Η πρώτη φάση των συνομιλιών μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράν στην Ελβετία ολοκληρώθηκε με αυτό που οι διαμεσολαβητές από το Κατάρ και το Πακιστάν χαρακτήρισαν «ενθαρρυντική πρόοδο». Πίσω όμως από τις προσεκτικά διατυπωμένες διπλωματικές ανακοινώσεις, η πραγματικότητα παραμένει πολύ πιο σύνθετη.
Η Ουάσιγκτον και η Τεχεράνη κατάφεραν να συμφωνήσουν σε έναν προσωρινό οδικό χάρτη 60 ημερών, ωστόσο τα βασικά ζητήματα που προκαλούν αστάθεια στη Μέση Ανατολή παραμένουν ανοιχτά: τα Στενά του Ορμούζ, οι κυρώσεις, ο Λίβανος, το πυρηνικό πρόγραμμα και η διαρκής αντιπαράθεση Ισραήλ – Ιράν.
Η διπλωματία μπορεί να απέτρεψε μια άμεση κρίση, αλλά δεν έχει ακόμη δημιουργήσει τις προϋποθέσεις για μια βιώσιμη περιφερειακή ισορροπία.
Η συμφωνία των 60 ημερών: Μια ανάσα πριν από τις δύσκολες αποφάσεις
Σύμφωνα με τους διαμεσολαβητές, οι δύο πλευρές αποδέχθηκαν έναν προσωρινό μηχανισμό διαχείρισης της κρίσης, ο οποίος προβλέπει συνέχιση των τεχνικών διαπραγματεύσεων και προσπάθεια επίτευξης συνολικής συμφωνίας εντός δύο μηνών.
Η συμφωνία δεν επιλύει τις διαφορές.
Αποτρέπει όμως την άμεση σύγκρουση.
Στην πραγματικότητα, πρόκειται για ένα ενδιάμεσο πλαίσιο που δίνει πολιτικό χρόνο σε όλες τις πλευρές.
Η κυβέρνηση Τραμπ αποφεύγει μια νέα στρατιωτική εμπλοκή.
Η Τεχεράνη κερδίζει χώρο για διαπραγμάτευση σε θέματα κυρώσεων και πετρελαίου.
Οι αγορές αποκτούν μεγαλύτερη προβλεψιμότητα.
Και οι περιφερειακοί παίκτες αποφεύγουν προσωρινά μια ανεξέλεγκτη κλιμάκωση.
Ορμούζ: Το στρατηγικό σημείο μηδέν της παγκόσμιας οικονομίας
Παρά την πρόοδο στις συνομιλίες, τα Στενά του Ορμούζ παραμένουν ο σημαντικότερος παράγοντας κινδύνου.
Η συγκεκριμένη θαλάσσια αρτηρία διαχειρίζεται περίπου το ένα πέμπτο του παγκόσμιου εμπορίου πετρελαίου και μεγάλο μέρος των εξαγωγών LNG από τον Περσικό Κόλπο.
Τις προηγούμενες εβδομάδες, η προσωρινή διακοπή της ναυσιπλοΐας και οι απειλές περί νέου κλεισίματος του περάσματος προκάλεσαν σοβαρές ανησυχίες στις διεθνείς αγορές.
Η Ουάσιγκτον είχε προειδοποιήσει ότι οποιαδήποτε νέα απόπειρα αποκλεισμού θα μπορούσε να οδηγήσει σε στρατιωτική απάντηση.
Η Τεχεράνη από την πλευρά της αντιμετωπίζει το Ορμούζ ως στρατηγικό μοχλό πίεσης απέναντι στις αμερικανικές κυρώσεις.
Οι συνομιλίες στην Ελβετία κατέληξαν σε συζητήσεις για μηχανισμούς ασφαλούς διέλευσης εμπορικών πλοίων, όμως η εφαρμογή τους παραμένει ασαφής.
Η ναυσιπλοΐα επέστρεψε, αλλά όχι η κανονικότητα
Παρά τα θετικά μηνύματα, η εμπορική δραστηριότητα στα Στενά του Ορμούζ εξακολουθεί να κινείται κάτω από τα συνήθη επίπεδα.
Ναυτιλιακές εταιρείες και ασφαλιστικοί οργανισμοί συνεχίζουν να αξιολογούν τον κίνδυνο στην περιοχή ως αυξημένο.
Η αβεβαιότητα δεν έχει εξαλειφθεί.
Απλώς έχει μετατεθεί χρονικά.
Η αγορά γνωρίζει ότι ένα μεμονωμένο περιστατικό, μια ναυτική εμπλοκή ή μια νέα στρατιωτική δήλωση μπορεί να ανατρέψει το κλίμα μέσα σε λίγες ώρες.
Γι’ αυτό και η σταθεροποίηση της ναυσιπλοΐας παραμένει βασικός δείκτης επιτυχίας ή αποτυχίας των συνομιλιών.
Ο Λίβανος μετατρέπεται σε παράλληλο τραπέζι διαπραγμάτευσης
Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα στοιχεία των συνομιλιών ήταν η σύνδεση του αμερικανοϊρανικού διαλόγου με την κατάσταση στον Λίβανο.
Οι διαμεσολαβητές επιβεβαίωσαν ότι συζητήθηκε μηχανισμός αποκλιμάκωσης μεταξύ του Ισραήλ και της Χεζμπολάχ, με στόχο τη μείωση των συγκρούσεων στα σύνορα.
Η εξέλιξη αυτή δείχνει ότι το πυρηνικό ζήτημα δεν μπορεί πλέον να απομονωθεί από τις υπόλοιπες περιφερειακές κρίσεις.
Η Ουάσιγκτον θεωρεί ότι η συμπεριφορά των συμμάχων της Τεχεράνης αποτελεί μέρος της συνολικής εξίσωσης.
Η Τεχεράνη θεωρεί ότι η περιφερειακή ασφάλεια δεν μπορεί να συζητηθεί χωρίς να ληφθούν υπόψη οι στρατηγικές της ανησυχίες.
Έτσι, ο Λίβανος μετατρέπεται σε παράλληλο πεδίο δοκιμής της διπλωματικής διαδικασίας.
ΗΠΑ και Ιράν συνεχίζουν να μιλούν διαφορετικές γλώσσες
Παρά τις κοινές ανακοινώσεις, οι δύο πλευρές εξακολουθούν να παρουσιάζουν διαφορετική εικόνα για το περιεχόμενο των συνομιλιών.
Η αμερικανική πλευρά δίνει έμφαση:
- στα Στενά του Ορμούζ,
- στη σταθεροποίηση του Λιβάνου,
- στο πυρηνικό πρόγραμμα,
- στους μηχανισμούς εφαρμογής των συμφωνιών.
Η ιρανική πλευρά επικεντρώνεται:
- στην άρση κυρώσεων,
- στην αποδέσμευση παγωμένων κεφαλαίων,
- στις εξαγωγές πετρελαίου,
- στις οικονομικές εγγυήσεις.
Αυτή η διαφορά προτεραιοτήτων αποκαλύπτει ότι οι δύο πλευρές δεν βρίσκονται ακόμη στο ίδιο διαπραγματευτικό σημείο.
Συμφωνούν στη διαδικασία.
Όχι απαραίτητα στον τελικό προορισμό.
Οι αγορές επιβραβεύουν τη διπλωματία
Η πρώτη αντίδραση των αγορών ήταν θετική.
Το Brent υποχώρησε κάτω από τα 80 δολάρια το βαρέλι, καθώς οι επενδυτές εκτίμησαν ότι μειώθηκε ο κίνδυνος μεγάλης ενεργειακής διαταραχής στον Περσικό Κόλπο.
Η αποκλιμάκωση των τιμών δεν αντανακλά μόνο τις εξελίξεις στην Ελβετία.
Αντανακλά την εκτίμηση ότι οι πιθανότητες μιας άμεσης αμερικανοϊρανικής σύγκρουσης είναι σήμερα μικρότερες από ό,τι πριν από μερικές εβδομάδες.
Οι αγορές δεν προεξοφλούν ειρήνη.
Προεξοφλούν λιγότερο κίνδυνο.
Και αυτό αρκεί για να αλλάξει το επενδυτικό κλίμα.
Οι συνομιλίες στην Ελβετία δεν αποτελούν ακόμη διπλωματική ανατροπή.
Αποτελούν όμως την πρώτη σοβαρή προσπάθεια διαχείρισης μιας κρίσης που απειλούσε να εξελιχθεί σε περιφερειακή σύγκρουση μεγάλης κλίμακας.
Η συμφωνία των 60 ημερών λειτουργεί ως προσωρινή γέφυρα μεταξύ δύο πλευρών που εξακολουθούν να δυσπιστούν βαθιά η μία απέναντι στην άλλη.
Το πραγματικό διακύβευμα βρίσκεται πλέον σε τρία μέτωπα:
- στη διατήρηση ανοικτών των Στενών του Ορμούζ,
- στην αποκλιμάκωση της έντασης στον Λίβανο,
- και στη δυνατότητα μετατροπής των πολιτικών δεσμεύσεων σε εφαρμόσιμες συμφωνίες.
Η Μέση Ανατολή δεν βρίσκεται σήμερα πιο κοντά στην ειρήνη.
Βρίσκεται όμως πιο μακριά από έναν άμεσο πόλεμο απ’ ό,τι βρισκόταν πριν από την έναρξη των συνομιλιών.
Και αυτό, για την παρούσα συγκυρία, αποτελεί από μόνο του μια σημαντική γεωπολιτική εξέλιξη.