Κρυφή «βόμβα» άνθρακα στη λεκάνη του Κονγκό: Αρχαίος άνθρακας χιλιάδων ετών διαρρέει από λίμνες

Στην καρδιά της Κεντρικής Αφρικής, η λεκάνη του Κονγκό κρύβει έναν από τους μεγαλύτερους «θησαυρούς» άνθρακα του πλανήτη – και ταυτόχρονα μία από τις πιο επικίνδυνες κρυφές απειλές για το κλίμα. Οι τυρφώνες και οι βάλτοι της περιοχής, παρότι καλύπτουν μόλις το 0,3% της επιφάνειας της Γης, φιλοξενούν περίπου το ένα τρίτο του συνολικού άνθρακα που είναι παγιδευμένος σε τροπικούς τυρφώνες παγκοσμίως. Συνολικά, οι τροπικοί υγρότοποι αποθηκεύουν περίπου 100 γιγατόνους άνθρακα – ποσότητα που ισοδυναμεί με δεκαετίες εκπομπών από ανθρώπινες δραστηριότητες.

Μέχρι πρόσφατα, οι επιστήμονες θεωρούσαν ότι αυτός ο άνθρακας παρέμενε σταθερά «κλειδωμένος» για χιλιετίες. Μια νέα μελέτη που δημοσιεύτηκε στο Nature Geoscience ανατρέπει αυτή την εικόνα: σημαντικές ποσότητες αρχαίου άνθρακα, ηλικίας έως και χιλιάδων ετών, διαφεύγουν πλέον στην ατμόσφαιρα μέσω δύο εμβληματικών λιμνών με μαύρα νερά – της Lac Mai Ndombe και της Lac Tumba.

Οι μαύρες λίμνες αποκαλύπτουν το «κρυφό ρήγμα»

Η Lac Mai Ndombe, η μεγαλύτερη λίμνη με μαύρα νερά της Αφρικής, καλύπτει έκταση πάνω από τέσσερις φορές μεγαλύτερη από τη λίμνη της Κωνσταντίας. Τα νερά της έχουν βαθύ καφέ-μαύρο χρώμα λόγω του διαλυμένου οργανικού υλικού που ξεπλένεται από τα γύρω τυρφώδη δάση και τα ανέγγιχτα πεδινά τροπικά δάση. Ερευνητές από το ETH Zurich, με επικεφαλής τον καθηγητή Johan Six, πραγματοποίησαν εκτεταμένες μετρήσεις και διαπίστωσαν ότι και οι δύο λίμνες απελευθερώνουν μεγάλες ποσότητες διοξειδίου του άνθρακα (CO₂) στην ατμόσφαιρα.

Το πιο ανησυχητικό εύρημα: έως και το 40% αυτού του CO₂ προέρχεται από αρχαία τύρφη – υλικό που συσσωρεύτηκε πριν από χιλιάδες χρόνια και παρέμενε σταθερό μέχρι πρόσφατα. Χρησιμοποιώντας ραδιοχρονολόγηση (χρονολόγηση με ραδιενεργό άνθρακα), οι ερευνητές επιβεβαίωσαν ότι μέρος του άνθρακα είναι ηλικίας 5.000 ετών ή και περισσότερο. «Με έκπληξη διαπιστώσαμε ότι ο αρχαίος άνθρακας απελευθερώνεται μέσω της λίμνης», εξηγεί ο επικεφαλής συγγραφέας Travis Drake. «Η δεξαμενή έχει μια διαρροή – από την οποία διαφεύγει παλιός άνθρακας», προσθέτει ο συν-συγγραφέας Matti Barthel.

Πώς «ξεκλειδώνει» ο αρχαίος άνθρακας;

Οι ερευνητές δεν έχουν ακόμη πλήρη εικόνα για τον ακριβή μηχανισμό. Μέχρι τώρα πίστευαν ότι η τύρφη θα παρέμενε σταθερή εκτός αν υπήρχε παρατεταμένη ξηρασία. Ωστόσο, τα ευρήματα δείχνουν ότι ακόμα και χωρίς ακραίες ξηρασίες, οργανική ύλη από τα βάθη των τυρφώνων μεταφέρεται στα νερά των λιμνών και στη συνέχεια μετατρέπεται σε CO₂. Οι πιθανές οδοί περιλαμβάνουν υπόγεια ροή, διάβρωση εδαφών ή βιολογικές διεργασίες που ενεργοποιούνται από αλλαγές στη στάθμη ή στη θερμοκρασία.

Κλιματική αλλαγή και αποψίλωση: Οι δύο μεγάλες απειλές

Η απελευθέρωση αρχαίου άνθρακα μπορεί να μην είναι μεμονωμένο φαινόμενο, αλλά πρώτο σημάδι αποσταθεροποίησης. Η κλιματική αλλαγή φέρνει πιο συχνές και έντονες περιόδους ξηρασίας, επιτρέποντας στο οξυγόνο να διεισδύσει βαθύτερα στην τύρφη. Αυτό ενεργοποιεί μικροοργανισμούς που διασπούν την οργανική ύλη, απελευθερώνοντας ακόμα περισσότερο CO₂ – και ενδεχομένως μεθάνιο (CH₄), ένα αέριο με 25 φορές μεγαλύτερη θερμοκηπική ισχύ από το CO₂ σε 100ετή ορίζοντα.

Μια παράλληλη μελέτη στο Journal of Geophysical Research έδειξε ότι τα επίπεδα νερού επηρεάζουν άμεσα τις εκπομπές μεθανίου: όταν η στάθμη είναι υψηλή, οι μικροοργανισμοί καταναλώνουν περισσότερο μεθάνιο πριν φτάσει στην ατμόσφαιρα. Σε περιόδους ξηρασίας, οι εκπομπές αυξάνονται δραματικά.

Παράλληλα, η αποψίλωση αποτελεί εξίσου σοβαρή απειλή. Ο πληθυσμός της Λαϊκής Δημοκρατίας του Κονγκό προβλέπεται να τριπλασιαστεί έως το 2050, αυξάνοντας τη ζήτηση για γεωργική γη. Η καταστροφή δασών μειώνει την εξάτμιση και την παραγωγή υδρατμών, οδηγώντας σε λιγότερες βροχές, χαμηλότερες στάθμες λιμνών και –πιθανότατα– μόνιμη ενεργοποίηση της «διαρροής» άνθρακα.

Γιατί οι τυρφώνες του Κονγκό αφορούν όλο τον πλανήτη

Οι τυρφώνες της λεκάνης του Κονγκό λειτουργούν σαν τεράστιοι «καταψύκτες» άνθρακα. Αν αρχίσουν να «λιώνουν» μαζικά, θα απελευθερώσουν ποσότητες CO₂ που θα επιταχύνουν την παγκόσμια θέρμανση. Η μελέτη του ETH Zurich υπογραμμίζει ότι αυτά τα οικοσυστήματα δεν είναι απλώς «αποθήκες» – είναι δυναμικά συστήματα που αλληλεπιδρούν με το κλίμα, τη χρήση γης και τις ανθρώπινες πιέσεις. Η προστασία τους απαιτεί άμεση δράση: περιορισμό της αποψίλωσης, παρακολούθηση των υγροτόπων και ενίσχυση της επιστημονικής έρευνας σε απομακρυσμένες περιοχές.

Η λεκάνη του Κονγκό δεν είναι πια μόνο «πράσινος πνεύμονας» της Γης. Είναι και μια προειδοποίηση: ακόμα και οι πιο σταθερές δεξαμενές άνθρακα μπορεί να αρχίσουν να «αιμορραγούν» – και όταν το κάνουν, ο πλανήτης το νιώθει όλους.

Πηγή: Pagenews.gr