Προς πλήρες μπλόκο στο Ρωσικό αργό: Η ΕΕ ανεβάζει τον πήχη στη ναυτιλία

Η Ευρωπαϊκή Ένωση ετοιμάζεται να κάνει το πιο επιθετικό βήμα της μέχρι σήμερα στην «καρδιά» του εμπορίου ρωσικού πετρελαίου: τη θαλάσσια μεταφορά. Στο τραπέζι βρίσκεται πλέον η κατάργηση του υφιστάμενου μηχανισμού πλαφόν στην τιμή του ρωσικού αργού και η αντικατάστασή του από μια καθολική απαγόρευση παροχής ναυτιλιακών υπηρεσιών που στηρίζουν τις εξαγωγές της Μόσχας. Η κίνηση, όπως περιγράφεται από ευρωπαϊκές πηγές και ανακοινώσεις της Κομισιόν, σχεδιάζεται να προχωρήσει σε συντονισμό με συμμάχους της G7, ακριβώς επειδή η ναυτιλία είναι παγκόσμιο παιχνίδι: αν «κλείσει» μόνο η μία πλευρά της αγοράς, ανοίγουν αυτόματα παραθυράκια στην άλλη.

Στο επίκεντρο της νέας προσέγγισης βρίσκεται μια παραδοχή που κερδίζει έδαφος στις Βρυξέλλες: το πλαφόν, όσο έξυπνο κι αν ήταν ως ιδέα, χάνει σταδιακά την ισχύ του όσο η Ρωσία προσαρμόζεται, «χτίζει» παράλληλα δίκτυα και μεταφέρει όλο και μεγαλύτερο όγκο φορτίων σε δεξαμενόπλοια που κινούνται εκτός των παραδοσιακών πλαισίων διαφάνειας, ασφάλισης και εποπτείας.

Το τέλος του πλαφόν και το νέο όπλο: «κόβουμε» υπηρεσίες, όχι μόνο τιμές

Το πλαφόν τιμής στο ρωσικό αργό ξεκίνησε τον Δεκέμβριο του 2022 στα 60 δολάρια ανά βαρέλι και, με αναθεωρήσεις, έφτασε πρόσφατα να διαμορφώνεται στα 44,10 δολάρια. Μέχρι σήμερα, το καθεστώς κυρώσεων επέτρεπε σε ευρωπαϊκά συμφέροντα να συμμετέχουν στη μεταφορά ρωσικού πετρελαίου μόνο εφόσον η τιμή ήταν κάτω από το όριο. Αυτό πρακτικά σήμαινε ότι ευρωπαϊκά πλοία, ασφαλιστικές, μεσίτες, χρηματοδοτικοί μηχανισμοί και τεχνικές υπηρεσίες μπορούσαν να εμπλέκονται, εφόσον «έπιαναν» τον κανόνα.

Τώρα η συζήτηση αλλάζει ριζικά. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξετάζει μια πλήρη απαγόρευση θαλάσσιων υπηρεσιών για το ρωσικό αργό, κάτι που, εφόσον εγκριθεί από τα κράτη-μέλη, θα αποκλείσει ουσιαστικά την ευρωπαϊκή αλυσίδα υπηρεσιών από τη μεταφορά ρωσικού πετρελαίου ανεξαρτήτως τιμής. Είναι μια μετατόπιση από το «ρυθμίζω την αγορά μέσω τιμής» στο «κόβω την πρόσβαση σε κρίσιμες υπηρεσίες», δηλαδή ασφάλιση, χρηματοδότηση, τεχνική υποστήριξη και ευρύτερη ναυτιλιακή υποδομή που κάνει εφικτή τη μεταφορά σε μεγάλη κλίμακα.

Η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν ήταν απολύτως ευθεία ως προς τον στόχο: να μειωθούν τα ενεργειακά έσοδα της Ρωσίας και να γίνει πιο δύσκολη η διάθεση του πετρελαίου της στις διεθνείς αγορές. «Η Ρωσία θα καθίσει στο τραπέζι μόνο αν ασκηθεί πραγματική πίεση» είναι το πολιτικό μήνυμα πίσω από το τεχνικό μέτρο.

Νέα λίστα πλοίων και «σκιώδης στόλος»: από 43 ακόμη, στα 640 συνολικά

Παράλληλα με την αλλαγή στρατηγικής, η ΕΕ σχεδιάζει να επεκτείνει σημαντικά την πίεση στον λεγόμενο «σκιώδη στόλο», το παράλληλο πλέγμα δεξαμενόπλοιων που, σύμφωνα με δυτικές υπηρεσίες και αναλυτές, χρησιμοποιείται για την παράκαμψη κυρώσεων μέσω σύνθετων διαδρομών, μεταφορτώσεων, αλλαγών σημαίας και εταιρικών σχημάτων με χαμηλή διαφάνεια.

Στο πλαίσιο του νέου πακέτου, αναμένεται να επιβληθούν κυρώσεις σε ακόμη 43 πλοία, ανεβάζοντας τον συνολικό αριθμό των στοχευμένων μονάδων από την ΕΕ στις 640. Το μέγεθος είναι ενδεικτικό: οι Βρυξέλλες δεν αντιμετωπίζουν πλέον το ζήτημα ως «περιστασιακή παραβίαση», αλλά ως δομημένο σύστημα που χρειάζεται συνεχή αποδόμηση.

Το κρίσιμο σημείο για την αγορά δεν είναι μόνο ο αριθμός των πλοίων, αλλά και το σήμα που εκπέμπεται: ότι η Ευρώπη θέλει να διαχωρίσει τον “ποιοτικό” στόλο που λειτουργεί με κανόνες από το δίκτυο δεξαμενόπλοιων αμφίβολης αξιοπιστίας. Εδώ παρεμβαίνει και η θέση της Intertanko, που βλέπει λογική σε μια καθολική απαγόρευση υπηρεσιών ακριβώς επειδή ξεκαθαρίζει τα όρια συμμετοχής και περιορίζει τα «γκρίζα σημεία».

Γιατί το μέτρο μπορεί να πονέσει περισσότερο απ’ όσο δείχνει

Για χρόνια, η Δύση υπολόγιζε ότι ο συνδυασμός πλαφόν και υπηρεσιών θα λειτουργούσε ως «στενωπός», επειδή ο τομέας της ναυτιλιακής ασφάλισης κυριαρχείται από συγκεκριμένους θεσμούς. Ενδεικτικά, ερευνητές που συνεργάζονται με τη Σχολή Οικονομικών του Κιέβου έχουν καταγράψει ότι τον Απρίλιο του 2022 περίπου 82% των εξαγωγών ρωσικού πετρελαίου από τη Βαλτική μεταφερόταν με δεξαμενόπλοια που είχαν κάλυψη από το International Group of P&I Clubs. Σταδιακά, όσο ενισχυόταν ο «σκιώδης στόλος», αυτό το ποσοστό μειώθηκε αισθητά, φτάνοντας τον Νοέμβριο του 2025 σε επίπεδα περίπου 36% για τις ρωσικές εξαγωγές πετρελαίου που μεταφέρονταν με κάλυψη IG, σύμφωνα με τα ίδια trackers.

Με απλά λόγια: η Ρωσία έχει ήδη μετακινηθεί σε μεγάλο βαθμό σε εναλλακτικά κανάλια. Όμως οι ειδικοί προειδοποιούν ότι η εξάρτηση από υπηρεσίες “δυτικού τύπου” δεν έχει εξαφανιστεί. Και γι’ αυτό μια καθολική απαγόρευση θα μπορούσε να έχει πιο έντονο αποτέλεσμα από μια ακόμη μείωση του πλαφόν. Όχι επειδή θα σταματήσει μαγικά τις εξαγωγές, αλλά επειδή θα τις κάνει ακριβότερες, πιο επισφαλείς και πιο δύσκολες επιχειρησιακά.

Τα «κενά συμμόρφωσης» και ο όρος-κλειδί: συντονισμός

Το μεγάλο αγκάθι είναι ο συντονισμός. Η ίδια η αγορά προειδοποιεί ότι διαφορετικές προσεγγίσεις μεταξύ ΕΕ, Ηνωμένου Βασιλείου, ΗΠΑ και άλλων χωρών μπορεί να γεννήσουν κενά συμμόρφωσης, δηλαδή «ασύμμετρα» καθεστώτα όπου μια υπηρεσία απαγορεύεται σε μία δικαιοδοσία αλλά παραμένει διαθέσιμη σε άλλη. Και σε μια παγκοσμιοποιημένη ναυτιλιακή βιομηχανία, τέτοια κενά μετατρέπονται γρήγορα σε ροές χρήματος και φορτίων.

Γι’ αυτό οι Βρυξέλλες επιμένουν ότι το μέτρο πρέπει να κινηθεί με G7 γραμμή, ώστε η απαγόρευση να μη μείνει μια ευρωπαϊκή «δήλωση προθέσεων», αλλά να γίνει πραγματικό εμπόδιο στην αλυσίδα μεταφοράς και χρηματοδότησης.

Πιο επιθετικές πρακτικές και νέοι κίνδυνοι στη Βαλτική

Την ίδια στιγμή, όσο οι κυρώσεις σκληραίνουν, ενισχύεται ο κίνδυνος να αναπτυχθούν ακόμη πιο επιθετικές πρακτικές από δεξαμενόπλοια που κινούνται στα όρια ή πέρα από τα όρια της νομιμότητας. Νομικοί κύκλοι επισημαίνουν ότι η κατάργηση του πλαφόν μπορεί να ανακουφίσει την ασφαλιστική αγορά από τη χρονοβόρα διαδικασία ελέγχου τιμών, όμως ενδέχεται να ενισχύσει την κινητικότητα του “σκιώδους στόλου” εάν δεν συνοδευτεί από πρόσθετα εργαλεία παρεμπόδισης.

Σύμφωνα με ανάλυση δεδομένων AIS που επικαλούνται αναλυτές του κλάδου, έχουν ήδη παρατηρηθεί περισσότερες διελεύσεις δεξαμενόπλοιων με αμφισβητούμενες ή ψευδείς σημαίες στη Βαλτική, με σημαίες κρατών όπως οι Κομόρες, το Μπενίν ή η Γκάμπια να εμφανίζονται συχνά σε υποθέσεις με προβληματικά πιστοποιητικά. Η ανησυχία των χωρών της Βαλτικής εστιάζει και σε μια άλλη διάσταση: πλοία χωρίς σαφή, νόμιμη σημαία δεν απολαμβάνουν την ίδια προστασία βάσει του Δικαίου της Θάλασσας, κάτι που μετατρέπει το ζήτημα από οικονομικό σε ζήτημα ασφάλειας και δικαιοδοσίας.

Η επόμενη ημέρα: στόχος η σταδιακή αποδυνάμωση της ενεργειακής αλυσίδας

Το σχέδιο δεν φαίνεται να σταματά στο αργό. Στους ευρωπαϊκούς σχεδιασμούς μπαίνουν επίσης μέτρα που θα δυσκολεύουν την απόκτηση δεξαμενόπλοιων από ρωσικά συμφέροντα, αλλά και περιορισμοί στη συντήρηση και τεχνική υποστήριξη για ειδικές κατηγορίες πλοίων, όπως LNG μονάδες και παγοθραυστικά που συνδέονται με ρωσική δραστηριότητα. Στόχος είναι να πιεστεί όχι μόνο η «στιγμή της πώλησης», αλλά η συνολική ικανότητα της Μόσχας να διατηρεί λειτουργικό έναν πολύπλοκο ενεργειακό μηχανισμό υπό καθεστώς κυρώσεων.

Σε αυτό το πλαίσιο, το μήνυμα της Κομισιόν είναι ότι το παιχνίδι πλέον παίζεται στην εφοδιαστική αλυσίδα και όχι μόνο στην τιμή. Και ειδικά στη ναυτιλία, όπου το πετρέλαιο δεν είναι απλώς εμπόρευμα αλλά και γεωπολιτική ισχύς, η μετάβαση από το πλαφόν σε καθολική απαγόρευση υπηρεσιών συνιστά μια επιλογή που μπορεί να αναδιατάξει ισορροπίες σε δρομολόγια, ασφάλιση, χρηματοδότηση και ρίσκο.

Αν τελικά το μέτρο περάσει από το φίλτρο των κρατών-μελών, θα πρόκειται για μια τομή: η Ευρώπη θα επιχειρήσει να κλείσει την «πόρτα» όχι με την τιμή, αλλά με την ίδια τη δυνατότητα συμμετοχής της σε μια μεταφορά που θεωρεί ότι χρηματοδοτεί τον πόλεμο. Το αν αυτό θα οδηγήσει σε πραγματική κάμψη ροών ή απλώς σε περαιτέρω μετατόπιση προς σκιώδη δίκτυα, θα κριθεί στην πράξη — και κυρίως στο πόσο σφιχτά θα ευθυγραμμιστούν οι σύμμαχοι σε έναν κλάδο όπου κάθε κενό γίνεται ευκαιρία.

Πηγή: Pagenews.gr