«Στον αέρα» τα 10 δισ. προς Ουγγαρία: Νομικό χαστούκι στην Κομισιόν για Όρμπαν

Μια γνωμοδότηση που ανατρέπει τη «σιωπηρή» ισορροπία

Η απόφαση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής να αποδεσμεύσει περίπου 10 δισ. ευρώ προς την Ουγγαρία στα τέλη του 2023 επιστρέφει ως βαρίδι στην καρδιά των Βρυξελλών. Αυτή τη φορά, όχι ως πολιτική αντιπαράθεση, αλλά ως καθαρά νομικό πρόβλημα με θεσμικές συνέπειες. Ανώτερη νομική σύμβουλος του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης –η Γενική Εισαγγελέας Ταμάρα Τσαπέτα– εισηγείται ότι η Κομισιόν θα πρέπει να δει την απόφασή της να ακυρώνεται, ανοίγοντας δρόμο για ένα σπάνιο και εκρηκτικό σενάριο: να τεθεί υπό αμφισβήτηση η ίδια η διακριτική ευχέρεια της Επιτροπής στο πότε και πώς «ξεπαγώνει» χρήματα, όταν το κράτος δικαίου παραμένει ανοιχτή πληγή.

Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο έχει ήδη καταθέσει προσφυγή, υποστηρίζοντας ότι η Επιτροπή παραβίασε το δικό της πλαίσιο, όταν έδωσε πράσινο φως για την εκταμίευση, ενώ –σύμφωνα με τους ευρωβουλευτές– οι απαιτούμενες μεταρρυθμίσεις δεν είχαν εφαρμοστεί πλήρως. Και τώρα η γνωμοδότηση της Γενικής Εισαγγελέως έρχεται να ενισχύσει αυτό το αφήγημα: όχι κατ’ ανάγκη ως απόδειξη «κακής πίστης», αλλά ως ένδειξη ότι το θεσμικό φίλτρο που έπρεπε να λειτουργήσει δεν λειτούργησε όπως όφειλε.

Το «ξεπάγωμα» του 2023 και το πολιτικό παρασκήνιο που δεν ξεχνιέται

Η υπόθεση ακουμπά μια από τις πιο αμφιλεγόμενες αποφάσεις των τελευταίων ετών: τον Δεκέμβριο του 2023, η Επιτροπή αποφάσισε να αποδεσμεύσει κονδύλια που είχαν κρατηθεί λόγω ανησυχιών για το κράτος δικαίου στην Ουγγαρία. Η χρονική συγκυρία έκανε τότε πολλούς στις Βρυξέλλες να μιλούν για συναλλαγή – έστω και άτυπη. Η απόφαση ελήφθη παραμονές κρίσιμης συνόδου κορυφής, σε περίοδο που η ΕΕ αναζητούσε τρόπο να διασφαλίσει ενότητα και συναίνεση για τη στήριξη της Ουκρανίας, σε ένα πεδίο όπου ο Βίκτορ Όρμπαν είχε αποδειχθεί απρόβλεπτος και ισχυρός παίκτης μέσω βέτο.

Αυτό ακριβώς είναι το σημείο που κάνει τη σημερινή νομική εξέλιξη τόσο ευαίσθητη: το Κοινοβούλιο μιλά για πολιτική σκοπιμότητα, ενώ η γνωμοδότηση εστιάζει στο αυστηρότερο επίπεδο, εκεί όπου τα επιχειρήματα πρέπει να είναι τεκμηριωμένα, πλήρη και διαφανή.

«Λάθος εφαρμογή» των κανόνων και ανεπαρκής έλεγχος μεταρρυθμίσεων

Η γνωμοδότηση της Γενικής Εισαγγελέως δεν περιορίζεται σε γενικότητες. Θέτει στο μικροσκόπιο το κατά πόσο η Επιτροπή αξιολόγησε σωστά τις ουγγρικές μεταρρυθμίσεις που συνδέονται με την ανεξαρτησία της Δικαιοσύνης, ειδικά σε δύο πυλώνες-κλειδιά: το Ανώτατο Δικαστήριο της Ουγγαρίας και τον τρόπο διορισμών στο Συνταγματικό Δικαστήριο. Στο σκεπτικό της, η Επιτροπή φέρεται να παρέδωσε τα κεφάλαια πριν ολοκληρωθούν ουσιαστικά οι απαιτούμενες αλλαγές, κάτι που –αν επιβεβαιωθεί από το Δικαστήριο– μετατρέπει την εκταμίευση από πολιτική επιλογή σε θεσμική αστοχία.

Ακόμη πιο αιχμηρή είναι η κριτική για έλλειψη διαφάνειας. Η Επιτροπή, σύμφωνα με το νομικό σκεπτικό, όφειλε να παρουσιάσει πιο καθαρά, πιο τεκμηριωμένα και πιο πειστικά επιχειρήματα για το γιατί θεώρησε ότι οι προϋποθέσεις είχαν ικανοποιηθεί. Με άλλα λόγια, δεν αρκεί να ειπωθεί «έγιναν βήματα». Πρέπει να αποδειχθεί ότι τα βήματα είναι τέτοια που δικαιολογούν την άρση ενός «παγώματος» που είχε επιβληθεί ακριβώς επειδή οι θεσμοί ανησυχούσαν για συστημικές ελλείψεις.

Παράλληλα, η Γενική Εισαγγελέας δεν υιοθετεί την πιο βαριά κατηγορία του Κοινοβουλίου ότι η Επιτροπή καταχράστηκε εξουσίες. Αυτό όμως δεν μειώνει το σοκ: το να λέει το ανώτατο νομικό επίπεδο της Ένωσης πως η Επιτροπή λειτούργησε εσφαλμένα είναι από μόνο του πλήγμα αξιοπιστίας.

Αν ακυρωθεί η απόφαση, μπορεί η ΕΕ να ζητήσει πίσω τα χρήματα;

Εδώ βρίσκεται το πρακτικό «ναρκοπέδιο». Αν το Δικαστήριο ακολουθήσει τη γνωμοδότηση, η απόφαση αποδέσμευσης μπορεί να ακυρωθεί, κάτι που θα πυροδοτήσει το ερώτημα: τι γίνεται με τα χρήματα που ήδη δόθηκαν; Νομικοί κύκλοι στην Ευρώπη περιγράφουν ένα σενάριο όπου η Επιτροπή θα μπορούσε να ζητήσει επιστροφή ποσών ή –σε περίπτωση άρνησης– να συμψηφίσει μελλοντικές εκταμιεύσεις προς την Ουγγαρία. Αυτό μετατρέπει μια διαμάχη αξιών σε καθαρά δημοσιονομικό «λογαριασμό», με πιθανές επιπτώσεις τόσο στον προϋπολογισμό της Βουδαπέστης όσο και στο κλίμα σχέσεων με τις Βρυξέλλες.

Πέρα όμως από τα χρήματα, το σημαντικότερο διακύβευμα είναι θεσμικό: η υπόθεση μπορεί να δημιουργήσει προηγούμενο για το πόσο «ευρύ» είναι το περιθώριο της Επιτροπής όταν κρίνει αν μια χώρα έχει συμμορφωθεί με όρους κράτους δικαίου, ειδικά στο πλαίσιο του κανονιστικού μηχανισμού που συνδέει κονδύλια με θεμελιώδη δικαιώματα και δικαστική ανεξαρτησία.

Η σκιά των εκλογών και η «αποφυγή πίεσης» προς τη Βουδαπέστη

Η γνωμοδότηση δεν πέφτει σε πολιτικό κενό. Έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία ο Βίκτορ Όρμπαν αντιμετωπίζει μια από τις δυσκολότερες εκλογικές μάχες της μακράς κυριαρχίας του, με την αντιπολίτευση να εμφανίζεται ενισχυμένη και τις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες να μετρούν προσεκτικά κάθε λέξη. Στο ευρωπαϊκό διπλωματικό παρασκήνιο υπάρχει εδώ και μήνες μια αίσθηση ότι μια ευθεία σύγκρουση με τον Όρμπαν θα μπορούσε να μετατραπεί σε προεκλογικό όπλο για τον ίδιο, ως αφήγημα «πολιορκίας» από τις Βρυξέλλες.

Γι’ αυτό και η χρονική εγγύτητα της γνωμοδότησης με το πολιτικό ημερολόγιο της Ουγγαρίας κάνει πολλούς να μιλούν για έναν ακόμη πονοκέφαλο: η ΕΕ καλείται να υπερασπιστεί το κράτος δικαίου χωρίς να δώσει εύκολα «καύσιμα» στον ευρωσκεπτικιστικό λόγο. Όμως η ίδια η υπόθεση δείχνει ότι η σιωπή δεν λύνει το πρόβλημα· απλώς το μεταθέτει, μέχρι να επιστρέψει με τη μορφή μιας νομικής κρίσης.

Κράτος δικαίου, ευρωκονδύλια και ένα τεστ αξιοπιστίας για την Κομισιόν

Για την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η υπόθεση αγγίζει την πιο ευαίσθητη πτυχή της ισχύος της: την ικανότητά της να παρουσιάζεται ως ουδέτερος θεματοφύλακας των Συνθηκών, μακριά από πολιτικές συναλλαγές. Αν το Δικαστήριο ακολουθήσει τη γνωμοδότηση, θα ενισχυθεί η αίσθηση ότι η Επιτροπή δεν μπορεί να μεταχειρίζεται τη χρηματοδότηση ως εργαλείο τακτικής, ούτε να κάνει «εκπτώσεις» στην τεκμηρίωση όταν το θέμα είναι η δικαστική ανεξαρτησία.

Για το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, η εξέλιξη αυτή λειτουργεί ως δικαίωση της θέσης ότι τα κονδύλια πρέπει να ρέουν μόνο όταν πληρούνται πλήρως οι όροι. Και για την ίδια την Ένωση, το μήνυμα είναι ακόμα ευρύτερο: το κράτος δικαίου δεν είναι απλώς πολιτική αξία. Είναι ο μηχανισμός που κρατά ενωμένη την αρχιτεκτονική της χρηματοδότησης και της εμπιστοσύνης.

Το αποτέλεσμα θα κριθεί στην τελική απόφαση του Δικαστηρίου τους επόμενους μήνες. Ωστόσο, η κατεύθυνση είναι ήδη σαφής: τα 10 δισ. ευρώ προς την Ουγγαρία δεν είναι πια μια παλιά ιστορία του 2023. Είναι μια υπόθεση που μπορεί να επαναπροσδιορίσει τα όρια ισχύος της Κομισιόν, να ανοίξει συζήτηση για επιστροφές χρημάτων και να αναγκάσει τις Βρυξέλλες να αποδείξουν –με έγγραφα, όχι με υπονοούμενα– ότι οι αξίες της Ένωσης δεν μπαίνουν σε διαπραγμάτευση.

Πηγή: Pagenews.gr