ΟΗΕ: Τέσσερις υποψήφιοι για τη διαδοχή Γκουτέρες μέσα σε κλίμα αμφισβήτησης

Η μάχη για την επόμενη ημέρα στον Οργανισμό Ηνωμένων Εθνών έχει πλέον ανοίξει επίσημα, με τέσσερις δηλωμένους υποψηφίους να διεκδικούν τη θέση του επόμενου γενικού γραμματέα, ο οποίος θα διαδεχθεί τον António Guterres μετά τη λήξη της θητείας του στις 31 Δεκεμβρίου 2026. Η διαδικασία επιλογής βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη και, όπως επιβεβαιώνεται από τον ίδιο τον ΟΗΕ, ο νέος γενικός γραμματέας θα επιλεγεί μέσα στο 2026 για να αναλάβει καθήκοντα από το 2027.

Στην κούρσα συμμετέχουν ο Rafael Grossi, γενικός διευθυντής του Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας, η Rebeca Grynspan, επικεφαλής της UNCTAD και πρώην αντιπρόεδρος της Κόστα Ρίκα, ο πρώην πρόεδρος της Σενεγάλης Macky Sall και η Michelle Bachelet, πρώην πρόεδρος της Χιλής και πρώην ύπατη αρμοστής του ΟΗΕ για τα ανθρώπινα δικαιώματα. Τα ονόματα αυτά επιβεβαιώνονται τόσο από την τρέχουσα διαδικασία του ΟΗΕ όσο και από τις δημόσιες ακροάσεις των υποψηφίων που πραγματοποιούνται αυτές τις ημέρες στη Γενική Συνέλευση.

Η συζήτηση, ωστόσο, δεν περιορίζεται στα πρόσωπα. Η διαδοχή του Guterres εξελίσσεται σε μια περίοδο κατά την οποία ο ΟΗΕ βρίσκεται αντιμέτωπος με βαθιά κρίση αποτελεσματικότητας και αυξανόμενη αμφισβήτηση για τον πραγματικό του ρόλο. Οι μεγάλες διεθνείς συγκρούσεις των τελευταίων ετών, από την Ουκρανία έως τη Γάζα και από το Σουδάν έως τη Μιανμάρ, έχουν ενισχύσει την εντύπωση ότι ο οργανισμός δυσκολεύεται να επηρεάσει ουσιαστικά τις εξελίξεις, ιδιαίτερα όταν οι γεωπολιτικές συγκρούσεις μεταφέρονται στο εσωτερικό του Συμβουλίου Ασφαλείας.

Στην καρδιά του προβλήματος παραμένει το θεσμικό μπλοκάρισμα του Συμβουλίου Ασφαλείας. Η επιλογή του γενικού γραμματέα εξαρτάται τελικά από τη σύμφωνη γνώμη των πέντε μόνιμων μελών, κάτι που σημαίνει ότι οποιαδήποτε υποψηφιότητα μπορεί να προσκρούσει σε βέτο, ανεξάρτητα από τη δημόσια εικόνα ή τη διεθνή στήριξη που συγκεντρώνει. Αυτό ακριβώς είναι και το βασικό αδιέξοδο του ΟΗΕ: ακόμη και όταν αναζητεί νέα ηγεσία, η τελική απόφαση παραμένει εγκλωβισμένη στις ίδιες ισορροπίες ισχύος που συχνά παραλύουν και τη δράση του οργανισμού.

Ο Rafael Grossi μπαίνει στην κούρσα έχοντας πίσω του μακρά εμπειρία σε ένα από τα πιο εκρηκτικά πεδία της διεθνούς διπλωματίας, αυτό των πυρηνικών ισορροπιών. Η παρουσία του στον Διεθνή Οργανισμό Ατομικής Ενέργειας τον έχει φέρει επανειλημμένα στο επίκεντρο κρίσιμων γεωπολιτικών διαπραγματεύσεων, στοιχείο που ενισχύει το προφίλ του ως υποψηφίου με γνώση διαχείρισης κρίσεων και διακρατικών εντάσεων.

Η Rebeca Grynspan εμφανίζεται με έντονο μεταρρυθμιστικό προφίλ και με έμφαση στην πολυμερή συνεργασία, σε μια εποχή κατά την οποία ο ίδιος ο πολυμερής μηχανισμός δοκιμάζεται. Η πορεία της στην UNCTAD και η πολιτική της εμπειρία την τοποθετούν στο μπλοκ των υποψηφίων που προβάλλουν την ανάγκη για πιο λειτουργικό, πιο σύγχρονο και πιο αποτελεσματικό ΟΗΕ.

Ο Macky Sall εκπροσωπεί σε μεγάλο βαθμό τη φωνή του Παγκόσμιου Νότου, σε μια διαδικασία όπου οι γεωγραφικές ισορροπίες και οι απαιτήσεις για ευρύτερη εκπροσώπηση παίζουν καθοριστικό ρόλο. Η υποψηφιότητά του αποκτά βαρύτητα ακριβώς επειδή ένα σημαντικό μέρος του διεθνούς συστήματος θεωρεί ότι ο ΟΗΕ δεν μπορεί να συνεχίσει να λειτουργεί με παλιές ιεραρχίες και χωρίς μεγαλύτερη πολιτική βαρύτητα για τον λεγόμενο Global South.

Η Michelle Bachelet, από την άλλη, φέρνει μαζί της ίσως το πιο σύνθετο πολιτικό αποτύπωμα. Η εμπειρία της τόσο στην προεδρία της Χιλής όσο και στην ηγεσία του χαρτοφυλακίου ανθρωπίνων δικαιωμάτων του ΟΗΕ την καθιστά μία από τις πιο αναγνωρίσιμες υποψηφιότητες. Την ίδια στιγμή, όμως, η υποψηφιότητά της έχει ήδη συναντήσει ισχυρές πολιτικές αντιδράσεις, ιδίως από αμερικανικής πλευράς, ενώ η αρχική στήριξη της Χιλής αποσύρθηκε έπειτα από πολιτική αλλαγή, παρότι συνεχίζει να υποστηρίζεται από τη Βραζιλία και το Μεξικό.

Η ίδια η διαδικασία επιλογής αποτυπώνει και το βαθύτερο πρόβλημα του οργανισμού. Από τη μία, υπάρχει ισχυρή πίεση για ανανέωση, μεταρρύθμιση και, για πολλούς, για την ανάδειξη επιτέλους μιας γυναίκας στην ηγεσία του ΟΗΕ, κάτι που δεν έχει συμβεί ποτέ στα 80 χρόνια ιστορίας του. Από την άλλη, η τελική επιλογή εξακολουθεί να γίνεται μέσα από ένα περίπλοκο, αδιαφανές και σε μεγάλο βαθμό ελεγχόμενο από τις μεγάλες δυνάμεις σύστημα, το οποίο περιορίζει δραστικά τα περιθώρια πραγματικής αλλαγής.

Αυτό είναι και το πραγματικό διακύβευμα της διαδοχής Guterres. Δεν πρόκειται απλώς για την επιλογή ενός ακόμη γενικού γραμματέα, αλλά για μια δοκιμασία του ίδιου του πολυμερούς συστήματος. Ο επόμενος επικεφαλής του ΟΗΕ θα κληθεί να διοικήσει έναν οργανισμό που πιέζεται από πολέμους, δημοσιονομικά προβλήματα, εσωτερική κόπωση και διαρκή αμφισβήτηση της χρησιμότητάς του. Το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι μόνο ποιος θα εκλεγεί, αλλά αν θα μπορεί πράγματι να αλλάξει κάτι ουσιαστικό σε έναν θεσμό όπου οι δομές εξουσίας συχνά ακυρώνουν τις ίδιες τις φιλοδοξίες της ηγεσίας του.

Πηγή: Pagenews.gr