Πέντε σκληρά μαθήματα από το ευρώ: Η αυτοκριτική Στουρνάρα και τα μηνύματα με αποδέκτες

Η συγκυρία δεν είναι τυχαία. Με αφορμή την ένταξη της Βουλγαρία στη ζώνη του ευρώ, ο διοικητής της Τράπεζα της Ελλάδος, Γιάννης Στουρνάρας, επέλεξε να προχωρήσει σε μια συνολική αποτίμηση της ελληνικής εμπειρίας. Μια αποτίμηση που διαβάζεται όχι μόνο ως τεχνοκρατική ανάλυση, αλλά και ως πολιτικό μήνυμα με πολλαπλούς αποδέκτες.

Γιατί πίσω από τα πέντε «διδάγματα» κρύβεται μια σαφής υπενθύμιση: το ευρώ δεν συγχωρεί αυταπάτες.

Τα πέντε μαθήματα – και οι έμμεσες αιχμές

Ο Στουρνάρας συνοψίζει την ελληνική κρίση σε πέντε βασικά συμπεράσματα. Όμως η διατύπωσή τους λειτουργεί και ως έμμεση κριτική σε πολιτικές περιόδους του παρελθόντος – αλλά και προειδοποίηση για το μέλλον.

Πρώτον, η ένταξη σε νομισματική ένωση δεν εξαντλείται στα ονομαστικά κριτήρια. Η Ελλάδα πέτυχε τα νούμερα, όχι όμως την ουσία. Δημοσιονομική πειθαρχία χωρίς διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις είναι κενό γράμμα.

Δεύτερον, η επικίνδυνη διασύνδεση τραπεζών και Δημοσίου. Το «σπιράλ θανάτου» που έζησε η χώρα, με τις τράπεζες να κρατούν κρατικά ομόλογα και το κράτος να εξαρτάται από αυτές, αποτέλεσε πολλαπλασιαστή της κρίσης.

Τρίτον, το κόστος της τραπεζικής κατάρρευσης. Δεν ήταν απλώς χρηματοπιστωτικό. Ήταν κοινωνικό, θεσμικό και πολιτικό.

Τέταρτον, η εποπτεία και η εταιρική διακυβέρνηση δεν είναι τεχνικές λεπτομέρειες αλλά πυλώνες σταθερότητας.

Πέμπτον, χωρίς μηχανισμό διαχείρισης κρίσεων, η νομισματική ένωση παραμένει ευάλωτη.

Στην ουσία, ο διοικητής περιγράφει τι συνέβη όταν η Ελλάδα βρέθηκε σε μια νομισματική ένωση με περιορισμένα εργαλεία προσαρμογής και χωρίς εθνικό νόμισμα ως βαλβίδα εκτόνωσης.

Από την ευφορία στην κατάρρευση

Τα πρώτα χρόνια του ευρώ ήταν περίοδος ταχείας ανάπτυξης. Η εξάλειψη του συναλλαγματικού κινδύνου και η πρόσβαση σε φθηνό δανεισμό δημιούργησαν την ψευδαίσθηση διαρκούς ευημερίας. Τα spreads σχεδόν εξαφανίστηκαν.

Ακολούθησε όμως η «παράλογη ευφορία» – όπως την περιγράφει. Αυξήσεις μισθών πάνω από την παραγωγικότητα. Δημοσιονομική χαλάρωση υπό την πίεση εκλογικών κύκλων. Δίδυμα ελλείμματα που άγγιξαν το 15% του ΑΕΠ.

Η απώλεια πρόσβασης στις αγορές οδήγησε στη γνωστή τροχιά: προγράμματα στήριξης, ύφεση, ανακεφαλαιοποιήσεις, αναδιάρθρωση τραπεζών.

Η κρίση της Ελλάδας αποτέλεσε καταλύτη για θεσμικές αλλαγές στην Ευρωπαϊκή Ένωση: δημιουργία του Ευρωπαϊκός Μηχανισμός Σταθερότητας, εδραίωση της Τραπεζικής Ένωσης, ενίσχυση της μακροπροληπτικής εποπτείας.

Με άλλα λόγια, η Ελλάδα πλήρωσε ακριβά – αλλά η Ευρωζώνη θωρακίστηκε.

Η Βουλγαρία και το «εγχειρίδιο χρήσης» του ευρώ

Η είσοδος της Βουλγαρίας ανεβάζει τα μέλη της Ευρωζώνης σε 21. Ο Στουρνάρας επιμένει ότι η νομισματική ένωση σήμερα είναι ισχυρότερη από εκείνη του 2001.

Ωστόσο, αφήνει ανοιχτό το κεφάλαιο των εκκρεμοτήτων:

• Κοινό ευρωπαϊκό σύστημα εγγύησης καταθέσεων
• Ολοκλήρωση της Τραπεζικής Ένωσης
• Δημιουργία Ένωσης Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων
• Έκδοση κοινού ασφαλούς ευρωπαϊκού τίτλου, κατά το πρότυπο του NextGenerationEU

Η αναφορά αυτή δεν είναι ουδέτερη. Συνδέεται με τον στρατηγικό στόχο ενίσχυσης του διεθνούς ρόλου του ευρώ και με τη μείωση του χρηματοπιστωτικού κατακερματισμού.

Μήνυμα σταθερότητας ή έμμεση υπενθύμιση;

Η παρέμβαση Στουρνάρα έρχεται σε μια περίοδο που η ελληνική οικονομία εμφανίζει θετικούς ρυθμούς ανάπτυξης και σταδιακή μείωση του λόγου χρέους προς ΑΕΠ. Παράλληλα, το τραπεζικό σύστημα εμφανίζεται κεφαλαιακά ισχυρότερο.

Ωστόσο, η επιλογή του να επαναφέρει τη συζήτηση στη δημοσιονομική πειθαρχία και στις μεταρρυθμίσεις λειτουργεί και ως υπενθύμιση προς το πολιτικό σύστημα ότι ο εκλογικός κύκλος δεν μπορεί να καθορίζει τη δημοσιονομική πολιτική.

Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, το μήνυμα είναι εξίσου σαφές: Η νομισματική ένωση δεν μπορεί να παραμένει ημιτελής.

Το περιθώριο λάθους είναι ελάχιστο

Η ομιλία του διοικητή της ΤτΕ λειτουργεί ταυτόχρονα ως αυτοκριτική, ως θεσμική καταγραφή και ως πολιτική παρέμβαση.

Το κεντρικό συμπέρασμα; Το ευρώ δεν υποκαθιστά τις μεταρρυθμίσεις. Τις καθιστά αναπόφευκτες.

Για την Ελλάδα, τα είκοσι χρόνια στο κοινό νόμισμα ήταν μια διαδρομή από την ευφορία στην κατάρρευση και από εκεί στη σταδιακή ανάκτηση αξιοπιστίας. Για τη Βουλγαρία – και για κάθε νέο μέλος – το μήνυμα είναι καθαρό:

Σε μια νομισματική ένωση, το κόστος του λάθους δεν διαχέεται. Πολλαπλασιάζεται.

Πηγή: pagenews.gr