Από 1 Ιανουαρίου 2026, η Ευρωπαϊκή Ένωση ενεργοποίησε τον Μηχανισμό Συνοριακής Προσαρμογής Άνθρακα (ΜΣΠΑ), ένα πρωτόγνωρο εργαλείο περιβαλλοντικής πολιτικής που επιβάλλει όρια και επιβαρύνσεις άνθρακα στις εισαγωγές προϊόντων μεγάλης έντασης εκπομπών, όπως χάλυβας και αλουμίνιο, στο εσωτερικό της ΕΕ.
Τι σημαίνει πρακτικά
Ο μηχανισμός αυτός επιδιώκει να εξισώσει το κόστος των εκπομπών CO₂ ανάμεσα στα προϊόντα που παράγονται εντός της ΕΕ και σε εκείνα που εισάγονται από χώρες με χαμηλότερους περιβαλλοντικούς κανόνες ή χωρίς τιμολόγηση άνθρακα. Με άλλα λόγια, οι εισαγωγείς θα πρέπει να καταβάλλουν μια ίδια περίπου τιμή άνθρακα με αυτή που πληρώνουν οι ευρωπαϊκές βιομηχανίες για τα ίδια προϊόντα, ώστε να αποφεύγεται η μεταφορά ρυπογόνων παραγωγικών δραστηριοτήτων εκτός ΕΕ (γνωστό ως “carbon leakage”).
Αυτό εφαρμόζεται σε προϊόντα όπως:
- χάλυβας και αλουμίνιο
- τσιμέντο και λιπάσματα
- ηλεκτρισμός και υδρογόνο με στόχο να διατηρηθεί η ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής βαριάς βιομηχανίας χωρίς να υπονομεύονται τα κλιματικά της πλεονεκτήματα.
Πολιτικό και γεωοικονομικό υπόβαθρο
- Ο ΜΣΠΑ αποτελεί κεντρικό εργαλείο του Ευρωπαϊκού Πράσινου Συμφώνου και της στρατηγικής της ΕΕ για ουδετερότητα άνθρακα έως το 2050. Συνοδεύει το ΣΕΔΕ (Σύστημα Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών) και επεκτείνει την εφαρμογή των κανόνων και εκτός των συνόρων της Ένωσης, επιχειρώντας να εξισορροπήσει περιβαλλοντικούς στόχους και διεθνή ανταγωνιστικότητα.
- Ωστόσο, η εφαρμογή του δεν είναι άμοιρη εντάσεων: εταίροι όπως η Κίνα, η Ινδία, η Βραζιλία και η Τουρκία έχουν εκφράσει έντονες αντιρρήσεις, βλέποντας τον μηχανισμό ως μεταμφιεσμένο προστατευτισμό που μπορεί να περιορίσει τις εξαγωγές τους στην ευρωπαϊκή αγορά.
- Παρά τις επικρίσεις, η ΕΕ προχωρά, καθώς θεωρεί ότι η προστασία του κλίματος και η αντιμετώπιση της απειλής της κλιματικής αλλαγής απαιτούν περαιτέρω οικονομικά εργαλεία πέρα από την εσωτερική ρύθμιση εκπομπών.
Πιθανές επιπτώσεις
Για την ευρωπαϊκή βιομηχανία:
- Μειώνει τον κίνδυνο «διαρροής άνθρακα» και ενισχύει τα κίνητρα για επενδύσεις σε καθαρότερες τεχνολογίες.
Για ξένους παραγωγούς:
- Προκαλεί αυξημένα κόστη συμμόρφωσης, ειδικά για χώρες χωρίς δικά τους συστήματα τιμολόγησης άνθρακα (π.χ. Ινδία), και αύξηση διοικητικών και τεχνικών υποχρεώσεων.
Για το διεθνές εμπόριο:
- Πιθανόν να πυροδοτήσει διπλωματικές διαπραγματεύσεις και εντάσεις, καθώς μεγάλο μέρος των εμπορευμάτων που διακινούνται παγκοσμίως θα πρέπει να αποδεικνύει ή να αντισταθμίζει τις εκπομπές CO₂ ώστε να μην υπόκειται πρόσθετους δασμούς.
Κριτική και προκλήσεις
- Κορυφαίες επιχειρηματικές ενώσεις και βιομηχανικοί φορείς έχουν εκφράσει ανησυχίες για γραφειοκρατία, αβεβαιότητα στην εφαρμογή και πιθανή διπλή επιβάρυνση τόσο για εγχώριους παραγωγούς όσο και για εισαγωγείς.
- Επίσης, η ζήτηση για ακριβή δεδομένα εκπομπών και επαλήθευση από ξένες εταιρείες εγείρει τεχνικά και πρακτικά ζητήματα που θα απαιτήσουν διεθνή συνεργασία και αυξημένη διαφάνεια.
Η ενεργοποίηση του Μηχανισμού Συνοριακής Προσαρμογής Άνθρακα σηματοδοτεί μια νέα εποχή στις σχέσεις μεταξύ περιβάλλοντος και εμπορίου. Η ΕΕ επιχειρεί να μεταφέρει την κλιματική της φιλοδοξία πέρα από τα δικά της σύνορα, αναδιαμορφώνοντας λογικές ανταγωνισμού και κόστους στην παγκόσμια παραγωγή — με βαθιές γεωπολιτικές και οικονομικές επιπτώσεις που θα αφορούν τις εμπορικές σχέσεις για χρόνια.
Πηγή: pagenews.gr