Η νέα πολεμική φάση στη Μέση Ανατολή δεν δοκιμάζει μόνο την ισορροπία δυνάμεων μεταξύ Ουάσιγκτον, Τελ Αβίβ και Τεχεράνης. Δοκιμάζει και έναν από τους πιο ιστορικούς άξονες της δυτικής γεωπολιτικής: τη λεγόμενη «ειδική σχέση» μεταξύ Ηνωμένου Βασιλείου και ΗΠΑ.
Ο Βρετανός πρωθυπουργός Κιρ Στάρμερ επέλεξε μια υπολογισμένη απόσταση από τις αμερικανοϊσραηλινές επιχειρήσεις εναντίον του Ιράν. Παρά τις έντονες πιέσεις από τον Αμερικανό πρόεδρο Τραμπ, το Λονδίνο αρνήθηκε να εμπλακεί σε επιθετικές επιχειρήσεις, επιτρέποντας μόνο περιορισμένη χρήση βρετανικών βάσεων για «αμυντικές» αποστολές και αναχαίτιση επιθέσεων.
Η επιλογή αυτή δεν είναι απλώς διπλωματική λεπτομέρεια. Είναι μια πολιτική γραμμή που επιχειρεί να ισορροπήσει ανάμεσα στη συμμαχία και την αυτονομία.
Η σύγκρουση που έφερε ψυχρότητα στην «ειδική σχέση»
Η ένταση μεταξύ Λονδίνου και Ουάσιγκτον έγινε εμφανής ήδη από τις πρώτες ημέρες των αμερικανικών και ισραηλινών επιθέσεων εναντίον ιρανικών στρατιωτικών και πυρηνικών στόχων.
Ο Τραμπ επέκρινε δημόσια τη στάση του Βρετανού πρωθυπουργού, αφήνοντας να εννοηθεί ότι η Βρετανία «καθυστερεί» να στηρίξει τον πόλεμο. Σε χαρακτηριστική ανάρτησή του σημείωσε ότι οι ΗΠΑ «δεν χρειάζονται συμμάχους που μπαίνουν στον πόλεμο όταν έχει ήδη κριθεί».
Την ίδια στιγμή, αμερικανικά βομβαρδιστικά B-1B Lancer απογειώθηκαν από τη βρετανική βάση RAF Fairford για επιχειρήσεις που χαρακτηρίστηκαν ως αμυντικές.
Η εικόνα είναι σχεδόν παράδοξη:
- δημόσια αντιπαράθεση
- επιχειρησιακή συνεργασία στο παρασκήνιο
- πολιτική απόσταση στο επίπεδο ρητορικής
Αυτή η διπλή στρατηγική είναι, σύμφωνα με διπλωματικές πηγές στο Λονδίνο, η ουσία της σημερινής βρετανικής πολιτικής.
Το τραύμα του Ιράκ και ο φόβος ενός νέου πολέμου
Η επιλογή του Στάρμερ δεν είναι τυχαία.
Το Λονδίνο εξακολουθεί να κουβαλά το πολιτικό τραύμα της συμμετοχής στον πόλεμο του Ιράκ το 2003, όταν η κυβέρνηση Tony Blair ευθυγραμμίστηκε πλήρως με τον τότε Αμερικανό πρόεδρο Τζορτζ Μπους.
Σήμερα ο Στάρμερ επιμένει ότι η Βρετανία δεν θα εμπλακεί σε πόλεμο χωρίς σαφή νομική βάση και στρατηγικό σχέδιο.
Η φράση που επαναλαμβάνεται στο Λονδίνο είναι χαρακτηριστική:
«Δεν πιστεύουμε σε αλλαγή καθεστώτος από τον ουρανό».
Η θέση αυτή απευθύνεται τόσο στην Ουάσιγκτον όσο και στο εσωτερικό ακροατήριο της Βρετανίας.
Η βρετανική κοινή γνώμη φρενάρει την πολεμική εμπλοκή
Οι πολιτικοί υπολογισμοί είναι σαφείς.
Η βρετανική κοινωνία εμφανίζεται σε μεγάλο βαθμό αντίθετη σε έναν νέο πόλεμο στη Μέση Ανατολή, κάτι που περιορίζει τα περιθώρια στρατιωτικής εμπλοκής.
Το πολιτικό κόστος θα μπορούσε να είναι τεράστιο για μια κυβέρνηση που ήδη αντιμετωπίζει:
- χαμηλή οικονομική ανάπτυξη
- δημοσιονομική πίεση
- ενεργειακή αβεβαιότητα
Η πιθανότητα κλιμάκωσης της σύγκρουσης –με απειλές ακόμη και για τον Περσικό Κόλπο και τις ενεργειακές ροές– αυξάνει τον φόβο για πληθωρισμό και οικονομική αστάθεια στην Ευρώπη.
Το παρασκήνιο στο Λονδίνο: διχασμός και εσωτερική πίεση
Στο εσωτερικό της βρετανικής πολιτικής σκηνής η συζήτηση είναι έντονη.
Η ηγέτιδα των Συντηρητικών Kemi Badenoch κατηγόρησε την κυβέρνηση ότι περιορίζεται σε αμυντικές κινήσεις αντί να πλήξει ιρανικές εγκαταστάσεις πυραύλων.
Από την άλλη πλευρά, στελέχη της κυβέρνησης υποστηρίζουν ότι η συμμετοχή σε επιθετικές επιχειρήσεις θα παραβίαζε το διεθνές δίκαιο και θα εξέθετε τη χώρα σε ανεξέλεγκτη κλιμάκωση.
Η πραγματικότητα είναι ότι το Λονδίνο προσπαθεί να αποφύγει δύο κινδύνους ταυτόχρονα:
- Να φανεί αναξιόπιστος σύμμαχος στις ΗΠΑ
- Να εμπλακεί σε έναν πόλεμο χωρίς σαφή έξοδο
Η γεωπολιτική εξίσωση της «μεσαίας δύναμης»
Η στρατηγική του Στάρμερ αντικατοπτρίζει μια ευρύτερη πραγματικότητα:
Η Βρετανία δεν είναι πλέον η αυτοκρατορική δύναμη του 20ού αιώνα, αλλά μια μεσαία δύναμη που πρέπει να διαχειριστεί προσεκτικά τις συμμαχίες της.
Έτσι, το Λονδίνο επιχειρεί να κρατήσει τρεις ισορροπίες:
- Στρατιωτική συνεργασία με τις ΗΠΑ
- Πολιτική αυτονομία απέναντι σε αμερικανικές πιέσεις
- Ευθυγράμμιση με ευρωπαϊκές και διεθνείς νομικές αρχές
Η κρίση με το Ιράν αποδεικνύει ότι η «ειδική σχέση» δεν είναι πλέον σχέση απόλυτης ευθυγράμμισης αλλά διαπραγμάτευσης.
Τι σημαίνει αυτό για την Ευρώπη – και την Ελλάδα
Η στάση του Λονδίνου αποτελεί ενδιαφέρον προηγούμενο για πολλές ευρωπαϊκές χώρες.
Δείχνει ότι ακόμη και στενοί σύμμαχοι των ΗΠΑ μπορούν:
- να στηρίξουν αμυντικά τις επιχειρήσεις
- να μοιραστούν πληροφορίες
- αλλά να αρνηθούν ενεργή συμμετοχή σε επιθετικό πόλεμο.
Για κράτη όπως η Ελλάδα –που ισορροπούν μεταξύ συμμαχικών υποχρεώσεων και εθνικών συμφερόντων– το μήνυμα είναι σαφές:
Η συμμαχία δεν σημαίνει αυτόματη στρατιωτική συμμετοχή.
Και σε μια εποχή πολλαπλών κρίσεων, αυτή η λεπτή ισορροπία ίσως γίνει η βασική στρατηγική των μεσαίων δυνάμεων της Δύσης.