Η Ευρώπη περνά στην αντεπίθεση απέναντι στους τεχνολογικούς κολοσσούς
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ανεβάζει κατακόρυφα την πίεση προς τις μεγάλες ψηφιακές πλατφόρμες, ανοίγοντας ένα νέο μέτωπο με τη Meta για τον τρόπο λειτουργίας του Facebook και του Instagram.
Στα προκαταρκτικά συμπεράσματα της έρευνάς της, η Κομισιόν εκτιμά ότι η εταιρεία του Μαρκ Ζούκερμπεργκ δεν συμμορφώνεται με τις υποχρεώσεις που επιβάλλει ο Digital Services Act (DSA), καθώς ο σχεδιασμός των δύο πλατφορμών δημιουργεί συνθήκες εθιστικής και καταναγκαστικής χρήσης, ιδιαίτερα για τους ανήλικους χρήστες.
Η υπόθεση θεωρείται κομβική, καθώς είναι από τις πρώτες φορές που η Ευρωπαϊκή Ένωση επιχειρεί να εφαρμόσει στην πράξη το νέο αυστηρό κανονιστικό πλαίσιο για τις πολύ μεγάλες διαδικτυακές πλατφόρμες.
Τι ερευνά η Ευρωπαϊκή Επιτροπή
Η έρευνα της Κομισιόν επικεντρώνεται σε συγκεκριμένες λειτουργίες του Facebook και του Instagram που έχουν σχεδιαστεί ώστε να αυξάνουν τον χρόνο παραμονής των χρηστών στις εφαρμογές.
Μεταξύ αυτών βρίσκονται:
- Infinite Scroll (ατελείωτη κύλιση)
- Autoplay (αυτόματη αναπαραγωγή βίντεο)
- Push Notifications (διαρκείς ειδοποιήσεις)
- Εξαιρετικά εξατομικευμένα συστήματα προτάσεων περιεχομένου
Σύμφωνα με την Επιτροπή, τα εργαλεία αυτά ενεργοποιούν μηχανισμούς συνεχούς επιβράβευσης του εγκεφάλου, ενισχύοντας την αδιάκοπη κατανάλωση περιεχομένου.
Στο επίκεντρο οι ανήλικοι
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή η προστασία των παιδιών και των εφήβων.
Τα προκαταρκτικά ευρήματα αναφέρουν ότι η Meta δεν αξιολόγησε επαρκώς τον αντίκτυπο που έχει ο σχεδιασμός των πλατφορμών στη σωματική και ψυχική υγεία των ανηλίκων.
Η Κομισιόν επισημαίνει ότι η εταιρεία είχε στη διάθεσή της στοιχεία σχετικά με τον χρόνο που περνούν οι έφηβοι στις εφαρμογές, ακόμη και κατά τις νυχτερινές ώρες, χωρίς όμως να λάβει επαρκή μέτρα περιορισμού της υπερβολικής χρήσης.
Τα μέτρα της Meta κρίνονται ανεπαρκή
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θεωρεί ότι τα εργαλεία που ήδη διαθέτει η Meta για τον περιορισμό της χρήσης δεν επαρκούν.
Ειδικότερα επισημαίνει ότι:
- οι υπενθυμίσεις χρόνου χρήσης μπορούν εύκολα να αγνοηθούν,
- τα αυτόματα όρια για τους εφήβους παρακάμπτονται χωρίς δυσκολία,
- οι γονικοί έλεγχοι απαιτούν υψηλό επίπεδο τεχνικών γνώσεων από τους γονείς,
- οι συμβουλές ψυχικής υγείας στο «Safety Center» δεν αντιμετωπίζουν ουσιαστικά το πρόβλημα του εθιστικού σχεδιασμού.
Με άλλα λόγια, η Επιτροπή εκτιμά ότι η προστασία που προσφέρει σήμερα η Meta είναι περισσότερο τυπική παρά ουσιαστική.
Οι αλλαγές που ζητά η Κομισιόν
Στο παρόν στάδιο της διαδικασίας, οι Βρυξέλλες ζητούν από τη Meta να προχωρήσει σε σημαντικές αλλαγές στον τρόπο λειτουργίας των δύο πλατφορμών.
Μεταξύ των παρεμβάσεων που εξετάζονται είναι:
- απενεργοποίηση του autoplay ως προεπιλογή,
- κατάργηση του infinite scroll από την προεπιλεγμένη λειτουργία,
- υποχρεωτικά και ουσιαστικά διαλείμματα οθόνης,
- τροποποίηση των αλγορίθμων ώστε να μην επιδιώκουν αποκλειστικά τη μέγιστη εμπλοκή (engagement) των χρηστών.
Πρόκειται για αλλαγές που θα μπορούσαν να επηρεάσουν τον βασικό τρόπο λειτουργίας των κοινωνικών δικτύων.
Η Meta έχει δικαίωμα να απαντήσει
Τα ευρήματα της Επιτροπής είναι προς το παρόν προκαταρκτικά και δεν αποτελούν οριστική απόφαση.
Η Meta έχει πλέον δικαίωμα:
- να εξετάσει το σύνολο του φακέλου της έρευνας,
- να καταθέσει γραπτές παρατηρήσεις,
- να αντικρούσει τα συμπεράσματα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.
Παράλληλα, θα ζητηθεί και η γνώμη του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Ψηφιακών Υπηρεσιών πριν ληφθούν οι τελικές αποφάσεις.
Πρόστιμο έως 6% του παγκόσμιου τζίρου
Εάν η Επιτροπή επιβεβαιώσει τελικά ότι η Meta παραβίασε τον DSA, οι κυρώσεις μπορεί να είναι ιδιαίτερα αυστηρές.
Ο Κανονισμός προβλέπει πρόστιμο που μπορεί να φτάσει έως και το 6% του συνολικού παγκόσμιου ετήσιου κύκλου εργασιών της εταιρείας, ποσό που αντιστοιχεί σε δισεκατομμύρια ευρώ.
Πέρα όμως από το οικονομικό σκέλος, μια τέτοια απόφαση θα δημιουργούσε δεδικασμένο για όλες τις μεγάλες ψηφιακές πλατφόρμες που δραστηριοποιούνται στην ευρωπαϊκή αγορά.
Πολιτική και τεχνολογική διάσταση
Η υπόθεση της Meta αποτελεί κάτι πολύ περισσότερο από μια διαμάχη για τον σχεδιασμό δύο εφαρμογών. Αντανακλά τη στρατηγική επιλογή της Ευρωπαϊκής Ένωσης να επιβάλει σαφείς κανόνες στις μεγάλες τεχνολογικές εταιρείες, μεταφέροντας το επίκεντρο της συζήτησης από την απλή προστασία των προσωπικών δεδομένων στη λογοδοσία για τον ίδιο τον τρόπο λειτουργίας των αλγορίθμων.
Ο Digital Services Act φιλοδοξεί να μετατρέψει την Ευρώπη σε παγκόσμιο ρυθμιστή της ψηφιακής οικονομίας, απαιτώντας από τις πλατφόρμες να αποδεικνύουν ότι οι υπηρεσίες τους δεν προκαλούν συστημικούς κινδύνους για τη δημοκρατία, την ψυχική υγεία και, κυρίως, την προστασία των παιδιών. Εάν η υπόθεση καταλήξει σε απόφαση μη συμμόρφωσης, δεν θα αφορά μόνο τη Meta. Θα αποτελέσει σημείο αναφοράς για ολόκληρη τη βιομηχανία των κοινωνικών δικτύων και θα σηματοδοτήσει μια νέα εποχή αυστηρότερης ευρωπαϊκής εποπτείας στον ψηφιακό χώρο.