Ελλάδα: Πτώση στην 52η θέση της φιλελεύθερης δημοκρατίας και βαθύ θεσμικό έλλειμμα

Η Ελλάδα υποχώρησε το 2025 στην 52η θέση παγκοσμίως στον Liberal Democracy Index του ινστιτούτου V-Dem, πέφτοντας τρεις θέσεις σε σχέση με την προηγούμενη μέτρηση. Στον ίδιο πίνακα, η χώρα βρίσκεται ακριβώς πίσω από τις Ηνωμένες Πολιτείες, που κατατάσσονται 51ες, και μπροστά από την Κολομβία, η οποία βρίσκεται 53η. Η συνολική βαθμολογία της Ελλάδας στον δείκτη διαμορφώνεται στο 0,57, στοιχείο που επιβεβαιώνει ότι η επιδείνωση δεν είναι συγκυριακή, αλλά αποτυπώνει μια πιο επίμονη αδυναμία των θεσμικών αντιβάρων.

Η εικόνα γίνεται ακόμη πιο αποκαλυπτική όταν εξεταστούν οι δύο βασικοί πυλώνες του δείκτη. Στον δημοκρατικό πυλώνα, που αφορά κυρίως την ποιότητα των εκλογών και τη λειτουργία του εκλογικού ανταγωνισμού, η Ελλάδα βρίσκεται στην 43η θέση με σκορ 0,74. Όμως στον φιλελεύθερο πυλώνα, που μετρά την προστασία δικαιωμάτων, το κράτος δικαίου και τους ελέγχους στην εκτελεστική εξουσία, η χώρα πέφτει στην 75η θέση, επίσης με σκορ 0,74 στον επιμέρους δείκτη του πίνακα του V-Dem. Με απλά λόγια, η Ελλάδα συνεχίζει να εμφανίζει σαφώς καλύτερη εικόνα στις εκλογικές διαδικασίες απ’ ό,τι στους θεσμούς που πρέπει να περιορίζουν και να ελέγχουν την κυβερνητική ισχύ.

Το μεγάλο πρόβλημα βρίσκεται στους ελέγχους της εξουσίας

Η πιο κρίσιμη διαπίστωση της νέας αξιολόγησης είναι ότι η Ελλάδα εξακολουθεί να υστερεί στο πιο ευαίσθητο κομμάτι μιας φιλελεύθερης δημοκρατίας: στην ποιότητα των ελέγχων και των ισορροπιών. Το ίδιο το V-Dem ορίζει τον Liberal Democracy Index ως συνδυασμό των θεσμών της εκλογικής δημοκρατίας με τον φιλελεύθερο παράγοντα, δηλαδή τους καλά λειτουργούντες ελέγχους πάνω στην εκτελεστική εξουσία από τη νομοθετική και τη δικαστική λειτουργία, καθώς και ένα ισχυρό κράτος δικαίου που εγγυάται ίσες ατομικές ελευθερίες.

Ακριβώς εκεί εντοπίζεται και το βασικό ελληνικό έλλειμμα. Η νέα κατάταξη δείχνει ότι η χώρα εξακολουθεί να έχει αποδυναμωμένο κοινοβουλευτικό έλεγχο και ασθενέστερο δικαστικό περιορισμό της εκτελεστικής εξουσίας σε σύγκριση με αυτό που αναμένεται από μια σταθερή φιλελεύθερη δημοκρατία. Η υστέρηση αυτή δεν εμφανίζεται ως μεμονωμένο επεισόδιο της τελευταίας χρονιάς, αλλά ως συνέχεια μιας πορείας φθοράς που, σύμφωνα με το V-Dem, έχει εκκινήσει εδώ και αρκετά χρόνια.

Από το 2019 και μετά η Ελλάδα καταγράφει συνεχή δημοκρατική υποχώρηση

Η έκθεση του 2026 είναι ίσως ακόμη πιο ανησυχητική επειδή δεν βλέπει την Ελλάδα ως μια χώρα που απλώς έχασε λίγες θέσεις μέσα σε έναν χρόνο. Την κατατάσσει 7η παγκοσμίως στους λεγόμενους “stand-alone autocratizers”, δηλαδή στις χώρες που βρίσκονται σε αυτόνομη, συνεχιζόμενη διαδικασία αυταρχικής υποχώρησης. Σύμφωνα με τον σχετικό πίνακα, η ελληνική περίοδος πτώσης αρχίζει το 2019 και η σωρευτική απώλεια στον δείκτη φιλελεύθερης δημοκρατίας φτάνει το -0,195. Πρόκειται για εύρημα με ιδιαίτερο πολιτικό βάρος, καθώς το V-Dem δεν περιγράφει απλώς αδυναμίες, αλλά μια πορεία διαρκούς φθοράς στους μηχανισμούς λογοδοσίας και ελέγχου.

Αυτό το στοιχείο έχει ξεχωριστή σημασία γιατί τοποθετεί την Ελλάδα σε μια δυσάρεστη διεθνή λίστα μαζί με χώρες όπου η δημόσια συζήτηση για την ποιότητα της δημοκρατίας είναι πολύ πιο οξεία. Δεν σημαίνει ότι η Ελλάδα εξισώνεται με αυταρχικά καθεστώτα. Σημαίνει όμως ότι, με βάση τη μεθοδολογία του V-Dem, η κατεύθυνση της πορείας της είναι καθοδική ως προς τον φιλελεύθερο-ελεγκτικό πυλώνα.

Χαμηλά και εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Η υποχώρηση της Ελλάδας αποκτά ακόμη μεγαλύτερη βαρύτητα όταν ειδωθεί μέσα στο ευρωπαϊκό πλαίσιο. Με βάση τον πίνακα του V-Dem, η χώρα είναι πλέον 24η μεταξύ των 27 κρατών-μελών της ΕΕ, πάνω μόνο από τη Βουλγαρία, τη Ρουμανία και την Ουγγαρία. Η ελληνική θέση, επομένως, δεν είναι απλώς μέτρια σε διεθνές επίπεδο. Είναι χαμηλή και εντός της ίδιας της Ευρωπαϊκής Ένωσης, κάτι που ενισχύει την εικόνα ενός διαρθρωτικού θεσμικού ελλείμματος και όχι μιας παροδικής στατιστικής ολίσθησης.

Το μήνυμα είναι σαφές: η Ελλάδα παραμένει ευρωπαϊκή δημοκρατία με ανταγωνιστικές εκλογές και ενεργό πολιτικό σύστημα, αλλά εξακολουθεί να υστερεί στους μηχανισμούς που διασφαλίζουν ότι η εξουσία δεν λειτουργεί ανεξέλεγκτα. Και αυτό ακριβώς είναι που την κρατά χαμηλά στον δείκτη φιλελεύθερης δημοκρατίας.

Η διεθνής εικόνα σκοτεινιάζει, αλλά αυτό δεν αθωώνει την ελληνική επίδοση

Η ελληνική πτώση καταγράφεται μέσα σε ένα ευρύτερο περιβάλλον διεθνούς δημοκρατικής επιδείνωσης. Το V-Dem Democracy Report 2026 σημειώνει ότι μόλις το 7% του παγκόσμιου πληθυσμού, δηλαδή περίπου 0,6 δισεκατομμύρια άνθρωποι, ζει πλέον σε φιλελεύθερες δημοκρατίες, ενώ το 74%, δηλαδή περίπου 6 δισεκατομμύρια άνθρωποι, ζει σε αυταρχικά καθεστώτα. Το ίδιο report αναφέρει ότι ο κόσμος μετρά πια 87 δημοκρατίες και 92 αυταρχικά καθεστώτα, κάτι που δείχνει πόσο βαθιά είναι η παγκόσμια μετατόπιση.

Ιδιαίτερη αίσθηση προκαλεί και η εικόνα των Ηνωμένων Πολιτειών, που, σύμφωνα με το V-Dem, έχασαν για πρώτη φορά μετά από πάνω από 50 χρόνια το καθεστώς της φιλελεύθερης δημοκρατίας, πέφτοντας από την 20ή στην 51η θέση. Η ίδια η έκθεση αποδίδει τη μεγάλη αυτή πτώση κυρίως στην αποδυνάμωση του Κογκρέσου ως ελεγκτικού μηχανισμού, στη φθορά της ελευθερίας των μέσων και στη γενικότερη αποδυνάμωση των θεσμικών φραγμών.

Ωστόσο, το γεγονός ότι το διεθνές περιβάλλον σκοτεινιάζει δεν καθιστά λιγότερο προβληματική την ελληνική επίδοση. Αντίθετα, την κάνει πιο επείγουσα. Διότι σε ένα παγκόσμιο πλαίσιο υποχώρησης της δημοκρατίας, οι χώρες με ασθενέστερους θεσμούς κινδυνεύουν να βρεθούν ακόμη πιο γρήγορα σε ζώνη φθοράς.

Το πραγματικό μήνυμα του δείκτη για την Ελλάδα

Το σημαντικότερο ίσως συμπέρασμα δεν είναι απλώς η 52η θέση. Είναι ότι η Ελλάδα εξακολουθεί να μοιάζει με δημοκρατία που λειτουργεί εκλογικά καλύτερα απ’ όσο ελέγχει την εξουσία της. Οι κάλπες από μόνες τους δεν αρκούν για να διασφαλίσουν την ποιότητα μιας φιλελεύθερης δημοκρατίας. Χρειάζονται ισχυρή Βουλή, ανεξάρτητη Δικαιοσύνη, αποτελεσματικός κοινοβουλευτικός έλεγχος, ισχυρά θεσμικά αντίβαρα και κουλτούρα λογοδοσίας. Εκεί ακριβώς ο δείκτης δείχνει ότι η Ελλάδα συνεχίζει να υστερεί.

Γι’ αυτό και η νέα υποχώρηση δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί ως μια απλή τεχνική μεταβολή στον διεθνή πίνακα. Είναι μια πολιτική και θεσμική προειδοποίηση. Και όσο η χώρα επιμένει να εμφανίζει αδύναμο τον φιλελεύθερο-ελεγκτικό πυλώνα της δημοκρατίας, τόσο θα παραμένει εκτεθειμένη σε αυτή τη διαρκή, αργή αλλά ορατή διολίσθηση που οι διεθνείς δείκτες αποτυπώνουν πλέον χωρίς περιστροφές.

Πηγή: Pagenews.gr