Βρετανία: Πολιτική σύγκρουση για τα ιδιωτικά ειδικά σχολεία και το κόστος του SEND

Στην Αγγλία, το ζήτημα των υπηρεσιών ειδικών εκπαιδευτικών αναγκών και αναπηριών (SEND) μετατρέπεται σε ένα από τα πιο εκρηκτικά πολιτικά μέτωπα. Από τη μία πλευρά, οι Φιλελεύθεροι Δημοκράτες επιτίθενται στο υφιστάμενο μοντέλο, καταγγέλλοντας ότι ιδιωτικά επενδυτικά κεφάλαια «κερδοσκοπούν» πάνω σε ένα σύστημα που πιέζεται οικονομικά και λειτουργικά. Από την άλλη, η κυβέρνηση προχωρά σε πακέτο μεταρρυθμίσεων, επιχειρώντας να συγκρατήσει δαπάνες που έχουν ξεφύγει, με παρεμβάσεις στις τιμές των ανεξάρτητων παρόχων αλλά και με αναθεωρήσεις στον τρόπο που κατοχυρώνονται τα δικαιώματα στήριξης των παιδιών.

Το διακύβευμα δεν είναι απλώς λογιστικό. Στον πυρήνα βρίσκεται το ερώτημα ποιος ελέγχει την πρόσβαση των παιδιών με αναπηρία ή μαθησιακές δυσκολίες στις κατάλληλες δομές, με ποιο κόστος για τον φορολογούμενο και με ποιες εγγυήσεις για τις οικογένειες. Όσο αυξάνεται η ζήτηση, τόσο εντείνονται οι πιέσεις σε δήμους και σχολεία, ενώ οι πολιτικές αποφάσεις καλούνται να ισορροπήσουν ανάμεσα στη βιωσιμότητα του συστήματος και στη διατήρηση ισχυρών, νομικά κατοχυρωμένων δικαιωμάτων.

Η αφετηρία της σύγκρουσης: ιδιωτικά funds και «εκρηκτικό» κόστος

Τα τελευταία χρόνια, οι δαπάνες των τοπικών αρχών για SEND έχουν αυξηθεί απότομα, καθώς όλο και περισσότερα παιδιά λαμβάνουν εξειδικευμένη υποστήριξη ή χρειάζονται τοποθέτηση σε ειδικές δομές. Η πίεση αυτή έχει δημιουργήσει πρόσφορο έδαφος για την ανάπτυξη ιδιωτικών παρόχων, συμπεριλαμβανομένων εταιρειών που έχουν περάσει σε χαρτοφυλάκια επενδυτικών κεφαλαίων.

Στην πολιτική συζήτηση επανέρχεται διαρκώς ένα στοιχείο-κλειδί: σημαντικό ποσοστό των ανεξάρτητων ειδικών σχολείων στην Αγγλία ελέγχεται πλέον από ιδιωτικά κεφάλαια, γεγονός που τροφοδοτεί την κριτική ότι το SEND αντιμετωπίζεται ως αγορά υψηλών αποδόσεων. Παράλληλα, το κόστος των ανεξάρτητων ειδικών σχολείων παραμένει πολύ υψηλότερο σε σύγκριση με τις δημόσιες δομές, εντείνοντας τα ελλείμματα των δημοτικών αρχών και τη δημόσια ανησυχία για το ποιος τελικά πληρώνει τον λογαριασμό.

Η εικόνα συμπληρώνεται από την ευρύτερη οικονομική ασφυξία των δήμων. Το SEND έχει αναδειχθεί σε έναν από τους βασικούς παράγοντες που «τρώνε» τους προϋπολογισμούς, σε τέτοιο βαθμό ώστε να γίνονται συζητήσεις ακόμη και για κίνδυνο οικονομικής κατάρρευσης σε τοπικές αρχές, αν δεν υπάρξει κεντρική παρέμβαση.

Η πρόταση των Φιλελεύθερων Δημοκρατών: «κρίσιμη εθνική υποδομή»

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, οι Φιλελεύθεροι Δημοκράτες προτείνουν μια κίνηση με έντονο πολιτικό συμβολισμό αλλά και πρακτικές συνέπειες: να χαρακτηριστούν οι υπηρεσίες SEND ως «κρίσιμη εθνική υποδομή». Η λογική είναι ξεκάθαρη. Όπως η ενέργεια, το νερό ή οι μεταφορές θεωρούνται κρίσιμοι τομείς που δεν μπορούν να αφεθούν ανεξέλεγκτα σε κινήσεις κεφαλαίων που ενδέχεται να πλήξουν το δημόσιο συμφέρον, έτσι και η υποστήριξη παιδιών με ειδικές ανάγκες πρέπει, κατά την άποψη του κόμματος, να υπάγεται σε αυστηρότερο έλεγχο.

Αν η πρόταση προχωρούσε, κάθε εξαγορά ή συγχώνευση παρόχου θα μπορούσε να περνά από φίλτρο δημοσίου συμφέροντος, ώστε να αποτρέπονται συμφωνίες που ενισχύουν μονοπωλιακές πρακτικές ή οδηγούν σε αυξήσεις τιμών εις βάρος των δήμων. Στο πολιτικό μήνυμα, η στόχευση είναι ακόμη πιο αιχμηρή: να σταματήσει, όπως λένε, η αντιμετώπιση ενός κοινωνικά ευαίσθητου πεδίου ως «μηχανής παραγωγής κέρδους».

Η ρητορική που συνοδεύει την πρόταση δεν αφήνει περιθώρια παρερμηνείας. Οι Φιλελεύθεροι Δημοκράτες επιμένουν ότι τα χρήματα των φορολογουμένων πρέπει να καταλήγουν στην πρώτη γραμμή της στήριξης και όχι να μετατρέπονται σε κέρδη που, σε ορισμένες περιπτώσεις, συνδέονται με εταιρικά σχήματα και χρηματοδοτικές δομές εκτός Ηνωμένου Βασιλείου. Παράλληλα, έχουν επαναφέρει και αιτήματα για περιορισμό ή «ταβάνι» στην κερδοφορία ιδιωτικών παρόχων.

Η κυβερνητική απάντηση: ζώνες τιμών, πρότυπα και «σκληρότερη» πρόσβαση

Η κυβέρνηση, από την πλευρά της, δεν κρύβει ότι επιδιώκει να φρενάρει την έκρηξη δαπανών. Στο υπό διαμόρφωση σχέδιο, κεντρικό ρόλο έχουν οι εθνικές προδιαγραφές και οι ζώνες τιμολόγησης για τους ανεξάρτητους παρόχους, ώστε να περιοριστούν οι μεγάλες αποκλίσεις στις χρεώσεις και να ενισχυθεί η διαπραγματευτική ισχύς των τοπικών αρχών. Το πολιτικό μήνυμα είναι ότι δεν μπορεί να συνεχιστεί ένα μοντέλο όπου οι δήμοι οδηγούνται σχεδόν υποχρεωτικά σε ακριβές ιδιωτικές τοποθετήσεις, χωρίς σαφή «κανόνα» στις τιμές.

Η ίδια κατεύθυνση ενισχύεται από τη δημόσια συζήτηση για νέα αρχιτεκτονική στήριξης μέσα στα mainstream σχολεία. Στο σχέδιο της μεταρρύθμισης, προβλέπεται μεγαλύτερη απευθείας δυνατότητα των σχολείων να χρηματοδοτούν παρεμβάσεις και υποστήριξη, με στόχο να μειωθεί η πίεση προς τα ακριβά εξειδικευμένα placements και να ενισχυθεί η ένταξη.

Όμως το πιο αμφιλεγόμενο σημείο αφορά τα νομικά κατοχυρωμένα δικαιώματα, κυρίως μέσω των Education, Health and Care Plans (EHCPs). Διαρροές και δημοσιεύματα έχουν πυροδοτήσει φόβους ότι σχεδιάζονται επαναξιολογήσεις σε κομβικές μεταβάσεις της σχολικής πορείας, όπως η μετάβαση στο secondary school, με χρονικό ορίζοντα τα επόμενα χρόνια. Για οργανώσεις γονέων και ακτιβιστές, αυτό μεταφράζεται σε κίνδυνο να αποδυναμωθούν οι εγγυήσεις που σήμερα δίνουν στα παιδιά πρόσβαση σε υποστήριξη μέσω νομικών δικαιωμάτων.

Τα χρέη των δήμων και η «μεγάλη διαγραφή»

Μία από τις πιο καθοριστικές παρεμβάσεις που συνδέονται με το SEND αφορά τα συσσωρευμένα ελλείμματα των τοπικών αρχών. Το κεντρικό κράτος κινείται προς την κατεύθυνση της ανακούφισης των δήμων, μέσα από μηχανισμούς που αποσκοπούν να «καθαρίσουν» μεγάλο μέρος των ιστορικών ελλειμμάτων και να αποτρέψουν τη μετάδοση της κρίσης στους δημοτικούς προϋπολογισμούς.

Σύμφωνα με κυβερνητικές ανακοινώσεις και ειδησεογραφική κάλυψη, το σχέδιο προβλέπει κάλυψη της συντριπτικής πλειονότητας των SEND-related ελλειμμάτων, που μεταφράζεται σε παρέμβαση πολλών δισεκατομμυρίων λιρών. Πρόκειται για πολιτική κίνηση που αναγνωρίζει έμμεσα ότι το πρόβλημα δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί μόνο με «πειθαρχία» στις δαπάνες, αλλά απαιτεί και κεντρική χρηματοδοτική διόρθωση.

Γιατί το SEND έγινε πεδίο πολιτικής μάχης

Η σύγκρουση δεν αφορά μόνο το αν οι τιμές των ανεξάρτητων ειδικών σχολείων είναι υψηλές ή αν κάποια εταιρικά σχήματα αποκομίζουν μεγάλα περιθώρια κέρδους. Αφορά το μοντέλο: πόσο δημόσιο, πόσο ιδιωτικό και πόσο ελεγχόμενο πρέπει να είναι ένα σύστημα που διαχειρίζεται ευάλωτες ομάδες παιδιών.

Για τις οικογένειες, το ζητούμενο είναι η σταθερότητα. Ένα EHCP δεν είναι ένα απλό διοικητικό έγγραφο· συχνά είναι το «κλειδί» που ξεκλειδώνει πρόσβαση σε ειδική υποστήριξη, θεραπευτικές παρεμβάσεις, προσαρμογές στην τάξη ή τοποθέτηση σε ειδική δομή. Όταν γίνεται συζήτηση για αυστηρότερα κριτήρια ή για επαναξιολογήσεις σε μεταβάσεις, αυτό εκλαμβάνεται ως πιθανή απώλεια δικαιωμάτων και άρα ως ρίσκο για την καθημερινότητα του παιδιού.

Για τους δήμους, το ζήτημα είναι επιβίωση προϋπολογισμών. Η αίσθηση ότι το SEND μπορεί να «καταπιεί» τοπικούς πόρους που προορίζονται για άλλες υπηρεσίες έχει οδηγήσει σε επανειλημμένες προειδοποιήσεις για οικονομικό αδιέξοδο, ειδικά αν δεν υπάρξει κεντρική λύση στο σωρευμένο έλλειμμα.

Και για το πολιτικό σύστημα, το SEND είναι πλέον ένας καθρέφτης της ευρύτερης συζήτησης για το κράτος πρόνοιας: πόσο αντέχει, πώς χρηματοδοτείται και πού μπαίνουν τα όρια της αγοράς σε τομείς με κοινωνική αποστολή.

Το επόμενο επεισόδιο: ρύθμιση της αγοράς ή ανατροπή του μοντέλου;

Η κυβέρνηση ποντάρει σε ένα πιο «τεχνοκρατικό» μείγμα: πρότυπα, ζώνες τιμών, ενίσχυση της υποστήριξης στα mainstream σχολεία και σταδιακή αναδιάρθρωση των νομικών μηχανισμών που παράγουν υψηλό κόστος. Η αντιπολίτευση, με τους Φιλελεύθερους Δημοκράτες στην πρώτη γραμμή αυτού του συγκεκριμένου αιτήματος, επιχειρεί να μετατρέψει το θέμα σε ευθεία ιδεολογική σύγκρουση: η εκπαίδευση των παιδιών με ειδικές ανάγκες ως κρίσιμη υποδομή, όχι ως πεδίο απόδοσης κεφαλαίων.

Το βέβαιο είναι ότι το SEND, μακριά από τις τεχνικές του ορολογίες, ακουμπά την πιο ευαίσθητη πλευρά της κοινωνικής πολιτικής. Κάθε αλλαγή στις τιμές, στις τοποθετήσεις και στα δικαιώματα δεν θα κριθεί μόνο στα έδρανα του Κοινοβουλίου, αλλά και στα σπίτια χιλιάδων οικογενειών που εξαρτώνται από το αν το σύστημα θα συνεχίσει να παρέχει στήριξη με συνέπεια, διαφάνεια και επάρκεια.

Πηγή: Pagenews.gr