Trump πιέζει την ΕΕ στα εξοπλιστικά: «αν Buy European, θα υπάρξουν αντίποινα»

Η κόντρα για το ποιος θα εξοπλίσει την Ευρώπη μπαίνει σε νέα, πιο σκληρή φάση. Η κυβέρνηση Trump, διά του αμερικανικού υπουργείου Άμυνας, εκπέμπει μήνυμα ότι δεν θα δεχθεί μια στροφή της Ευρωπαϊκής Ένωσης προς πιο «Buy European» αμυντικές προμήθειες, προειδοποιώντας ευθέως για «αντίστοιχη» απάντηση από τις ΗΠΑ, εάν οι Βρυξέλλες θεσμοθετήσουν κανόνες που περιορίζουν την πρόσβαση αμερικανικών εταιρειών στην ευρωπαϊκή αγορά.

Το επεισόδιο δεν είναι απλώς άλλη μία διπλωματική αντιπαράθεση. Αγγίζει την καρδιά της ευρωπαϊκής στρατηγικής αυτονομίας: η ΕΕ θέλει να ξαναχτίσει βιομηχανική ικανότητα και να αυξήσει την παραγωγή σε κρίσιμα οπλικά συστήματα, καθώς η απειλή από τη Ρωσία και οι ανάγκες υποστήριξης της Ουκρανίας πιέζουν για ταχεία αναπλήρωση αποθεμάτων. Όμως όσο η Ευρώπη επιδιώκει να γίνει πιο αυτάρκης, τόσο αυξάνεται η ένταση με την Ουάσιγκτον, που απαιτεί από τους Ευρωπαίους «να σηκώσουν περισσότερο βάρος» αλλά δεν θέλει αυτό να συμβεί εις βάρος των αμερικανικών κολοσσών άμυνας.

Η παρέμβαση του Πενταγώνου και το μήνυμα προς τις Βρυξέλλες

Σύμφωνα με όσα μεταδίδονται, οι αμερικανικές επισημάνσεις κατατέθηκαν σε δημόσια διαβούλευση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής που αφορά την αναθεώρηση των κανόνων αμυντικών προμηθειών. Σε αυτό το πλαίσιο, το Πεντάγωνο εμφανίζεται να αντιτίθεται «έντονα» σε αλλαγές που θα περιόριζαν τη δυνατότητα αμερικανικών εταιρειών να συμμετέχουν ή να στηρίζουν εθνικούς διαγωνισμούς των κρατών-μελών, ενώ προειδοποιεί ότι πιθανή «προστατευτική» μεταστροφή θα προκαλέσει αντίδραση από τις ΗΠΑ.

Το βασικό πολιτικό νόημα είναι σαφές: η Ουάσιγκτον δεν αντιμετωπίζει τις ευρωπαϊκές αμυντικές προμήθειες ως «εσωτερική υπόθεση» της Ένωσης, αλλά ως πεδίο στρατηγικής και οικονομικής επιρροής. Και στέλνει σήμα ότι διαθέτει μοχλούς πίεσης, την ώρα που ευρωπαϊκές εταιρείες εξακολουθούν να διατηρούν πρόσβαση και σε συμβόλαια στις ΗΠΑ.

Το παράδοξο Trump: «περισσότερη ευθύνη» στην Ευρώπη, αλλά όχι «κλειστή αγορά»

Η ένταση αναδεικνύει ένα παράδοξο που συζητείται όλο και περισσότερο στους ευρωπαϊκούς κύκλους ασφαλείας. Από τη μία πλευρά, η αμερικανική γραμμή πιέζει τους Ευρωπαίους να αυξήσουν αμυντικές δαπάνες και να αναλάβουν μεγαλύτερο μερίδιο της συμβατικής άμυνας της ηπείρου. Από την άλλη, όταν η ΕΕ επιχειρεί να μεταφράσει την αύξηση δαπανών σε ευρωπαϊκή παραγωγή, με όρους βιομηχανικής πολιτικής, προκύπτει αμερικανική αντίδραση, με προειδοποιήσεις που αγγίζουν τα όρια εμπορικού «ανταποδοτικού» μηνύματος.

Η υπόθεση δεν αφορά μόνο το ποιος κερδίζει συμβόλαια. Αφορά και το ποιος καθορίζει την αρχιτεκτονική ασφάλειας: η Ευρώπη θέλει να μειώσει τη μονομερή εξάρτηση, ενώ οι ΗΠΑ θέλουν μια Ευρώπη που δαπανά περισσότερα, χωρίς όμως να «κλειδώνει» την προμήθεια σε αποκλειστικά ευρωπαϊκούς παίκτες.

Από το F-35 μέχρι τους Patriot: η εξάρτηση που η ΕΕ θέλει να μειώσει

Το έδαφος της σύγκρουσης γίνεται πιο «ηλεκτρισμένο» επειδή η ευρωπαϊκή πραγματικότητα παραμένει: μεγάλο μέρος των σύγχρονων δυνατοτήτων της Ευρώπης βασίζεται σε αμερικανικό υλικό. Μαχητικά, συστήματα αεράμυνας και πλατφόρμες πυροβολικού που θεωρούνται κρίσιμες για αποτροπή και για υποστήριξη συμμάχων είναι συχνά αμερικανικής προέλευσης. Αυτό το ιστορικό βάθος εξάρτησης είναι που επιχειρεί να αντιστρέψει η Κομισιόν, αναζητώντας μεγαλύτερη παραγωγική επάρκεια εντός Ευρώπης.

Ταυτόχρονα, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει ήδη ανοίξει τη συζήτηση για απλοποίηση και πιθανή αναθεώρηση του πλαισίου προμηθειών στον ευαίσθητο τομέα άμυνας και ασφάλειας, με τον υφιστάμενο κορμό να βασίζεται στην Οδηγία του 2009.

Η αναθεώρηση της Οδηγίας του 2009 και το «παράθυρο» του τρίτου τριμήνου

Η Κομισιόν αναμένεται να παρουσιάσει την πρότασή της για την αναθεώρηση της Defence and Sensitive Security Procurement Directive (2009/81/EC) στο τρίτο τρίμηνο του έτους, στο πλαίσιο μιας ευρύτερης ώθησης για περισσότερους κανόνες που θα στηρίζουν ευρωπαϊκή βιομηχανική βάση.

Εδώ ακριβώς «κουμπώνει» η αμερικανική παρέμβαση: αν στο νέο κείμενο μπουν δεσμευτικές διατάξεις που κάνουν πιο δύσκολη την πρόσβαση τρίτων χωρών —και ειδικά των ΗΠΑ— σε εθνικούς διαγωνισμούς, τότε η Ουάσιγκτον δείχνει ότι προετοιμάζει πολιτική αντίδραση. Το ερώτημα είναι πόσο μακριά μπορεί να φτάσει αυτή η σύγκρουση, χωρίς να διαταράξει ευρύτερα τη συνοχή του ΝΑΤΟ.

SAFE, 150 δισ. ευρώ και όροι «ευρωπαϊκής προστιθέμενης αξίας»

Παράλληλα με τη θεσμική αναθεώρηση των κανόνων, η ΕΕ έχει ήδη ενεργοποιήσει χρηματοδοτικούς μηχανισμούς για να επιταχύνει αγορές και συμπαραγωγές. Στο επίκεντρο βρίσκεται το SAFE (Security Action for Europe), ένα εργαλείο δανείων έως 150 δισ. ευρώ για επενδύσεις σε αμυντικές δυνατότητες και μεγάλες προμήθειες, με στόχο την ενίσχυση της ευρωπαϊκής αμυντικής βιομηχανίας.

Η ίδια η λογική του SAFE δείχνει προς μια κατεύθυνση: ευρωπαϊκή χρηματοδότηση, ευρωπαϊκή βιομηχανική ενίσχυση, άρα ένα πλαίσιο που —έστω και έμμεσα— πιέζει προς περισσότερη εγχώρια παραγωγή και μεγαλύτερο ευρωπαϊκό περιεχόμενο. Δεν είναι τυχαίο ότι αυτή η πορεία «διαβάζεται» στην Ουάσιγκτον ως κίνηση που μπορεί να μεταφραστεί σε απώλεια μεριδίων για αμερικανικούς ομίλους.

Το παρασκήνιο Landau και η προειδοποίηση προς τους συμμάχους

Οι τριβές δεν εμφανίστηκαν τώρα. Πληροφορίες που είχαν κυκλοφορήσει τους προηγούμενους μήνες έδειχναν ότι σε κλειστές συναντήσεις, Αμερικανοί αξιωματούχοι είχαν επικρίνει Ευρωπαίους συμμάχους επειδή δίνουν προτεραιότητα στη δική τους αμυντική βιομηχανία, διαμηνύοντας ότι δεν πρέπει να «βγαίνουν» οι αμερικανικές εταιρείες από τη διαδικασία επανεξοπλισμού της Ευρώπης.

Αυτό το υπόβαθρο εξηγεί γιατί η σημερινή παρέμβαση του αμερικανικού υπουργείου Άμυνας ερμηνεύεται ως κλιμάκωση: δεν είναι απλώς άποψη σε διαβούλευση, αλλά προειδοποίηση με πολιτικό βάρος.

Τι διακυβεύεται για την Ευρώπη: ανεξαρτησία, ταχύτητα, κόστος

Για την ΕΕ, το δίλημμα γίνεται ολοένα πιο δύσκολο. Η ευρωπαϊκή βιομηχανία χρειάζεται στήριξη για να αυξήσει παραγωγική ικανότητα, να μειώσει κατακερματισμό και να αποκτήσει κλίμακα. Όμως η άμυνα είναι και πεδίο όπου η ταχύτητα μετρά: πολλά κράτη-μέλη θέλουν να προμηθευτούν «έτοιμες» λύσεις, συχνά από τις ΗΠΑ, επειδή ο χρόνος παράδοσης και η διαλειτουργικότητα στο ΝΑΤΟ είναι κρίσιμοι.

Από την άλλη, η πολιτική πραγματικότητα στην εποχή Trump κάνει πολλούς Ευρωπαίους να βλέπουν τις ΗΠΑ ως πιο απρόβλεπτο εταίρο. Το ερώτημα δεν είναι μόνο «τι αγοράζουμε», αλλά και «τι γίνεται αν αύριο αλλάξουν οι προτεραιότητες της Ουάσιγκτον;». Η πίεση για μεγαλύτερη ευρωπαϊκή αυτάρκεια αποκτά έτσι χαρακτήρα στρατηγικής ασφάλειας, όχι απλώς βιομηχανικής πολιτικής.

Η επόμενη κίνηση της Κομισιόν και το μέτρο αντοχής των σχέσεων με τις ΗΠΑ

Το επόμενο μεγάλο ορόσημο θα είναι η παρουσίαση της αναθεώρησης των κανόνων προμηθειών το τρίτο τρίμηνο. Μέχρι τότε, η διαβούλευση θα συνεχίσει να συγκεντρώνει θέσεις από κυβερνήσεις και βιομηχανία, ενώ οι αμερικανικές παρεμβάσεις δείχνουν ότι η Ουάσιγκτον θα επιχειρήσει να επηρεάσει το τελικό αποτέλεσμα.

Το στοίχημα για την Ευρώπη είναι να βρει ισορροπία: να ενισχύσει αποφασιστικά τη δική της αμυντική βιομηχανία χωρίς να πυροδοτήσει έναν εμπορικό και γεωπολιτικό πόλεμο με τον βασικό της σύμμαχο. Για τις ΗΠΑ, το διακύβευμα είναι εξίσου μεγάλο: να επιμείνουν στην αύξηση ευρωπαϊκών αμυντικών δαπανών, αλλά να αποδεχθούν ότι η Ευρώπη δεν μπορεί να χτίσει στρατηγική αυτονομία χωρίς να δώσει προτεραιότητα στην παραγωγική της βάση.

Κι όσο οι προειδοποιήσεις για «αντίποινα» μπαίνουν στη δημόσια σφαίρα, το μήνυμα είναι ένα: η μάχη του επανεξοπλισμού δεν θα παιχτεί μόνο στα εργοστάσια και στους προϋπολογισμούς, αλλά και στους κανόνες που καθορίζουν ποιος έχει πρόσβαση στην πιο κρίσιμη αγορά της επόμενης δεκαετίας.

Πηγή: Pagenews.gr