Τραμπ, Ιράν και η Διπλωματία των «Κανόνων» — Όταν η Διαπραγμάτευση Συνοδεύεται από Απειλή Πολέμου

Σε μια εξαιρετικά κρίσιμη καμπή των σχέσεων Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράν, ο Πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ επιχειρεί για τρίτη φορά να ανοίξει πυρηνικές συνομιλίες με την Τεχεράνη, εν μέσω έντονης στρατιωτικής κινητοποίησης και διεθνούς ανησυχίας για κλιμάκωση. Το γεωπολιτικό σκηνικό παραμένει ρευστό, με την Ουάσινγκτον να συνδυάζει διπλωματία και στρατιωτική πίεση σε μια προσέγγιση που πολλοί σχολιαστές χαρακτηρίζουν «διπλωματία των κανονιοφόρων».

Συνομιλίες υπό Στρατιωτική Σκιά

Οι συνομιλίες που έχουν προγραμματιστεί για την ερχόμενη Παρασκευή στην Κωνσταντινούπολη μεταξύ του ειδικού απεσταλμένου των ΗΠΑ, Στιβ Γουίτκοφ, και του Ιρανού ΥΠΕΞ Αμπάς Αραγτσί, έχουν χαρακτηριστεί από Αμερικανούς αξιωματούχους ως ειλικρινής προσπάθεια για συμφωνία στο πυρηνικό πρόγραμμα, αλλά συνοδεύονται από μεταφορά μεγάλων στρατιωτικών δυνάμεων στον Περσικό Κόλπο, συμπεριλαμβανομένου και αεροπλανοφόρου.

Παρά τη ρητορική περί διαλόγου, υπάρχουν ξεκάθαρα μηνύματα πίεσης: ο Τραμπ έχει προειδοποιήσει ότι αν δεν επιτευχθεί συμφωνία, «θα συμβούν κακά πράγματα», αφήνοντας ανοικτό το ενδεχόμενο στρατιωτικής δράσης.

Η Πλευρά του Ιράν: Διάλογος με Όρους

Η Τεχεράνη, υπό τη νέα ηγεσία του προέδρου Μασούντ Πεζεσκιάν, έχει δώσει εντολή για άμεσες διαπραγματεύσεις με τις ΗΠΑ, επιμένοντας όμως ότι στο τραπέζι πρέπει να βρίσκεται αποκλειστικά το πυρηνικό πρόγραμμα και όχι άλλα ζητήματα, όπως οι περιφερειακές επιρροές ή οι υποτιθέμενες ιρανικές επιθετικές ενέργειες.

Το Ιράν έχει επίσης εκφράσει ετοιμότητα να συμμετάσχει σε «δίκαιες και αμοιβαία επωφελείς συνομιλίες», υπό τον όρο ότι θα πάψει η στρατιωτική πίεση και οι απειλές.

Πολιτικές Διαφορές και Προκλήσεις

Αμερικανοί αξιωματούχοι επιμένουν ότι ο Τραμπ ανοιχτόμυαλα επιδιώκει διάλογο, αλλά πολλοί στη Δυτική Πτέρυγα είναι σκεπτικοί για το κατά πόσο μια στρατιωτική επίθεση θα φέρει πραγματική αλλαγή πολιτικής στο Ιράν.

Από την πλευρά του, ο ανώτατος ηγέτης του Ιράν αγνοεί σε μεγάλο βαθμό τις στρατιωτικές απειλές και επαναλαμβάνει πως οποιαδήποτε στρατιωτική επίθεση θα μπορούσε να οδηγήσει σε περιφερειακή σύγκρουση — μία προειδοποίηση που έχει προκαλέσει αίσθηση στην περιοχή και πέραν αυτής.

Περιφερειακή Αντίδραση και Διεθνής Πίεση

Οι διεθνείς αντιδράσεις είναι ενδεικτικές της ευρύτερης ανησυχίας:

• Η Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα έχουν καλέσει σε άμεσο διάλογο αντί του πολέμου, υποστηρίζοντας ότι η Μέση Ανατολή δεν χρειάζεται άλλη σύρραξη.
• Τουρκία, Κατάρ και Αίγυπτος παίζουν ενεργό διαμεσολαβητικό ρόλο, καλώντας σε ευρύτερη περιφερειακή συμμετοχή στις συνομιλίες.
• Το Ισραήλ, που παραδοσιακά πιέζει για αυστηρότερη αντιμετώπιση του Ιράν, έχει συντονίσει στρατιωτικά και διπλωματικά βήματα με τις ΗΠΑ, διατηρώντας όμως επιφυλάξεις για περιορισμένης κλίμακας στρατιωτικές επιλογές.

Οικονομικές Αντιδράσεις στις Αγορές

Ακόμα και οι διεθνείς αγορές έχουν αντιδράσει: οι τιμές του πετρελαίου σημείωσαν έντονη πτώση, με πτώση έως 6%, μετά τα σήματα αποκλιμάκωσης λόγω της επικείμενης επανέναρξης των διαπραγματεύσεων και της σταθερής παραγωγής του OPEC+.

Παράλληλες Απειλές και Αβεβαιότητες

Παρά τις προσπάθειες αποκλιμάκωσης, η ένταση παραμένει εμφανής, με αναφορές για δυνατότητα «νόμιμων στόχων» αμερικανικών βάσεων από πλευράς Ιράν σε περίπτωση στρατιωτικής επέμβασης.

Η κατάσταση παραμένει ένα γεωπολιτικό σταυροδρόμι — διπλωματία και στρατιωτική ισχύς λειτουργούν ταυτόχρονα, ενώ η επόμενη σύνοδος στην Κωνσταντινούπολη μπορεί να αποδειχθεί καταλυτική για την επόμενη φάση των σχέσεων ΗΠΑ–Ιράν.

Αβεβαιότητα για πυρηνική συμφωνία

Η τρίτη προσπάθεια του Προέδρου των ΗΠΑ να επαναφέρει συνομιλίες με το Ιράν συνοδεύεται από στρατιωτική πίεση και διεθνείς ανησυχίες.

Ο Πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, επιχειρεί για τρίτη φορά από την επιστροφή του στο αξίωμα να εξασφαλίσει μια πυρηνική συμφωνία με το Ιράν, ενώ η διεθνής κοινότητα παρακολουθεί με σκεπτικισμό την αυξανόμενη στρατιωτική παρουσία των ΗΠΑ στον Κόλπο.

Παρά τις διαβεβαιώσεις Αμερικανών αξιωματούχων ότι η διπλωματική προσπάθεια είναι ειλικρινής, οι κινήσεις του Τραμπ υποδηλώνουν ότι η απειλή στρατιωτικής δράσης παραμένει στο τραπέζι. Ο Πρόεδρος στέλνει μήνυμα ισχύος με μια μαζική συγκέντρωση δυνάμεων στην περιοχή, αξιοποιώντας τόσο την στρατιωτική υπεροπλία όσο και την απομόνωση του ιρανικού καθεστώτος λόγω μαζικών διαδηλώσεων.

Ωστόσο, η προθυμία του ανώτατου ηγέτη του Ιράν να δεχθεί τους όρους Τραμπ παραμένει αμφίβολη, καθώς οι διαφορές ανάμεσα στα δύο μέρη παραμένουν μεγάλες, ειδικά στα ζητήματα εμπλουτισμού ουρανίου και πυραυλικών προγραμμάτων.

Οι προηγούμενες προσπάθειες είχαν διαφορετικά αποτελέσματα: Τον Ιούνιο, οι πυρηνικές συνομιλίες κατέληξαν σε στρατιωτική σύγκρουση, με επιθέσεις στις εγκαταστάσεις του Ιράν, ενώ η δεύτερη απόπειρα το περασμένο φθινόπωρο απέτυχε να φέρει ουσιαστικά αποτελέσματα.

Ταυτόχρονα, οι ΗΠΑ έχουν μεταφέρει σημαντικές δυνάμεις πυρός στην περιοχή, από αεροπλανοφόρα μέχρι πλοία υποστήριξης, ενώ η Τουρκία, το Κατάρ, η Αίγυπτος και άλλες χώρες ανέλαβαν ενεργό διπλωματική παρέμβαση για την εκτόνωση της έντασης, προγραμματίζοντας συνομιλίες στην Κωνσταντινούπολη με τη συμμετοχή αραβικών κρατών ως παρατηρητών.

Το Ισραήλ, αν και παραδοσιακά υπέρ μιας επιθετικής στρατιωτικής λύσης, φαίνεται ότι ανησυχεί για τις συμβολικές και περιορισμένης κλίμακας επιθέσεις, φοβούμενο μαζικά ιρανικά αντίποινα. Στρατηγοί όπως ο Εγιάλ Ζαμίρ και ο Δαν Κέιν έχουν ήδη ενημερώσει την Ουάσινγκτον για τα σχέδια άμυνας και επίθεσης σε περίπτωση πολέμου.

Σύμφωνα με Αμερικανούς αξιωματούχους, ο Τραμπ δεν φαίνεται έτοιμος να ξεκινήσει στρατιωτική δράση άμεσα, αν και συνεχίζει να προβάλλει την στρατιωτική του ισχύ. Η στρατηγική του συνδυάζει πυρηνική διπλωματία με «κανόνια», διατηρώντας την πίεση στο Ιράν ενώ αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο διαλόγου.

Η γεωπολιτική ισορροπία στην περιοχή παραμένει εύθραυστη: Αν οι διαπραγματεύσεις της Παρασκευής αποτύχουν, η κατάσταση μπορεί να εκτραπεί γρήγορα σε στρατιωτική κρίση, σύμφωνα με διπλωμάτες των μεσολαβητικών χωρών. Το Ιράν, από την πλευρά του, επιμένει ότι θα συζητήσει μόνο το πυρηνικό ζήτημα, αποκλείοντας άλλα θέματα όπως το πρόγραμμα πυραύλων.

Η κατάσταση παραμένει ρευστή, με τον κόσμο να παρακολουθεί μια αβέβαιη ισορροπία ανάμεσα σε στρατιωτική πίεση και διπλωματική προσπάθεια, που μπορεί ανά πάσα στιγμή να μετατραπεί σε κρίση με παγκόσμιες συνέπειες.