχυση της διπλωματικής του επιχειρηματολογίας.
Ακριβώς σε αυτό το σημείο εστιάζεται η προειδοποίηση Ανδρουλάκη για το ενδεχόμενο δημιουργίας προηγουμένου.
Παράλληλα, η εμπλοκή της Γαλλίας αναδεικνύει ένα ευρύτερο ευρωπαϊκό ζήτημα: ποια είναι η πρακτική υποστήριξη που παρέχει η Ευρωπαϊκή Ένωση όταν ένα έργο στρατηγικής σημασίας αντιμετωπίζει αμφισβητήσεις από τρίτο κράτος;
Η σκιά Σαμαρά: Η κριτική που έρχεται και από τα δεξιά
Η συζήτηση για το καλώδιο έχει αποκτήσει και εσωτερική διάσταση για την κυβέρνηση, λόγω των παρεμβάσεων του Αντώνη Σαμαρά.
Ο πρώην πρωθυπουργός έχει εκφράσει έντονες αντιρρήσεις για την κυβερνητική διαχείριση των ελληνοτουρκικών, χρησιμοποιώντας χαρακτηρισμούς όπως «γκριζάρισμα» και «Πρέσπες του Αιγαίου».
Έχει επίσης ασκήσει κριτική για αυτό που περιγράφει ως «εκχώρηση της εξωτερικής πολιτικής της χώρας σε τρίτους».
Οι χαρακτηρισμοί αυτοί αποτελούν πολιτικές εκτιμήσεις του πρώην πρωθυπουργού και όχι διαπιστωμένες νομικές συνέπειες της γαλλικής διακοίνωσης.
Ωστόσο, η παρέμβασή του δημιουργεί πρόσθετη πίεση στην κυβέρνηση, καθώς η συζήτηση για το καλώδιο συνδέεται πλέον με τη γενικότερη στρατηγική της Αθήνας απέναντι στην Άγκυρα.
Το ερώτημα που τίθεται είναι κατά πόσο η προσπάθεια διατήρησης ήρεμων σχέσεων με την Τουρκία μπορεί να συνδυαστεί με την απρόσκοπτη άσκηση των κυριαρχικών δικαιωμάτων Ελλάδας και Κύπρου.
Η κυβέρνηση υποστηρίζει ότι οι δύο στόχοι δεν είναι ασύμβατοι.
Οι επικριτές της ζητούν πιο συγκεκριμένες διαβεβαιώσεις, ιδίως ως προς τη συνέχιση των ερευνών και της πόντισης.
Μητσοτάκης και Ευρώπη: Το καλώδιο γίνεται ζήτημα ευρωπαϊκής ευθύνης
Η πολιτική αντιπαράθεση αποκτά ευρύτερη διάσταση λόγω του ευρωπαϊκού χαρακτήρα της διασύνδεσης.
Το έργο Great Sea Interconnector δεν αφορά αποκλειστικά τις διμερείς σχέσεις Αθήνας και Λευκωσίας.
Πρόκειται για ενεργειακή υποδομή στρατηγικής σημασίας, η οποία έχει ενταχθεί στον ευρωπαϊκό σχεδιασμό διασυνδέσεων και έχει εξασφαλίσει ευρωπαϊκή χρηματοδότηση.
Η κυβέρνηση Μητσοτάκη επιδιώκει να αναδείξει ότι η υλοποίησή του δεν μπορεί να αποτελεί αποκλειστικά ελληνική ή κυπριακή υπόθεση, καθώς συνδέεται με την ενεργειακή ασφάλεια και τη συνοχή της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Η προσέγγιση αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία σε μια περίοδο κατά την οποία η Ευρώπη αναζητεί μεγαλύτερη ενεργειακή αυτονομία και επιχειρεί να ενισχύσει τις διασυνοριακές υποδομές της.
Για την Κύπρο, η διασύνδεση μπορεί να περιορίσει την ενεργειακή απομόνωση και να δημιουργήσει νέες δυνατότητες πρόσβασης στην ευρωπαϊκή αγορά ηλεκτρικής ενέργειας.
Για την Ελλάδα, ενισχύει τον ρόλο της ως ενεργειακού κόμβου στη Νοτιοανατολική Μεσόγειο.
Για τις Βρυξέλλες, αποτελεί δοκιμασία της ικανότητάς τους να υποστηρίζουν την υλοποίηση έργων κοινού ενδιαφέροντος όταν προκύπτουν γεωπολιτικά εμπόδια.
Το ερώτημα δεν είναι μόνο αν η Ευρωπαϊκή Ένωση χρηματοδοτεί το καλώδιο, αλλά και ποια διπλωματικά μέσα είναι διατεθειμένη να αξιοποιήσει για την προστασία της υλοποίησής του.
Βελόπουλος: «Προαναγγελθέν φιάσκο» – Στις 17:00 η Δούρου
Διαφορετική στάση από τους υπόλοιπους πολιτικούς αρχηγούς επέλεξε ο πρόεδρος της Ελληνικής Λύσης Κυριάκος Βελόπουλος, ο οποίος αρνήθηκε να συναντηθεί με τον υπουργό Εξωτερικών.
Ο κ. Βελόπουλος χαρακτήρισε τη διαδικασία «προαναγγελθέν φιάσκο», εκφράζοντας την αντίθεσή του στους κυβερνητικούς χειρισμούς.
Η απόφασή του να μη συμμετάσχει στην ενημέρωση εντάσσεται στην ευρύτερη κριτική που ασκεί η Ελληνική Λύση στην εξωτερική πολιτική της κυβέρνησης.
Αντίθετα, ΠΑΣΟΚ και ΚΚΕ επέλεξαν να ενημερωθούν από τον υπουργό και στη συνέχεια να παρουσιάσουν δημόσια τις επιφυλάξεις τους.
Στις 17:00 είναι προγραμματισμένη η ενημέρωση της Ρένας Δούρου από την πλευρά του ΣΥΡΙΖΑ, ενώ στον κύκλο των επαφών περιλαμβάνεται και η πρόεδρος της Πλεύσης Ελευθερίας Ζωή Κωνσταντοπούλου.
Η διαδικασία αναδεικνύει τις διαφορετικές πολιτικές στρατηγικές της αντιπολίτευσης, αλλά και τη σημασία που έχει αποκτήσει το ζήτημα του καλωδίου στην εσωτερική πολιτική αντιπαράθεση.
Το πραγματικό διακύβευμα: Ποιος καθορίζει τους κανόνες στην Ανατολική Μεσόγειο;
Πίσω από τις δημόσιες δηλώσεις και τις κομματικές αντιπαραθέσεις βρίσκεται ένα ευρύτερο ζήτημα που αφορά τη διαμόρφωση των ισορροπιών στην Ανατολική Μεσόγειο.
Η Τουρκία επιδιώκει να διατηρεί ενεργό ρόλο στις περιφερειακές ενεργειακές εξελίξεις, ενώ Ελλάδα και Κύπρος υποστηρίζουν ότι τα έργα τους πρέπει να υλοποιούνται σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο, χωρίς να εξαρτώνται από την έγκριση τρίτων κρατών.
Η ηλεκτρική διασύνδεση αποτελεί επομένως κάτι περισσότερο από μια ενεργειακή επένδυση.
Συνδέεται με την εφαρμογή του δικαίου της θάλασσας, την ασφάλεια των ευρωπαϊκών υποδομών και τη δυνατότητα της Ευρωπαϊκής Ένωσης να ασκεί αποτελεσματική διπλωματία στην περιοχή.
Παράλληλα, επηρεάζει τη συνολική εικόνα των ελληνοτουρκικών σχέσεων.
Η Αθήνα επιδιώκει να διατηρήσει την επικοινωνία με την Άγκυρα, χωρίς να επιτρέψει οι τουρκικές διεκδικήσεις να αποκτήσουν πρακτικό αντίκτυπο στις εργασίες του έργου.
Η αντιπολίτευση, από διαφορετικές πολιτικές αφετηρίες, ζητεί σαφήνεια ως προς τις διαδικασίες και συγκεκριμένες εγγυήσεις για την προστασία των ελληνικών και κυπριακών δικαιωμάτων.
Η επόμενη ημέρα: Το καλώδιο θα κριθεί στη θάλασσα, όχι στις δηλώσεις
Η ολοκλήρωση της ενημέρωσης των πολιτικών αρχηγών δεν κλείνει τη συζήτηση.
Αντίθετα, αναδεικνύει τρία ζητήματα που θα καθορίσουν την επόμενη φάση της αντιπαράθεσης.
Πρώτον, το ακριβές περιεχόμενο και η νομική σημασία της γαλλικής διακοίνωσης. Η διάκριση μεταξύ τεχνικής ενημέρωσης και αναγνώρισης δικαιοδοσίας πρέπει να είναι σαφής, ώστε να μην αφήνονται περιθώρια διαφορετικών ερμηνειών.
Δεύτερον, η συνέχιση των ερευνών και της πόντισης του καλωδίου. Η πραγματική πρόοδος του έργου θα αποτελέσει το ουσιαστικότερο κριτήριο για το αν οι τουρκικές αντιδράσεις μπορούν να επηρεάσουν το χρονοδιάγραμμα υλοποίησής του.
Τρίτον, η ευρωπαϊκή στάση. Η πολιτική και οικονομική υποστήριξη της διασύνδεσης πρέπει να συνοδεύεται από αποτελεσματική διπλωματική διαχείριση των εμποδίων που ανακύπτουν.
Για την κυβέρνηση, η πρόκληση είναι να αποδείξει ότι μπορεί να προχωρήσει το έργο χωρίς υποχώρηση από τις πάγιες ελληνικές θέσεις.
Για το ΠΑΣΟΚ, το ζητούμενο είναι να μη δημιουργηθεί αρνητικό προηγούμενο στις θαλάσσιες έρευνες.
Για το ΚΚΕ, το καλώδιο αποτελεί μέρος ευρύτερων γεωπολιτικών ανταγωνισμών που απαιτούν πολιτική αποτίμηση.
Και για την Ευρωπαϊκή Ένωση, η υπόθεση εξελίσσεται σε δοκιμασία της δυνατότητάς της να στηρίζει στην πράξη τις στρατηγικές ενεργειακές επιλογές της.
Το τελικό ερώτημα παραμένει ανοιχτό: Θα προχωρήσει η ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας–Κύπρου χωρίς νέες εμπλοκές ή θα εξελιχθεί σε ακόμη ένα πεδίο αντιπαράθεσης για τις θαλάσσιες δικαιοδοσίες στην Ανατολική Μεσόγειο;
Πηγή: pagenews.gr