Το χρηματοοικονομικό δίκτυο πίσω από τις εξορύξεις στον βυθό: Τράπεζες, ΗΠΑ και το μεγάλο ESG παράδοξο

Οι εξορύξεις βαθέων υδάτων παρουσιάζονται εδώ και χρόνια ως η «επόμενη μεγάλη λύση» για την κάλυψη της παγκόσμιας ζήτησης σε κρίσιμα μέταλλα όπως το νικέλιο, το κοβάλτιο και ο χαλκός. Μέταλλα απαραίτητα για μπαταρίες ηλεκτρικών οχημάτων, για την ενεργειακή μετάβαση και για σύγχρονες βιομηχανικές εφαρμογές. Πίσω όμως από το αφήγημα της «πράσινης τεχνολογικής προόδου» ξεδιπλώνεται ένα σύνθετο χρηματοοικονομικό και πολιτικό δίκτυο, γεμάτο αντιφάσεις.

Έρευνα της Deutsche Welle χαρτογραφεί αυτό ακριβώς το δίκτυο: τράπεζες που δηλώνουν ότι δεν χρηματοδοτούν την πρακτική, αλλά επενδύουν σε εταιρείες που την προετοιμάζουν· πίεση από τις Ηνωμένες Πολιτείες για επιτάχυνση· και, την ίδια στιγμή, ένα αυξανόμενο μπλοκ χωρών και επιστημόνων που ζητούν αναστολή δραστηριοτήτων μέχρι να υπάρξει επαρκής γνώση.

Ένας άγνωστος βυθός και μια αγορά που τρέχει μπροστά

Το βαθύ πέλαγος παραμένει σε μεγάλο βαθμό ανεξερεύνητο. Σύμφωνα με επιστημονικές εκτιμήσεις, λιγότερο από το 0,001% του ωκεάνιου πυθμένα έχει μελετηθεί επαρκώς. Παρ’ όλα αυτά, η συζήτηση για εξόρυξη προχωρά με ρυθμούς αγοράς και όχι επιστήμης.

Η θαλάσσια βιολόγος Diva Amon, επιστημονική σύμβουλος στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνια, προειδοποιεί ότι ο βυθός φιλοξενεί μια εντυπωσιακή αλλά εξαιρετικά εύθραυστη ζωή, κρίσιμη για τη λειτουργία των ωκεάνιων οικοσυστημάτων και, κατ’ επέκταση, για τον πλανήτη. Περίπου το 90% των ειδών βαθέων υδάτων δεν έχει καν επίσημη ονομασία, ενώ η απομάκρυνση των πολυμεταλλικών κονδύλων –των πετρωμάτων που περιέχουν τα μέταλλα-στόχους– μπορεί να προκαλέσει ζημιές που μετρώνται σε εκατομμύρια χρόνια.

Το βασικό επιχείρημα των επιστημόνων είναι απλό: δεν γνωρίζουμε ακόμη τι καταστρέφουμε, και όταν χαθεί, δεν επιστρέφει.

Δεσμεύσεις μη χρηματοδότησης και το «παραθυράκι»

Σε αυτό το πλαίσιο, περισσότερα από 20 χρηματοπιστωτικά ιδρύματα παγκοσμίως έχουν ανακοινώσει δημόσια ότι δεν θα χρηματοδοτήσουν εξορύξεις βαθέων υδάτων. Όμως η έρευνα της DW αποκαλύπτει ένα εντυπωσιακό παράδοξο: ορισμένα από αυτά τα ιδρύματα εμφανίζονται να έχουν επενδύσει τουλάχιστον 684 εκατ. δολάρια σε εταιρείες που συνδέονται άμεσα ή έμμεσα με την πρακτική.

Όταν η DW απευθύνθηκε σε τράπεζες, όπως η Deutsche Bank και η Crédit Agricole, οι απαντήσεις εστίασαν σε μια κρίσιμη διάκριση: οι δεσμεύσεις αφορούν τη χρηματοδότηση συγκεκριμένων έργων (project finance) και όχι την κατοχή μετοχών ή επενδύσεις σε εταιρείες.

Για τους επικριτές, αυτή η διάκριση λειτουργεί ως «ασφαλιστική δικλείδα». Αποφεύγεις να συνδέσεις το όνομά σου με ένα συγκεκριμένο εξορυκτικό έργο, αλλά συνεχίζεις να τοποθετείς κεφάλαια σε εταιρείες που ετοιμάζονται να εξορύξουν. Ο Mauricio Vargas, πρώην στρατηγικός επενδύσεων και σήμερα ειδικός στα χρηματοοικονομικά της Greenpeace, το χαρακτηρίζει ευθέως greenwashing: μια πράσινη εικόνα που δεν συμβαδίζει με τις πραγματικές ροές χρήματος.

Στη λίστα των μεγάλων χρηματοπιστωτικών ονομάτων που αναφέρονται στην έρευνα περιλαμβάνονται επίσης UBS, Credit Suisse και BNP Paribas, ενώ γίνεται λόγος και για ιδρύματα που δεν απάντησαν στα ερωτήματα της DW.

Η πίεση από τις ΗΠΑ και το πολιτικό υπόβαθρο

Η έρευνα τοποθετεί τις εξελίξεις σε ένα έντονα πολιτικό φόντο. Οι Ηνωμένες Πολιτείες εμφανίζονται να πιέζουν για επιτάχυνση της εξόρυξης βαθέων υδάτων, βλέποντάς την ως μελλοντική πηγή κρίσιμων ορυκτών και ως μέσο μείωσης της εξάρτησης από άλλες γεωπολιτικές δυνάμεις.

Την ίδια στιγμή, περίπου 40 χώρες έχουν δηλώσει ότι στηρίζουν ένα μορατόριουμ ή «προληπτική παύση», υποστηρίζοντας ότι οι περιβαλλοντικοί κίνδυνοι δεν έχουν αξιολογηθεί επαρκώς. Ο Peter Thomson έχει ταχθεί υπέρ ενός 10ετούς μορατόριουμ, ώστε –όπως λέει– «η επιστήμη να προλάβει» πριν παγιωθεί μια πρακτική με ενδεχομένως μη αναστρέψιμες συνέπειες.

Στο ίδιο μήκος κύματος, πρωτοβουλίες των Ηνωμένων Εθνών για τη χρηματοδότηση έχουν προειδοποιήσει ότι δεν διαφαίνεται τρόπος η χρηματοδότηση τέτοιων δραστηριοτήτων να ευθυγραμμιστεί με τη βιώσιμη χρήση των ωκεανών.

ESG αφήγημα και μεγάλες αντιφάσεις

Η DW αναδεικνύει μια ακόμη έντονη αντίφαση: χρηματοοικονομικοί κολοσσοί προωθούν ενεργά το αφήγημα ESG, ενώ ταυτόχρονα κατέχουν σημαντικές συμμετοχές σε εταιρείες που «ξεκλειδώνουν» την εξόρυξη στον βυθό. Ενδεικτικό παράδειγμα που αναφέρεται είναι η Goldman Sachs, η οποία φέρεται να διατηρεί συμμετοχές ύψους 187 εκατ. ευρώ σε εταιρείες συνδεδεμένες με την πρακτική.

Ο Tariq Fancy, πρώην επικεφαλής βιώσιμων επενδύσεων της BlackRock, σχολιάζει ότι συχνά «είναι φθηνότερο να δείχνεις πράσινος από το να είσαι πράσινος», ειδικά όταν οι επενδύσεις αξιολογούνται σε ορίζοντες λίγων ετών υψηλών αποδόσεων. Κατά την άποψή του, οι αλλαγές «στα άκρα» δεν αρκούν χωρίς ισχυρές πολιτικές παρεμβάσεις και αυστηρότερους κανόνες.

Δημόσιο χρήμα και επιστημονικές προειδοποιήσεις

Σημαντικό μέρος της έρευνας αφορά και το δημόσιο χρήμα. Αξιοποιώντας δεδομένα που αποδίδονται στην Anti-Corruption Data Collective, η DW αναφέρει ότι κεφάλαια φορολογουμένων από χώρες που επισήμως στηρίζουν «προληπτική παύση» έχουν επενδυθεί σε εταιρείες συνδεδεμένες με την εξόρυξη βαθέων υδάτων.

Παράλληλα, πρώιμα ευρήματα από δοκιμαστικές επιχειρήσεις προκαλούν ανησυχία. Μελέτη που φέρεται να χρηματοδοτήθηκε από την The Metals Company κατέγραψε μείωση της αφθονίας οργανισμών και της βιοποικιλότητας κατά περισσότερο από ένα τρίτο στον πυθμένα, μετά από δοκιμή στον Ειρηνικό Ωκεανό.

Οι επιστήμονες προειδοποιούν ότι το ρίσκο δεν είναι μόνο άμεσα ορατό. Μικροοργανισμοί του βυθού ήδη αξιοποιούνται στην ιατρική, με ένζυμα που χρησιμοποιούνται σε τεστ PCR και ενώσεις που μελετώνται για αντικαρκινικές εφαρμογές. Η εξόρυξη, λένε, μπορεί να εξαφανίσει οργανισμούς πριν καν τους γνωρίσουμε.

Ένα στοίχημα με άγνωστο κόστος

Το χρηματοοικονομικό δίκτυο πίσω από τις εξορύξεις στον βυθό αποκαλύπτει μια βαθιά σύγκρουση ανάμεσα στην ανάγκη για πρώτες ύλες και στην προστασία των ωκεανών. Με τις αγορές να πιέζουν για νέες πηγές και την επιστήμη να προειδοποιεί ότι το κόστος μπορεί να είναι μη αναστρέψιμο, το ερώτημα παραμένει ανοιχτό: ποιος θα βάλει το φρένο πριν η γνώση προλάβει την καταστροφή;

Πηγή: Pagenews.gr