Κοινό ευρωπαϊκό χρέος: Το σχέδιο της Κομισιόν για να θωρακιστεί το ευρώ σε έναν κόσμο «οικονομικών όπλων»

Σε μια περίοδο όπου η νομισματική πολιτική και το χρηματοπιστωτικό σύστημα μετατρέπονται ολοένα και περισσότερο σε γεωπολιτικά εργαλεία, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή κρούει τον κώδωνα του κινδύνου: αν η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν κινηθεί άμεσα και συντονισμένα, κινδυνεύει να βρεθεί οικονομικά εκτεθειμένη και πολιτικά αδύναμη. Στο επίκεντρο των προτάσεων της Κομισιόν βρίσκεται η ενίσχυση του ευρώ και η συστηματοποίηση της έκδοσης κοινού ευρωπαϊκού χρέους, ως βασικού πυλώνα οικονομικής και χρηματοπιστωτικής ασφάλειας.

Η παρέμβαση αποτυπώνεται σε έγγραφο πολιτικής που απευθύνεται στο Eurogroup, ενόψει της συνεδρίασης της 16ης του μήνα, και σκιαγραφεί τις προκλήσεις που αντιμετωπίζει η Ένωση σε ένα περιβάλλον αυξανόμενης παγκόσμιας αστάθειας και ανταγωνισμού.

Το ευρώ ως στρατηγικό εργαλείο

Στο έγγραφο, η Κομισιόν τονίζει ότι η ΕΕ οφείλει να ενισχύσει τον διεθνή ρόλο του ευρώ ως αποθεματικού νομίσματος, προκειμένου να μειώσει την εξάρτησή της από το δολάριο και να αυξήσει την ικανότητά της να προωθεί τα δικά της γεωοικονομικά συμφέροντα. Καθοριστικό ρόλο σε αυτή τη στρατηγική παίζει η ενοποίηση των καταθέσεων και του χρηματοπιστωτικού συστήματος εντός της ζώνης του ευρώ, μια μεταρρύθμιση που παραμένει ημιτελής εδώ και χρόνια.

Η Επιτροπή επισημαίνει ότι, παρά το γεγονός πως η ΕΕ έχει ήδη εκδώσει περίπου 1 τρισ. ευρώ κοινού χρέους, το μέγεθος και η ρευστότητα αυτής της αγοράς υστερούν δραματικά σε σύγκριση με τις Ηνωμένες Πολιτείες, όπου το δημόσιο χρέος αγγίζει τα 27 τρισ. δολάρια. Το αποτέλεσμα είναι τα ευρωπαϊκά ομόλογα —παρά τη μέγιστη πιστοληπτική αξιολόγηση (ΑΑΑ)— να μην μπορούν να καλύψουν τη ζήτηση μεγάλων θεσμικών επενδυτών που αναζητούν βαθιές και ρευστές αγορές.

Κοινό χρέος: αναγκαίο αλλά πολιτικά δύσκολο

Η Κομισιόν αναγνωρίζει ανοιχτά τις πολιτικές αντιστάσεις. Χώρες όπως η Γερμανία και η Φινλανδία αποδέχθηκαν την έκδοση κοινού χρέους κατά την πανδημία και για τη χρηματοδότηση του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, αλλά εμφανίζονται πλέον απρόθυμες να μονιμοποιήσουν αυτή την πρακτική.

Ωστόσο, το ίδιο το έγγραφο υπογραμμίζει ότι, υπό τις παρούσες συνθήκες —τεχνολογικός ανταγωνισμός με ΗΠΑ και Κίνα, ανάγκη μαζικών επενδύσεων και γεωπολιτικές εντάσεις— δεν υπάρχει ρεαλιστική εναλλακτική. Το ζήτημα του κοινού χρέους τίθεται έτσι εκ νέου στο τραπέζι του Eurogroup, με στόχο μια επικαιροποιημένη πολιτική αποτίμηση.

Η παρέμβαση της ΕΚΤ και το ψηφιακό ευρώ

Στην ίδια κατεύθυνση κινείται και η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα. Η πρόεδρος της ΕΚΤ, Κριστίν Λαγκάρντ, ανακοίνωσε ότι η Τράπεζα θα καταθέσει γραπτή παρέμβαση στην επερχόμενη Σύνοδο Κορυφής, όπου θα συμμετάσχουν και οι Μάριο Ντράγκι και Ενρίκο Λέτα.

Η ΕΚΤ αναμένεται να δώσει έμφαση:

• στην ενοποίηση του χρηματοπιστωτικού τομέα,
• στην άρση των εμποδίων που κρατούν ανολοκλήρωτη την εσωτερική αγορά,
• και στη νομοθέτηση του ψηφιακού ευρώ, σε συνδυασμό με σύγχρονα ευρωπαϊκά συστήματα πληρωμών.

Όπως επισημαίνεται, χωρίς αυτές τις κινήσεις, η ΕΕ κινδυνεύει να παραμείνει ουραγός σε έναν τομέα κρίσιμο για τη νομισματική κυριαρχία.

Η «Ομάδα των Έξι» και το ερώτημα της συναίνεσης

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον προκαλεί η εμφάνιση της λεγόμενης «Ομάδας των Έξι» ισχυρότερων οικονομιών της ΕΕ —Γερμανία, Γαλλία, Ιταλία, Ισπανία, Πολωνία και Ολλανδία— η οποία μέχρι στιγμής λειτουργεί άτυπα. Η ομάδα αυτή έχει θέσει ως στόχους, μεταξύ άλλων, την τραπεζική ενοποίηση, την ολοκλήρωση της εσωτερικής αγοράς, την κοινή πολιτική άμυνας και ασφάλειας και την αποκατάσταση της εφοδιαστικής αλυσίδας κρίσιμων πρώτων υλών.

Το κρίσιμο ερώτημα είναι αν η «Ομάδα των Έξι» θα λειτουργήσει ως καταλύτης συναίνεσης για τα 27 κράτη-μέλη ή αν θα εξελιχθεί σε έναν σκληρό πυρήνα, θέτοντας τους όρους στους υπόλοιπους.

Η συζήτηση για το κοινό ευρωπαϊκό χρέος επιστρέφει στο προσκήνιο όχι ως ιδεολογική επιλογή, αλλά ως ζήτημα στρατηγικής επιβίωσης. Σε έναν κόσμο όπου το χρήμα, οι κυρώσεις και τα νομίσματα χρησιμοποιούνται ως όπλα, η ΕΕ καλείται να αποφασίσει αν θα κινηθεί προς βαθύτερη ενοποίηση ή αν θα παραμείνει εγκλωβισμένη στις εσωτερικές της αντιφάσεις.

Πηγές

Με πληροφορίες από: Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Eurogroup, Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, δηλώσεις Κριστίν Λαγκάρντ, ευρωπαϊκά policy papers και θεσμικές πηγές της ΕΕ.