Νέα «γλυκιά» πολιτιστική διαμάχη ανοίγει γύρω από τον μπακλαβά, καθώς Τουρκία και Αζερμπαϊτζάν κατέθεσαν από κοινού υποψηφιότητα στην UNESCO, ζητώντας την ένταξη του γλυκού στον Κατάλογο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς. Ο κοινός φάκελος περιλαμβάνει τις ονομασίες «baklava» και «pakhlava», ώστε να αποτυπώνεται, σύμφωνα με τις δύο χώρες, η κοινή γαστρονομική τους παράδοση.
Η τελική απόφαση αναμένεται να ληφθεί στην 21η συνεδρίαση της Διακυβερνητικής Επιτροπής της UNESCO, η οποία θα πραγματοποιηθεί στη Σιαμέν της Κίνας από τις 30 Νοεμβρίου έως τις 5 Δεκεμβρίου. Αν εγκριθεί η υποψηφιότητα, ο μπακλαβάς θα αναγνωριστεί ως στοιχείο της άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς τόσο της Τουρκίας όσο και του Αζερμπαϊτζάν.
Δεν σημαίνει «πατρότητα»
Το κρίσιμο σημείο είναι ότι μια τέτοια ένταξη δεν σημαίνει πως η UNESCO αποδίδει αποκλειστική «πατρότητα» ή ιδιοκτησία σε ένα κράτος. Η ίδια η λογική των καταλόγων άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς αφορά την αναγνώριση και διαφύλαξη ζωντανών πολιτιστικών πρακτικών, όχι την κατοχύρωση προέλευσης σαν εμπορικό σήμα.
Με απλά λόγια, αν ο μπακλαβάς περάσει στον κατάλογο με κοινή υποψηφιότητα Τουρκίας – Αζερμπαϊτζάν, αυτό δεν σημαίνει ότι «ανήκει» μόνο σε αυτές τις δύο χώρες. Σημαίνει ότι αναγνωρίζεται ως σημαντικό στοιχείο της πολιτιστικής τους παράδοσης.
Ο μπακλαβάς δεν είναι απλώς γλυκό. Είναι φύλλο, σιρόπι, ιστορία, Βαλκάνια, Ανατολή, καβγάδες στα σχόλια και μια αιώνια ερώτηση: ποιος τον έκανε πρώτος;
Η παλιά διαμάχη με την Ελλάδα
Η κίνηση αυτή επαναφέρει τη γνωστή συζήτηση για την προέλευση του μπακλαβά, ιδιαίτερα ανάμεσα στην Τουρκία και την Ελλάδα. Η τουρκική πλευρά υποστηρίζει ότι ο μπακλαβάς απέκτησε τη σημερινή του μορφή στις κουζίνες του οθωμανικού παλατιού, με ιστορικές αναφορές από την εποχή του σουλτάνου Μεχμέτ Β΄.
Η Hürriyet αναφέρει επίσης την περίφημη «Πομπή του Μπακλαβά» κατά τη διάρκεια του Ραμαζανιού, όταν δίσκοι με μπακλαβά μοιράζονταν στους γενίτσαρους. Παράλληλα, υπενθυμίζεται ότι ο μπακλαβάς του Γκαζιαντέπ απέκτησε το 2013 ευρωπαϊκή ένδειξη Προστατευόμενης Γεωγραφικής Ένδειξης, αποτελώντας το πρώτο τουρκικό προϊόν με τέτοια αναγνώριση.
Η ελληνική πλευρά
Από την άλλη πλευρά, η Ελλάδα έχει διαχρονικά υποστηρίξει ότι γλυκίσματα με λεπτά φύλλα ζύμης, μέλι και ξηρούς καρπούς παρασκευάζονταν ήδη από τα βυζαντινά χρόνια και στα νησιά του Αιγαίου. Έτσι, ο μπακλαβάς θεωρείται και μέρος της ελληνικής γαστρονομικής και πολιτιστικής παράδοσης.
Η αλήθεια είναι ότι ο μπακλαβάς, όπως και πολλά φαγητά της περιοχής, ανήκει σε μια ευρύτερη πολιτιστική ζώνη όπου οι κουζίνες μπλέκονται, αντιγράφονται, αλλάζουν και ταξιδεύουν. Από την Ελλάδα και την Τουρκία μέχρι τον Καύκασο, τη Μέση Ανατολή και τα Βαλκάνια, το ίδιο γλυκό εμφανίζεται με παραλλαγές, διαφορετικά ονόματα και τοπικές ιστορίες.
Γιατί έχει σημασία η UNESCO
Η ένταξη στον κατάλογο της UNESCO προσφέρει διεθνή προβολή, πολιτιστικό κύρος και ισχυρότερο αφήγημα γύρω από ένα στοιχείο παράδοσης. Γι’ αυτό και τέτοιες υποψηφιότητες δεν είναι απλώς «λαογραφικές». Έχουν τουριστική, διπλωματική και οικονομική σημασία.
Για την Τουρκία και το Αζερμπαϊτζάν, ο κοινός φάκελος δείχνει προσπάθεια να παρουσιαστεί ο μπακλαβάς ως κοινό πολιτιστικό αγαθό του τουρκογενούς κόσμου. Για την Ελλάδα, η συζήτηση αγγίζει ένα γλυκό που βρίσκεται βαθιά μέσα στην καθημερινή και εορταστική της κουζίνα.
Ένα γλυκό, πολλές ιστορίες
Ο μπακλαβάς δύσκολα χωρά σε μία μόνο εθνική αφήγηση. Είναι γλυκό με πολλές πατρίδες, πολλές τεχνικές και ακόμη περισσότερους φανατικούς υπερασπιστές. Η UNESCO μπορεί να αναγνωρίσει μια παράδοση, αλλά δεν μπορεί να σταματήσει τους καβγάδες για το ποιος τον έκανε πρώτος.
Και κάπως έτσι, ένα ταψί μπακλαβά γίνεται ξανά πεδίο πολιτιστικής διπλωματίας. Με φύλλο, φιστίκι, σιρόπι και αρκετή γεωπολιτική για συνοδευτικό.
Πηγή: Pagenews.gr