Η Ευρώπη αποφάσισε ποιοι θα μιλούν στις διαπραγματεύσεις για την Ουκρανία. Δεν τους παρέδωσε, όμως, λευκή επιταγή για να δεσμεύσουν ολόκληρη την Ένωση.
Η επιλογή των ευρωπαϊκών θεσμών και πέντε χωρών —Γαλλίας, Γερμανίας, Βρετανίας, Ιταλίας και Πολωνίας— ως ευρωπαϊκής ομάδας στις ειρηνευτικές συνομιλίες απαντά στο πρόβλημα της εκπροσώπησης. Αφήνει ανοικτό ένα δυσκολότερο ζήτημα: ποιος μπορεί να εγκρίνει όσα ενδεχομένως συμφωνηθούν στο τραπέζι;
Οι πέντε πρωτεύουσες μπορούν να συντονίσουν θέσεις και να αναλάβουν εθνικές δεσμεύσεις. Δεν μπορούν, ωστόσο, να υποσχεθούν μόνες τους άρση ευρωπαϊκών κυρώσεων, ένταξη της Ουκρανίας ή αλλαγή της ενεργειακής νομοθεσίας.
Αυτή η απόσταση ανάμεσα στην εκπροσώπηση και την εξουσία λήψης αποφάσεων θα καθορίσει το πραγματικό βάρος της Ευρώπης.
Πέντε πρωτεύουσες αντί για έναν απεσταλμένο
Στο Δουβλίνο, την Παρασκευή 13 Νοεμβρίου, οι Ευρωπαίοι ηγέτες κατέληξαν σε συλλογικό σχήμα, αντί στην επιλογή ενός μοναδικού διαπραγματευτή.
Ο Αντόνιο Κόστα συνόψισε την πολιτική επιδίωξη: «Η Ευρώπη πρέπει να μιλά με μία σαφή και ενιαία φωνή».
Το σχήμα επιχειρεί να συνδυάσει τη στρατιωτική βαρύτητα των μεγάλων ευρωπαϊκών χωρών με τη θεσμική αρμοδιότητα της ΕΕ. Η συμμετοχή της Πολωνίας προσθέτει την οπτική της ανατολικής πτέρυγας, ενώ η παρουσία της Βρετανίας διατηρεί στο τραπέζι έναν κρίσιμο στρατιωτικό εταίρο εκτός Ένωσης.
Η κατανομή των αντικειμένων είναι επίσης σημαντική: η ΕΕ έχει κεντρικό ρόλο στην ευρωπαϊκή προοπτική της Ουκρανίας, την ανοικοδόμηση και την οικονομική της ανάκαμψη. Οι εγγυήσεις ασφαλείας εξετάζονται στο πλαίσιο της Συμμαχίας των Προθύμων, σε συντονισμό με το ΝΑΤΟ.
Οι κυρώσεις δεν προσφέρονται χωρίς απόφαση των κρατών
Για τη Μόσχα, η χαλάρωση των ευρωπαϊκών κυρώσεων θα αποτελούσε σημαντικό αντάλλαγμα σε μια διαπραγμάτευση.
Αυτό το αντάλλαγμα, όμως, δεν βρίσκεται στην αποκλειστική διάθεση της ευρωπαϊκής ομάδας. Οι βασικές αποφάσεις εξωτερικής πολιτικής για την επιβολή, τροποποίηση ή ανανέωση κυρώσεων απαιτούν ομοφωνία στο Συμβούλιο.
Επομένως, μια πολιτική συνεννόηση στο τραπέζι των συνομιλιών θα πρέπει να περάσει και από τις προβλεπόμενες ευρωπαϊκές διαδικασίες.
Το βέτο λειτουργεί διπλά. Μπορεί να εμποδίσει μια ανεπιθύμητη παραχώρηση, αλλά μπορεί επίσης να δυσκολέψει τη διατήρηση της υφιστάμενης πολιτικής, όταν απαιτείται ομόφωνη ανανέωση των μέτρων.
Η ευρωπαϊκή ενότητα αποτελεί προϋπόθεση τόσο για την πίεση προς τη Ρωσία όσο και για οποιαδήποτε μελλοντική αλλαγή πορείας.
Η ένταξη της Ουκρανίας δεν κλείνει σε μια ειρηνευτική σύνοδο
Το Κίεβο ζητά μια σταθερή θέση στη δυτική αρχιτεκτονική ασφάλειας και συγκεκριμένη ευρωπαϊκή προοπτική.
Η ενταξιακή διαδικασία, ωστόσο, δεν μπορεί να παρακαμφθεί με μια συμφωνία μεταξύ λίγων πρωτευουσών. Η προσχώρηση νέου κράτους απαιτεί ομοφωνία των κρατών-μελών και τις προβλεπόμενες εγκρίσεις και κυρώσεις της συνθήκης προσχώρησης.
Μια ειρηνευτική διαπραγμάτευση μπορεί να ενισχύσει την πολιτική δέσμευση προς την Ουκρανία. Δεν μπορεί να μετατρέψει αυτομάτως μια ημερομηνία ένταξης σε τετελεσμένο.
Αυτό περιορίζει τις άμεσες υποσχέσεις της ευρωπαϊκής ομάδας, αλλά επιβεβαιώνει και κάτι ουσιαστικό: η ευρωπαϊκή προοπτική της Ουκρανίας αποτελεί απόφαση της ίδιας της Ένωσης.
Το ρωσικό αέριο έχει διαφορετικούς κανόνες
Η ενέργεια είναι ακόμη ένα πεδίο στο οποίο μια εξωτερική πολιτική συμφωνία δεν αρκεί για να αλλάξει την ευρωπαϊκή πραγματικότητα.
Η ΕΕ έχει ήδη θεσπίσει σταδιακή απαγόρευση εισαγωγών ρωσικού φυσικού αερίου, με μεταβατικές προθεσμίες ανάλογα με το καύσιμο και τη διάρκεια των συμβολαίων.
Υπάρχει, όμως, μια κρίσιμη θεσμική διαφορά: ο σχετικός κανονισμός εγκρίθηκε με ειδική πλειοψηφία, όχι με ομοφωνία. Συνεπώς, δεν ισχύει ότι κάθε κυβέρνηση διαθέτει ατομικό βέτο σε οποιαδήποτε αλλαγή του.
Ισχύει ότι η ευρωπαϊκή ομάδα δεν μπορεί να υποκαταστήσει τον ευρωπαϊκό νομοθέτη. Μια συμφωνία Ουάσιγκτον–Μόσχας που θα προϋπέθετε επιστροφή ρωσικού αερίου στην ευρωπαϊκή αγορά θα έπρεπε να αντιμετωπίσει το ισχύον ευρωπαϊκό πλαίσιο.
Ο κίνδυνος: Να παρουσιαστούν οι ευρωπαϊκές αποφάσεις ως τετελεσμένες
Η μεγαλύτερη πίεση για την Ευρώπη μπορεί να εμφανιστεί όταν ένα προσχέδιο συμφωνίας φτάσει στις πρωτεύουσες για έγκριση.
Ένα κείμενο που θα προϋποθέτει ευρωπαϊκή χρηματοδότηση, χαλάρωση κυρώσεων ή ενεργειακές παραχωρήσεις θα μπορούσε να παρουσιαστεί ως έτοιμη λύση, πριν εξασφαλιστεί η ευρωπαϊκή συναίνεση.
Σε αυτή την περίπτωση, οι κυβερνήσεις θα κληθούν να επιλέξουν υπό πολιτική πίεση, με τον κίνδυνο κάθε αντίρρηση να εμφανίζεται ως εμπόδιο στην ειρήνη.
Η προειδοποίηση του Φρίντριχ Μερτς, «Σας παρακαλώ, όχι εκπλήξεις», αποτυπώνει ακριβώς αυτή την ανησυχία.
Από την παρουσία στο τραπέζι σε πραγματική πρόταση
Για την ευρωπαϊκή ομάδα ανοίγονται τρεις διαφορετικές διαδρομές.
Η πρώτη είναι να περιοριστεί στον συντονισμό, παρακολουθώντας τις συνομιλίες και διατηρώντας τις κοινές θέσεις.
Η δεύτερη είναι να βρεθεί αντιμέτωπη με εξωτερική πίεση που θα διαιρέσει τα κράτη-μέλη γύρω από κυρώσεις, ενέργεια και κόστος στήριξης της Ουκρανίας.
Η τρίτη είναι να καταθέσει ένα συνεκτικό ευρωπαϊκό πακέτο: χρηματοδότηση ανοικοδόμησης, ενταξιακή στήριξη και συμβολή στην ασφάλεια, με σαφείς όρους και τις αναγκαίες εγκρίσεις.
Στις 26–27 Νοεμβρίου, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο αναμένεται να εξετάσει τις χρηματοδοτικές ανάγκες της Ουκρανίας για το 2027 και μετά. Εκεί θα δοκιμαστεί η δυνατότητα των κυβερνήσεων να στηρίξουν με αποφάσεις την κοινή διπλωματική παρουσία.
Η Ευρώπη απέκτησε ομάδα συνομιλιών. Η ισχύς της θα εξαρτηθεί από το αν αυτή η ομάδα προσέρχεται με πραγματική εντολή, διαθέσιμους πόρους και κοινή πολιτική βούληση.
Πηγή: pagenews.gr