Κρίση στεγαστικής ανεπάρκειας στην Ευρώπη – «Απαιτητικό όνειρο» η ιδιοκατοίκηση για το 29% του πληθυσμού

Το ζήτημα δεν είναι απλά οικονομικό – είναι κοινωνικό, δημογραφικό και πολιτικό. Η πρόσβαση στην ιδιοκατοίκηση, παραδοσιακά συνδεδεμένη με σταθερότητα και μεσαία τάξη, σήμερα μοιάζει ανέφικτη για μεγάλο τμήμα του πληθυσμού, με σημαντικές επιπτώσεις σε δημογραφική αναπαραγωγή, κοινωνική συνοχή και πολιτική εμπιστοσύνη.

Το πρόβλημα με αριθμούς

• 29% των Ευρωπαίων θεωρούν ότι δεν θα μπορέσουν ποτέ να αγοράσουν σπίτι – ποσοστό που φτάνει έως 44% στην Τσεχία και υπερβαίνει το 30% σε χώρες όπως Ελλάδα, Ιταλία, Μάλτα, Ουγγαρία, Πολωνία.
• Σε επίπεδο πραγματικού βάρους κόστους, το μέσο νοικοκυριό στην ΕΕ αφιερώνει περίπου 19,7% του διαθέσιμου εισοδήματός του στη στέγαση, με Ελλάδα (35,2%), Δανία και Γερμανία να βρίσκονται στις υψηλότερες θέσεις.
• Σύμφωνα με ευρωπαϊκά στοιχεία, σχεδόν 10% των νοικοκυριών στις πόλεις δαπανά πάνω από 40% του εισοδήματός του για στέγαση
• Η κρίση πλήττει ιδιαίτερα τα χαμηλότερα εισοδηματικά στρώματα· σε όσους βρίσκονται στον κίνδυνο φτώχειας, το ποσοστό δαπάνης για κατοικία εκτοξεύεται έως και πάνω από 38% του εισοδήματος.

Δομικοί παράγοντες της κρίσης

Αναπτυξιακή στασιμότητα και μισθοί: Η βραδεία αύξηση των μισθών σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες δεν συμβαδίζει με την υπερβολική άνοδο των τιμών κατοικίας, κάνοντας την αποταμίευση για αγορά σχεδόν ανέφικτη για νεότερες γενιές.

Αγορά προς χρηματιστηριοποίηση: Σύγχρονες μελέτες επισημαίνουν ότι η χρηματιστικοποίηση της κατοικίας — θεώρηση της στέγης ως οικονομικό περιουσιακό στοιχείο και όχι κοινωνικό αγαθό — εντείνει τον αποκλεισμό και οδηγεί σε συσσώρευση κερδών για επενδυτικά funds εις βάρος των νοικοκυριών.

Έλλειψη νέων, προσιτών κατοικιών: Αναλύσεις δείχνουν ότι απαιτούνται δεκάδες εκατομμύρια νέες, οικονομικές κατοικίες στην ΕΕ για να καλυφθεί η ζήτηση και να μειωθεί η πίεση στις τιμές, όμως η κατασκευή τέτοιων μονάδων παραμένει πολύ πίσω από τις ανάγκες.

Πολιτικές και κοινωνικές συνέπειες

Αλλαγές στις προσδοκίες ιδιοκατοίκησης: Ένα μεγάλο τμήμα του πληθυσμού είτε δεν ενδιαφέρεται καθόλου για αγορά στέγης είτε θεωρεί την ιδιοκατοίκηση οικονομικά επικίνδυνη ή ανέφικτη, αναδιαμορφώνοντας παραδοσιακές κοινωνικές αξίες.

Κίνδυνος κοινωνικής πόλωσης: Η συνεχιζόμενη στεγαστική κρίση μπορεί να πυροδοτήσει πολιτική πόλωση, να ενισχύσει λαϊκιστικές αφηγήσεις και να υπονομεύσει την εμπιστοσύνη σε θεσμούς, ιδίως αν η Ευρωπαϊκή Ένωση και εθνικές κυβερνήσεις δεν υιοθετήσουν ολοκληρωμένες πολιτικές στέγασης.

Η αγορά στέγης στην Ευρώπη σε πολλές περιπτώσεις δεν είναι απλώς δύσκολη — είναι σχεδόν απλησίαστη. Το γεγονός ότι ένα ποσοστό κοντά στο 30% των πολιτών θεωρεί ότι ποτέ δεν θα μπορέσει να αποκτήσει κατοικία αντικατοπτρίζει βαθιές ανισότητες και διαρθρωτικά ελλείμματα. Η αντιμετώπιση αυτού του φαινομένου απαιτεί όχι μόνο οικονομικές αλλά και πολιτικές λύσεις που θα συνδέονται με επενδύσεις σε προσιτή στέγαση, αναθεώρηση φορολογικών και δανειακών πολιτικών, καθώς και ενίσχυση της κοινωνικής στέγασης σε ευρωπαϊκό και εθνικό επίπεδο.

Κύριες πηγές εμπλουτισμού: 

Eurostat, European Parliament, Reuters, Euronews, JLL, Guardian. (European Commission)