Η Κάγια Κάλας περνά στην αντεπίθεση: Μάχη επιβίωσης για τη διπλωματία της Ευρώπης

Στις Βρυξέλλες δεν διεξάγεται απλώς μια γραφειοκρατική συζήτηση για αρμοδιότητες. Διεξάγεται μια μάχη εξουσίας που μπορεί να αναδιαμορφώσει τον τρόπο με τον οποίο η Ευρωπαϊκή Ένωση ασκεί εξωτερική πολιτική στον 21ο αιώνα.

Στο επίκεντρο βρίσκεται η Κάγια Κάλας, η επικεφαλής της ευρωπαϊκής διπλωματίας, η οποία βρέθηκε αναγκασμένη να υπερασπιστεί δημόσια τον ίδιο τον λόγο ύπαρξης της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Εξωτερικής Δράσης (EEAS), μετά τις πληροφορίες ότι μεγάλες ευρωπαϊκές πρωτεύουσες εξετάζουν ακόμη και ριζική αναδιάρθρωση ή αποδυνάμωσή της.

Πίσω από τις διαρροές και τα δημοσιεύματα κρύβεται ένα θεμελιώδες ερώτημα:

Χρειάζεται η Ευρώπη μια ενιαία διπλωματική φωνή ή επιστρέφει στα εθνικά κέντρα εξουσίας;

Το γαλλογερμανικό σχέδιο που ανησυχεί τις Βρυξέλλες

Σύμφωνα με πληροφορίες από ευρωπαϊκούς κύκλους, Παρίσι και Βερολίνο συμμετέχουν σε συζητήσεις για την αναθεώρηση του ρόλου της EEAS, με προτάσεις που φθάνουν μέχρι την επιστροφή σημαντικών αρμοδιοτήτων στα κράτη-μέλη ή στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

Οι επικριτές του σημερινού μοντέλου υποστηρίζουν ότι η Ευρώπη απέτυχε να ανταποκριθεί με την απαιτούμενη ταχύτητα και αποτελεσματικότητα στις διαδοχικές γεωπολιτικές κρίσεις των τελευταίων ετών.

Ο πόλεμος στην Ουκρανία, η κρίση στη Μέση Ανατολή, η επιστροφή του Ντόναλντ Τραμπ στον Λευκό Οίκο και η όξυνση των σχέσεων με την Κίνα έχουν αναδείξει, σύμφωνα με τους επικριτές, δομικές αδυναμίες του ευρωπαϊκού διπλωματικού μηχανισμού.

Δεν αμφισβητείται μόνο η EEAS – αμφισβητείται η ίδια η Κάλας

Στις Βρυξέλλες αρκετοί διπλωμάτες θεωρούν ότι η συζήτηση δεν αφορά αποκλειστικά τη λειτουργία της υπηρεσίας.

Αφορά και την ίδια την πολιτική επιρροή της Κάγια Κάλας.

Η πρώην πρωθυπουργός της Εσθονίας έχει επιλέξει μια ιδιαίτερα δυναμική προσέγγιση στα θέματα Ρωσίας, Ουκρανίας και ευρωπαϊκής άμυνας, γεγονός που της έχει προσδώσει σημαντικό διεθνές εκτόπισμα αλλά και αντιπάλους εντός της Ένωσης.

Ορισμένες πρωτεύουσες θεωρούν ότι η ευρωπαϊκή εξωτερική πολιτική έχει μετακινηθεί υπερβολικά προς τις προτεραιότητες της ανατολικής Ευρώπης, ενώ άλλες υποστηρίζουν ότι ακριβώς αυτή η αποφασιστικότητα είναι που λείπει από την Ευρώπη.

Η μάχη με την Κομισιόν

Το παρασκήνιο γίνεται ακόμη πιο σύνθετο λόγω της διαρκούς μεταφοράς ισχύος προς την Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

Τα τελευταία χρόνια, ζητήματα άμυνας, οικονομικής ασφάλειας, κυρώσεων και γεωοικονομίας περνούν όλο και περισσότερο μέσα από τους μηχανισμούς της Κομισιόν, περιορίζοντας το πεδίο επιρροής της EEAS.

Ανώτεροι Ευρωπαίοι αξιωματούχοι περιγράφουν την κατάσταση ως μια σιωπηλή αλλά διαρκή σύγκρουση μεταξύ διαφορετικών κέντρων εξουσίας στις Βρυξέλλες.

Με απλά λόγια:

Ποιος μιλά τελικά εκ μέρους της Ευρώπης στον κόσμο;

Η Κομισιόν;

Τα κράτη-μέλη;

Ή η ευρωπαϊκή διπλωματική υπηρεσία;

Το μεγάλο πρόβλημα της Ευρώπης

Η συζήτηση αναδεικνύει μια διαχρονική αδυναμία της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Η ΕΕ διαθέτει τεράστια οικονομική ισχύ, αλλά δυσκολεύεται να μετατρέψει αυτή την ισχύ σε ενιαία γεωπολιτική επιρροή.

Οι αποφάσεις εξωτερικής πολιτικής εξακολουθούν να απαιτούν συναίνεση μεταξύ 27 κυβερνήσεων, γεγονός που συχνά καθυστερεί ή αποδυναμώνει τις ευρωπαϊκές παρεμβάσεις.

Αυτό ακριβώς είναι το επιχείρημα όσων ζητούν μεταρρυθμίσεις.

Αλλά είναι και το βασικό επιχείρημα της Κάλας υπέρ της διατήρησης μιας ισχυρής ευρωπαϊκής διπλωματικής δομής.

Τι φοβούνται οι μικρότερες χώρες

Για τα μικρότερα κράτη-μέλη, η αποδυνάμωση της EEAS προκαλεί ιδιαίτερη ανησυχία.

Διπλωμάτες από χώρες της Βαλτικής, της Κεντρικής Ευρώπης και της Σκανδιναβίας εκτιμούν ότι μια επιστροφή ισχύος στα μεγάλα κράτη θα ενίσχυε δυσανάλογα το Παρίσι και το Βερολίνο εις βάρος των μικρότερων πρωτευουσών.

Με άλλα λόγια, η διαμάχη δεν αφορά μόνο την αποτελεσματικότητα.

Αφορά και την εσωτερική ισορροπία δυνάμεων μέσα στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Η Ευρώπη μπροστά σε μια ιστορική επιλογή

Η Κάγια Κάλας γνωρίζει ότι η μάχη που ξεκινά δεν είναι προσωπική.

Είναι θεσμική.

Αν η EEAS αποδυναμωθεί ουσιαστικά, θα πρόκειται για τη μεγαλύτερη ανατροπή στην αρχιτεκτονική της ευρωπαϊκής εξωτερικής πολιτικής από τη Συνθήκη της Λισαβόνας και τη δημιουργία της υπηρεσίας το 2010.

Και την ώρα που η Ευρώπη βρίσκεται αντιμέτωπη με πολέμους στα ανατολικά της σύνορα, αστάθεια στη Μέση Ανατολή, αβεβαιότητα στις σχέσεις με τις ΗΠΑ και εντεινόμενο ανταγωνισμό με την Κίνα, πολλοί στις Βρυξέλλες αναρωτιούνται αν αυτή είναι η κατάλληλη στιγμή για θεσμικούς πειραματισμούς.

Το βέβαιο είναι ότι η συζήτηση για το μέλλον της EEAS μόλις ξεκίνησε.

Και πίσω από αυτήν κρίνεται κάτι πολύ μεγαλύτερο από μια υπηρεσία:

η ίδια η φιλοδοξία της Ευρωπαϊκής Ένωσης να λειτουργήσει ως παγκόσμια γεωπολιτική δύναμη.