Το νέο γεωπολιτικό δόγμα της Τεχεράνης
Το Ιράν επιχειρεί να επιβάλει ένα άτυπο αλλά ήδη μερικώς εφαρμοζόμενο «πρωτόκολλο ελέγχου» στα Στενά του Ορμούζ, τον σημαντικότερο ενεργειακό διάδρομο του πλανήτη. Από εκεί διέρχεται περίπου το 20% του παγκόσμιου πετρελαίου, γεγονός που μετατρέπει κάθε αλλαγή καθεστώτος σε παγκόσμιο σοκ.
Σύμφωνα με διεθνείς αναλύσεις, το σχέδιο περιλαμβάνει:
- Στρατιωτικό έλεγχο της διέλευσης
- Υποχρεωτικό συντονισμό πλοίων με ιρανικές αρχές
- Νέα διαδρομή κοντά στις ιρανικές ακτές
- Επιβολή «τελών ασφαλείας» έως και 2 εκατ. δολάρια ανά δεξαμενόπλοιο
Παράλληλα, υπάρχουν ενδείξεις ότι πληρωμές έχουν γίνει ακόμη και σε γουάν ή κρυπτονομίσματα, ενισχύοντας τη γεωοικονομική διάσταση του σχεδίου.
«Επικίνδυνο προηγούμενο» – Ηχηρή παρέμβαση ΟΗΕ
Η αντίδραση της διεθνούς κοινότητας είναι έντονη.
Ο Διεθνής Ναυτιλιακός Οργανισμός του ΟΗΕ προειδοποίησε ότι:«Η επιβολή διοδίων στο Ορμούζ θα αποτελούσε επικίνδυνο προηγούμενο»
Η θέση αυτή εδράζεται στη βασική αρχή της ελεύθερης ναυσιπλοΐας, όπως κατοχυρώνεται στη Σύμβαση για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS), που απαγορεύει την επιβολή τελών για απλή διέλευση.
Αναλυτές επισημαίνουν ότι ακόμη και χώρες που δεν έχουν επικυρώσει τη σύμβαση (όπως το Ιράν και οι ΗΠΑ) δεσμεύονται από το εθιμικό διεθνές δίκαιο.
Σκληρές αντιδράσεις: «Απαράδεκτο» και «εκβιασμός»
Οι αντιδράσεις κρατών είναι σχεδόν καθολικά αρνητικές:
- Ελλάδα:«Οποιαδήποτε διόδια είναι απαράδεκτα και απειλούν την ελευθερία ναυσιπλοΐας» δήλωσε ο Κυριάκος Μητσοτάκης
- Ομάν:Απέρριψε κατηγορηματικά το σχέδιο, τονίζοντας ότι«δεν μπορούν να επιβληθούν τέλη στο Ορμούζ»
- ΗΠΑ:Πιέζουν για πλήρες άνοιγμα του στενού χωρίς περιορισμούς, ενώ δεν αποκλείονται και στρατιωτικές επιλογές
- Αναλυτές αγορών:Χαρακτηρίζουν το σχέδιο ως «γεωπολιτικό εκβιασμό» που δίνει στο Ιράν υπερβολική ισχύ στην παγκόσμια ενέργεια
Νομική γκρίζα ζώνη ή ευθεία παραβίαση;
Το Ιράν επιχειρεί να παρουσιάσει τα τέλη όχι ως «διόδια», αλλά ως χρεώσεις για:
- ασφάλεια
- συνοδεία πλοίων
- αποναρκοθέτηση
Ωστόσο, σύμφωνα με τη διεθνή πρακτική:
- Επιτρέπονται μόνο χρεώσεις για συγκεκριμένες υπηρεσίες
- Απαγορεύονται τέλη για απλή διέλευση διεθνών στενών
Η διαφορά αυτή είναι κρίσιμη και ενδέχεται να αποτελέσει το βασικό πεδίο νομικής αντιπαράθεσης.
Τι συμβαίνει ήδη στην πράξη
Παρά τις αντιδράσεις, η πραγματικότητα στη θάλασσα είναι πιο σύνθετη:
- Εκατοντάδες πλοία περιμένουν να περάσουν
- Ορισμένα φέρονται να πληρώνουν για ασφαλή διέλευση
- Τα ασφάλιστρα και τα ναύλα εκτοξεύονται
- Οι τιμές πετρελαίου επηρεάζονται άμεσα
Ακόμη και αν το σχέδιο δεν εφαρμοστεί πλήρως, έχει ήδη αλλάξει τη δυναμική της αγοράς και την αντίληψη ρίσκου.
Το πραγματικό διακύβευμα
Το «πρωτόκολλο» του Ιράν δεν αφορά μόνο τη ναυσιπλοΐα. Είναι:
- μοχλός χρηματοδότησης μετά τον πόλεμο
- εργαλείο γεωπολιτικής πίεσης
- πιθανή πρόκληση στο σύστημα του πετροδολαρίου
Κυρίως, όμως, ανοίγει μια επικίνδυνη συζήτηση:μπορεί ένα κράτος να «ιδιωτικοποιήσει» ένα διεθνές θαλάσσιο πέρασμα;
Η πρόταση της Τεχεράνης δύσκολα θα γίνει αποδεκτή θεσμικά. Συγκρούεται με τον πυρήνα του διεθνούς δικαίου και αντιμετωπίζει ευρεία αντίσταση.
Ωστόσο, σε συνθήκες κρίσης:
- μπορεί να εφαρμοστεί de facto
- να επιβληθεί μέσω ισχύος
- και να δημιουργήσει ένα νέο, επικίνδυνο προηγούμενο
Η τελική έκβαση θα κριθεί όχι μόνο στα διπλωματικά τραπέζια, αλλά και στην ισορροπία στρατιωτικής και οικονομικής ισχύος στον Περσικό Κόλπο.
Πηγή: pagenews.gr