Γαλλικό «άνοιγμα» σε Ελλάδα και Κύπρο για τον ΙΜΟ: παζάρι με το ETS για πράσινη ναυτιλία

Η Γαλλία επιχειρεί να στήσει μια νέα γέφυρα προς την Ελλάδα και την Κύπρο, αναζητώντας τρόπο να κλείσει τα εσωτερικά ρήγματα στην Ευρωπαϊκή Ένωση και να εμφανιστεί με ενιαία γραμμή στον Διεθνή Ναυτιλιακό Οργανισμό (ΙΜΟ), όπου κρίνεται η παγκόσμια συμφωνία για την απαλλαγή της ναυτιλίας από τον άνθρακα. Το μήνυμα από το Παρίσι είναι σαφές: αν υπάρξει παγκόσμιο πλαίσιο στο IMO για μηδενικές καθαρές εκπομπές, τότε ανοίγει ο δρόμος για προσαρμογή του ευρωπαϊκού συστήματος τιμολόγησης άνθρακα στη ναυτιλία, με τρόπο που θα μπορούσε να κάνει πιο «ανεκτή» την ευρωπαϊκή πολιτική για χώρες με ισχυρό ναυτιλιακό αποτύπωμα, όπως η Ελλάδα και η Κύπρος.

Η συζήτηση δεν γίνεται σε κενό αέρος. Η επέκταση του EU ETS (Σύστημα Εμπορίας Εκπομπών) στη ναυτιλία έχει πυροδοτήσει αντιδράσεις, καθώς εισάγει ένα άμεσο κόστος άνθρακα για τις θαλάσσιες μεταφορές που «πιάνει» ευρωπαϊκά λιμάνια. Οι επικριτές υποστηρίζουν ότι δημιουργεί αντικίνητρο, οδηγώντας μέρος της κίνησης σε παρακάμψεις μέσω μη ευρωπαϊκών λιμένων, ώστε να περιορίζεται η έκθεση στην ευρωπαϊκή τιμή άνθρακα. Αυτή η κριτική, που ακούγεται εδώ και μήνες, γίνεται τώρα κεντρικό επιχείρημα στις διαπραγματεύσεις, καθώς η ΕΕ προσπαθεί να ισορροπήσει μεταξύ κλιματικής φιλοδοξίας και ανταγωνιστικότητας των λιμένων της.

Η γαλλική στρατηγική: «παγκόσμια συμφωνία πρώτα», μετά αλλαγές στο ETS

Σύμφωνα με το Euractiv, Γάλλος κυβερνητικός αξιωματούχος άφησε να εννοηθεί ότι το ETS είναι απίθανο να αλλάξει χωρίς μια παγκόσμια συμφωνία για την απανθρακοποίηση των ναυτιλιακών καυσίμων, προσθέτοντας πως «δεν είναι επιθυμητό, ακόμη και για τα δύστροπα κράτη μέλη, να διατηρηθεί η τρέχουσα κατάσταση». Η φράση αυτή ερμηνεύεται ως σήμα ότι το Παρίσι αντιλαμβάνεται το πολιτικό κόστος της σημερινής ευρωπαϊκής αρχιτεκτονικής και αναζητά έναν συμβιβασμό: να πάρει πρώτα την παγκόσμια έγκριση στον ΙΜΟ και μετά να προχωρήσει σε αναπροσαρμογή του ευρωπαϊκού πλαισίου, ώστε να μην υπάρχουν δύο συστήματα που «τραβούν» τη ναυτιλία σε διαφορετικές κατευθύνσεις.

Εδώ βρίσκεται και το πραγματικό διακύβευμα. Αν η ΕΕ πετύχει να περάσει στον ΙΜΟ ένα πλαίσιο που βάζει διεθνείς κανόνες και οικονομικά κίνητρα, τότε μπορεί να ισχυριστεί ότι το ευρωπαϊκό ETS στη ναυτιλία χρειάζεται ευθυγράμμιση. Αν δεν το πετύχει, η Ευρώπη κινδυνεύει να μείνει με ένα περιφερειακό εργαλείο που προκαλεί πολιτικές εντάσεις, ενώ οι αντίπαλοί της το παρουσιάζουν ως μονομερή επιβάρυνση του διεθνούς εμπορίου.

Ελλάδα και Κύπρος στο επίκεντρο: όταν η ναυτιλία γίνεται πολιτική ισχύος

Η αναφορά σε Ελλάδα και Κύπρο δεν είναι τυχαία. Πρόκειται για δύο κράτη-μέλη με ισχυρό ναυτιλιακό βάρος, τα οποία έχουν εκφράσει επιφυλάξεις για την επέκταση του ETS στη ναυτιλία, προειδοποιώντας για επιπτώσεις τόσο στους φορείς εκμετάλλευσης πλοίων όσο και στα ευρωπαϊκά λιμάνια. Το Euractiv σημειώνει ότι Αθήνα και Λευκωσία έχουν «σπάσει τις τάξεις» σε ευρωπαϊκές συνεννοήσεις στο πλαίσιο των συζητήσεων του ΙΜΟ, δυσκολεύοντας την προσπάθεια να εμφανιστεί η ΕΕ ως ενιαίο μπλοκ.

Το επιχείρημα που επανέρχεται είναι ότι το ETS, όπως εφαρμόζεται στη ναυτιλία, μπορεί να ωθήσει σε μεγάλες παρακάμψεις, ιδίως όταν οι κανόνες προβλέπουν πλήρη επιβάρυνση για ταξίδια μεταξύ ευρωπαϊκών λιμανιών, αλλά μικρότερη επιβάρυνση όταν μια διαδρομή ξεκινά ή τελειώνει εκτός ΕΕ. Το αποτέλεσμα, κατά τους επικριτές, είναι να δημιουργείται μια νέα «γεωγραφία κόστους» που ευνοεί κόμβους εκτός Ένωσης.

Η σκιά της Ουάσιγκτον: ο παράγοντας Τραμπ και οι απειλές αντιποίνων

Η υπόθεση περιπλέκεται από τη στάση των ΗΠΑ. Η αμερικανική πλευρά έχει απειλήσει με αντίποινα προς χώρες που στηρίζουν την προσωρινά συμφωνημένη συμφωνία καυσίμων του ΙΜΟ, γεγονός που, σύμφωνα με το Euractiv, επηρέασε το πολιτικό κλίμα και οδήγησε σε τριβές και ενδοευρωπαϊκές διαφοροποιήσεις.

Σε αυτό το σημείο, η Γαλλία φαίνεται να θέλει να «κλειδώσει» την ΕΕ σε κοινή στάση για να αντιμετωπίσει την αμερικανική πίεση. Η λογική είναι απλή: όσο πιο ενιαία εμφανίζεται η Ευρώπη, τόσο λιγότερο ευάλωτη είναι σε διμερείς πιέσεις. Αν όμως δύο ισχυρά ναυτιλιακά κράτη διατηρούν ανοιχτές επιφυλάξεις, το ευρωπαϊκό μέτωπο αποδυναμώνεται σε μια κρίσιμη διαπραγμάτευση.

Τι προβλέπει το Πλαίσιο Μηδενικών Εκπομπών του ΙΜΟ

Στην καρδιά της διαμάχης βρίσκεται το ίδιο το σχήμα του ΙΜΟ. Το IMO Net-Zero Framework περιγράφεται ως πλαίσιο που συνδυάζει υποχρεωτικά όρια εκπομπών και τιμολόγηση αερίων του θερμοκηπίου για τη ναυτιλία σε παγκόσμιο επίπεδο. Η φιλοσοφία του βασίζεται σε έναν διπλό μηχανισμό: όσοι χρησιμοποιούν καύσιμα που εκπέμπουν πάνω από αυστηρά όρια θα πληρώνουν τέλη/μονάδες συμμόρφωσης, ενώ όσοι υιοθετούν καύσιμα χαμηλών εκπομπών θα ανταμείβονται.

Αυτό το μοντέλο επιχειρεί να φτιάξει μια παγκόσμια αγορά κινήτρων για καθαρότερα καύσιμα και τεχνολογίες, ώστε να μη λειτουργεί η μετάβαση αποσπασματικά. Όμως η διεθνής πολιτική είναι αυτή που συχνά καθορίζει το αποτέλεσμα, με το Reuters να έχει καταγράψει ότι η διαμάχη γύρω από την τιμολόγηση άνθρακα στη ναυτιλία έχει μετατραπεί σε πεδίο αντιπαράθεσης μεταξύ ΗΠΑ και ενός ευρύτερου μπλοκ που υποστηρίζει την πρωτοβουλία.

Γιατί η Γαλλία «ποντάρει» στην υπόσχεση αναπροσαρμογής του ETS

Το Παρίσι φαίνεται να χρησιμοποιεί την πιθανότητα ελάφρυνσης από την ευρωπαϊκή τιμολόγηση ως πολιτικό εργαλείο: δώστε στήριξη στον ΙΜΟ τώρα, για να ανοίξει δρόμος αλλαγών μετά. Όμως η ίδια η γαλλική κυβέρνηση αναγνωρίζει ότι πολλές χώρες της ΕΕ δεν είναι πρόθυμες να αναθεωρήσουν άμεσα τους κανόνες του ETS για τη ναυτιλία, κάτι που κάνει ακόμη πιο απαραίτητες τις «σαφείς δεσμεύσεις» για το πώς θα γίνει η ευθυγράμμιση, αν και όταν υπάρξει πολυμερές πλαίσιο.

Αυτή η λεπτομέρεια είναι καθοριστική για Αθήνα και Λευκωσία. Δεν αρκεί μια γενική υπόσχεση ότι «κάτι θα αλλάξει». Χρειάζονται συγκεκριμένες πολιτικές εγγυήσεις για το πότε, πώς και σε ποιο βαθμό θα προσαρμοστεί το ευρωπαϊκό σύστημα, ώστε να μην εγκλωβιστεί η ναυτιλία σε ένα διπλό καθεστώς υποχρεώσεων.

Η μάχη της μετάβασης: λιμάνια, καύσιμα και ανταγωνιστικότητα

Πίσω από τη διπλωματία, υπάρχει ένα πρακτικό οικονομικό ερώτημα: ποιος θα πληρώσει το κόστος της μετάβασης και πώς θα αποφευχθούν στρεβλώσεις. Οι επικριτές του ETS υποστηρίζουν ότι το σημερινό μοντέλο μπορεί να ευνοήσει μη ευρωπαϊκούς κόμβους και να πιέσει τις ευρωπαϊκές αλυσίδες logistics. Από την άλλη, όσοι θέλουν ισχυρή ευρωπαϊκή πολιτική υποστηρίζουν ότι χωρίς σταθερό σήμα τιμής άνθρακα, οι επενδύσεις σε καθαρά καύσιμα και υποδομές θα μείνουν πίσω.

Η Γαλλία, σε αυτό το δίπολο, δείχνει να επιδιώκει ένα «διπλό κλείδωμα»: ισχυρό παγκόσμιο πλαίσιο στον ΙΜΟ, και κατόπιν εξορθολογισμό της ευρωπαϊκής εφαρμογής, ώστε να μειωθούν οι παρενέργειες χωρίς να χαθεί ο κλιματικός στόχος.

Το συμπέρασμα: ένας συμβιβασμός που θα κρίνει την ευρωπαϊκή ενότητα

Η γαλλική κίνηση προς Ελλάδα και Κύπρο μοιάζει με προσεκτικά υπολογισμένο άνοιγμα: στήριξη στον ΙΜΟ με αντάλλαγμα έναν πιο «δίκαιο» ευρωπαϊκό μηχανισμό. Το αν η Αθήνα και η Λευκωσία θα πειστούν, θα εξαρτηθεί από το πόσο χειροπιαστές θα είναι οι δεσμεύσεις για αναπροσαρμογή του ETS και από το αν η ΕΕ μπορεί να εγγυηθεί ότι η πράσινη μετάβαση στη ναυτιλία δεν θα μετατραπεί σε ανταγωνιστικό μειονέκτημα για τα ευρωπαϊκά λιμάνια και τους στόλους που δραστηριοποιούνται στην ήπειρο.

Σε κάθε περίπτωση, το διακύβευμα υπερβαίνει ένα τεχνικό κανονιστικό πλαίσιο. Είναι η ίδια η ικανότητα της Ευρώπης να μιλήσει με μία φωνή σε έναν διεθνή οργανισμό, σε μια συγκυρία όπου οι κλιματικές πολιτικές γίνονται όλο και περισσότερο πεδίο γεωπολιτικής σύγκρουσης.

Πηγή: Pagenews.gr