Πόλεμος ΗΠΑ–Ιράν: Οι γυναίκες πληρώνουν το βαρύτερο τίμημα

Η δημόσια συζήτηση γύρω από τη σύγκρουση μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράν κυριαρχείται σχεδόν αποκλειστικά από αριθμούς, στρατηγικές και κρατικούς υπολογισμούς. Οι αναλύσεις επικεντρώνονται στις πυραυλικές δυνατότητες, στις διαπραγματεύσεις για τα πυρηνικά, στις οικονομικές κυρώσεις, στην ισορροπία ισχύος στη Μέση Ανατολή και στις επιπτώσεις στην παγκόσμια ασφάλεια. Ωστόσο, πίσω από αυτή τη γεωπολιτική γλώσσα παραμένει σχεδόν αόρατη μια κρίσιμη διάσταση: το έμφυλο κόστος του πολέμου.

Μια ριζοσπαστική φεμινιστική προσέγγιση υποστηρίζει ότι καμία πολεμική σύγκρουση δεν είναι πραγματικά ουδέτερη ως προς το φύλο. Αντίθετα, οι πόλεμοι γεννιούνται και εξελίσσονται μέσα σε δομές εξουσίας που παραδοσιακά επιβραβεύουν την επιθετικότητα, την κυριαρχία και τον έλεγχο, ενώ οι γυναίκες καλούνται δυσανάλογα να επωμιστούν τις συνέπειες. Αυτό που χάνεται συχνά από τη δημόσια εικόνα δεν είναι μόνο το οικονομικό τίμημα, αλλά και το ψυχολογικό, κοινωνικό και καθημερινό βάρος που αφήνει πίσω του ο πόλεμος.

Η ψευδαίσθηση της «ουδέτερης» σύγκρουσης

Στη διεθνή πολιτική, οι συγκρούσεις εξακολουθούν να παρουσιάζονται σαν να εκτυλίσσονται σε ένα περιβάλλον χωρίς φύλο. Η ένταση ανάμεσα στις ΗΠΑ και το Ιράν περιγράφεται κυρίως με όρους κρατικής ανθεκτικότητας, πυρηνικής αποτροπής και εθνικής ασφάλειας. Αυτή η οπτική, όμως, συχνά σβήνει από το κάδρο τις διαφορετικές εμπειρίες όσων βιώνουν τις συνέπειες των πολεμικών αποφάσεων στην καθημερινή ζωή.

Ο ΟΗΕ έχει εδώ και χρόνια αναγνωρίσει ότι οι ένοπλες συγκρούσεις επηρεάζουν γυναίκες και άνδρες με διαφορετικό τρόπο και ότι η πλήρης συμμετοχή των γυναικών στις διαδικασίες ειρήνης και ασφάλειας είναι αναγκαία. Αυτό είναι και ο πυρήνας της Απόφασης 1325 του Συμβουλίου Ασφαλείας, η οποία συνέδεσε για πρώτη φορά θεσμικά τα ζητήματα γυναικών, ειρήνης και ασφάλειας.

Η απουσία αυτής της οπτικής από τον κυρίαρχο λόγο δεν είναι τυχαία. Αντιθέτως, αποτυπώνει μια βαθύτερη δομική ανισορροπία, όπου ο «ουδέτερος» δρων της διεθνούς πολιτικής παραμένει στην πράξη κρατοκεντρικός, στρατιωτικός και συχνά βαθιά ανδροκεντρικός.

Οι γυναίκες στο επίκεντρο των συνεπειών

Παρότι οι άνδρες συχνά υπερεκπροσωπούνται ανάμεσα στους μαχητές, οι γυναίκες βιώνουν δυσανάλογα το μακροχρόνιο και έμμεσο κόστος μιας σύγκρουσης. Οι οικονομικές κυρώσεις, για παράδειγμα, δεν λειτουργούν μόνο ως αφηρημένοι δείκτες μακροοικονομικής πίεσης. Μεταφράζονται σε ακριβότερα τρόφιμα, περιορισμένη πρόσβαση στην υγεία, μειωμένες ευκαιρίες εργασίας και επιδείνωση των συνθηκών διαβίωσης για όσες βρίσκονται ήδη σε πιο ευάλωτη θέση.

Η UN Women επισημαίνει ότι οι συγκρούσεις και οι ανθρωπιστικές κρίσεις έχουν καταστροφικές συνέπειες για γυναίκες και κορίτσια, ενώ η παράβλεψη της έμφυλης διάστασης οδηγεί συχνά σε ελλιπείς ή παραπλανητικές πολιτικές απαντήσεις.

Σε περιβάλλοντα κρίσης, οι γυναίκες δεν χάνουν μόνο υλικούς πόρους. Χάνουν πρόσβαση σε υπηρεσίες, σε ασφάλεια, σε νομική προστασία και συχνά σε βασικές προοπτικές αυτονομίας. Το βάρος αυτό γίνεται ακόμη πιο οξύ όταν η σύγκρουση συνοδεύεται από οικονομική ασφυξία, εκτοπισμό ή αποδιάρθρωση των κοινωνικών δικτύων στήριξης.

Η βία πολλαπλασιάζεται όταν καταρρέουν οι δομές

Ένα από τα πιο ανησυχητικά χαρακτηριστικά κάθε πολεμικού περιβάλλοντος είναι η αύξηση του κινδύνου έμφυλης και σεξουαλικής βίας. Η Διεθνής Επιτροπή του Ερυθρού Σταυρού έχει επισημάνει ότι οι γυναίκες και τα κορίτσια επηρεάζονται δυσανάλογα από τη σεξουαλική βία στις συγκρούσεις, ενώ η διάλυση των δομών προστασίας και η αποδυνάμωση του κράτους δικαίου επιδεινώνουν την ευαλωτότητά τους.

Το ζήτημα δεν εξαντλείται στη σωματική απειλή. Η βία σε περιόδους πολέμου έχει και μια βαθιά πολιτική διάσταση, αφού τα σώματα των γυναικών μετατρέπονται συχνά σε πεδίο συμβολικής κυριαρχίας, εκδίκησης ή πειθαρχίας. Έτσι, η έμφυλη βία δεν αποτελεί παράπλευρη απώλεια της σύγκρουσης, αλλά συχνά μέρος της ίδιας της λογικής της.

Το αόρατο φορτίο της φροντίδας

Πέρα από τη βία, υπάρχει και ένα άλλο, λιγότερο ορατό, αλλά εξίσου καθοριστικό κόστος: η απλήρωτη και αόρατη εργασία φροντίδας. Σε περίοδο κρίσης, οι γυναίκες είναι συνήθως εκείνες που αναλαμβάνουν τη φροντίδα τραυματισμένων συγγενών, τη διαχείριση του νοικοκυριού υπό πίεση, την αναζήτηση βασικών αγαθών και τη διατήρηση μιας στοιχειώδους κοινωνικής συνοχής.

Η UN Women έχει υπογραμμίσει ότι η φροντίδα στις συγκρούσεις και στις κρίσεις είναι θεμελιώδης για την επιβίωση και την ανάκαμψη, αλλά παραμένει συστηματικά υποτιμημένη.

Αυτό σημαίνει ότι οι γυναίκες καλούνται να συγκρατήσουν μια κοινωνία που καταρρέει, χωρίς η συμβολή τους να καταγράφεται ισότιμα ούτε στη δημόσια πολιτική ούτε στη διεθνή ανάλυση.

Πατριαρχία, ισχύς και λογική πολέμου

Από τη σκοπιά της ριζοσπαστικής φεμινιστικής θεωρίας, αυτές οι συνέπειες δεν είναι τυχαίες. Ο πόλεμος δεν είναι απλώς μια αποτυχία της ειρήνης, αλλά έκφραση μιας δομής εξουσίας που επιβραβεύει την κυριαρχία, την ιεραρχία και τον εξαναγκασμό. Στη λογική αυτή, η ασφάλεια ορίζεται πρωτίστως με στρατιωτικούς όρους και η πολιτική ηγεσία συνδέεται με τη σκληρότητα, την αποφασιστικότητα και την επίδειξη ισχύος.

Το γεγονός ότι τα ανώτατα επίπεδα πολιτικής και στρατιωτικής ηγεσίας παραμένουν σε μεγάλο βαθμό ανδροκρατούμενα, τόσο στο Ιράν όσο και στις Ηνωμένες Πολιτείες, ενισχύει αυτή την εικόνα. Η γλώσσα της απειλής, της τιμωρίας, της εκδίκησης και της επιβολής παρουσιάζεται ως φυσική γλώσσα της ισχύος, ενώ εναλλακτικές προσεγγίσεις που δίνουν βάρος στη φροντίδα, στη συνεργασία και στην ανθρώπινη ασφάλεια συχνά απαξιώνονται ως αδύναμες ή μη ρεαλιστικές.

Ποια ασφάλεια και για ποιον;

Το κρίσιμο ερώτημα που ανακύπτει είναι απλό αλλά βαθύ: ποιος ορίζει τι σημαίνει ασφάλεια; Και ποια φωνή ακούγεται όταν λαμβάνονται αποφάσεις για ειρήνη, πόλεμο, κυρώσεις και στρατηγική αποτροπή;

Παρά τις διεθνείς δεσμεύσεις, οι γυναίκες παραμένουν υποεκπροσωπούμενες σε διαδικασίες υψηλής διπλωματίας και ασφάλειας. Ο ΟΗΕ συνεχίζει να επιμένει ότι η ουσιαστική συμμετοχή των γυναικών στις ειρηνευτικές και πολιτικές διαδικασίες δεν είναι μόνο ζήτημα εκπροσώπησης αλλά και αποτελεσματικότερης πολιτικής.

Όταν οι γυναίκες απουσιάζουν από τα κέντρα λήψης αποφάσεων, οι πολιτικές είναι πολύ πιο πιθανό να αγνοήσουν τον πραγματικό κοινωνικό αντίκτυπο της σύγκρουσης. Έτσι αναπαράγεται ένας φαύλος κύκλος: οι αποφάσεις λαμβάνονται χωρίς έμφυλη οπτική και τα αποτελέσματά τους βαθαίνουν ακόμη περισσότερο τις ήδη υπάρχουσες ανισότητες.

Μια διαφορετική ανάγνωση της σύγκρουσης

Η αντιπαράθεση ΗΠΑ–Ιράν δεν είναι μόνο μια ιστορία κρατών, πυραύλων και αγορών. Είναι και μια ιστορία σιωπηλών βαρών, άνισου πόνου και αποκλεισμένων εμπειριών. Μια φεμινιστική προσέγγιση δεν ζητά να αγνοηθούν τα γεωπολιτικά δεδομένα, αλλά να ενταχθούν σε μια ευρύτερη κατανόηση της ανθρώπινης ασφάλειας.

Αυτό σημαίνει ότι η αποτίμηση μιας σύγκρουσης δεν μπορεί να γίνεται μόνο με όρους στρατιωτικής αποτελεσματικότητας ή οικονομικού κόστους. Πρέπει να περιλαμβάνει και το πώς η βία αναδιαμορφώνει την καθημερινότητα, ποιοι χάνουν περισσότερο την πρόσβασή τους σε αξιοπρέπεια και προστασία και ποιοι μένουν εκτός της ιστορίας την ώρα που πληρώνουν το μεγαλύτερο τίμημα.

Το τίμημα του πολέμου δεν το πληρώνουν όσοι τον σχεδιάζουν

Στο τέλος, η πιο σκληρή αλήθεια είναι ότι οι πόλεμοι δεν βαραίνουν όλους το ίδιο. Οι αποφάσεις για πόλεμο λαμβάνονται συνήθως από κέντρα ισχύος, αλλά οι συνέπειες εξαπλώνονται σε κοινωνίες, οικογένειες και σώματα που δεν είχαν λόγο στη διαμόρφωσή τους. Οι γυναίκες δεν βρίσκονται στην περιφέρεια της σύγκρουσης. Βρίσκονται στον πυρήνα των συνεπειών της.

Όσο ο πόλεμος σχεδιάζεται και νομιμοποιείται μέσα από πατριαρχικές δομές ισχύος, θα συνεχίσει να γράφεται όχι μόνο στα πεδία των μαχών, αλλά και στις ζωές, στην ψυχική αντοχή και στο μέλλον των γυναικών. Και γι’ αυτό, η αναγνώριση της έμφυλης διάστασης της σύγκρουσης δεν είναι μια υποσημείωση της ανάλυσης. Είναι απαραίτητη προϋπόθεση για να κατανοηθεί πραγματικά η φύση του ίδιου του πολέμου.

Πηγή: Pagenews.gr