Η κρίση στη Μέση Ανατολή δεν αναμένεται να τελειώσει ούτε εύκολα ούτε σύντομα, με την παγκόσμια οικονομία να εισέρχεται σε μια παρατεταμένη περίοδο γεωπολιτικής αστάθειας, ενεργειακής αβεβαιότητας και επαναλαμβανόμενων αναταράξεων.
Η Oxford Economics εκτιμά ότι ο αμφισβητούμενος χαρακτήρας της ενδιάμεσης συμφωνίας ανάμεσα στις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ιράν δημιουργεί σοβαρές αμφιβολίες για το κατά πόσο μπορεί να επιτευχθεί μια μακροχρόνια και βιώσιμη ειρήνη.
Η κατάρρευση της εκεχειρίας και το νέο, σχεδόν πλήρες κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ απομακρύνουν ακόμη περισσότερο την προοπτική σταθεροποίησης. Παρότι κανένα από τα δύο μέρη δεν φαίνεται να έχει συμφέρον από έναν διαρκή αποκλεισμό της κρίσιμης θαλάσσιας οδού, η επιστροφή σε κανονικά επίπεδα ναυσιπλοΐας θεωρείται εξαιρετικά δύσκολη στο άμεσο μέλλον.
Γιατί το πλήρες κλείσιμο του Ορμούζ δεν συμφέρει κανέναν
Τα Στενά του Ορμούζ αποτελούν μία από τις σημαντικότερες ενεργειακές αρτηρίες στον κόσμο, καθώς μέσω αυτών μεταφέρεται μεγάλο μέρος των εξαγωγών πετρελαίου και φυσικού αερίου από τον Περσικό Κόλπο.
Ένας παρατεταμένος αποκλεισμός θα προκαλούσε σοβαρές ελλείψεις στην παγκόσμια αγορά, απότομη άνοδο των τιμών της ενέργειας και νέο κύμα πληθωριστικών πιέσεων.
Για τις Ηνωμένες Πολιτείες, η σημαντική αύξηση της τιμής της βενζίνης θα ήταν πολιτικά εξαιρετικά επιβαρυντική. Οι Αμερικανοί καταναλωτές θα έβλεπαν το κόστος των μετακινήσεων και των βασικών αγαθών να αυξάνεται, ενώ η κυβέρνηση θα βρισκόταν αντιμέτωπη με έντονη κοινωνική και πολιτική δυσαρέσκεια.
Η Oxford Economics προειδοποιεί, μάλιστα, ότι η ενεργειακή κρίση θα μπορούσε να επηρεάσει ακόμη και την άνθηση της τεχνητής νοημοσύνης. Τα κέντρα δεδομένων, οι τεχνολογικές υποδομές και οι μεγάλες επενδύσεις στον συγκεκριμένο κλάδο απαιτούν τεράστιες ποσότητες ενέργειας, γεγονός που τα καθιστά ευάλωτα σε μια παρατεταμένη εκτίναξη του κόστους.
Το Ιράν δεν θέλει να χάσει το ισχυρότερο διαπραγματευτικό του όπλο
Η Τεχεράνη διαθέτει σημαντική δυνατότητα ελέγχου και παρεμπόδισης της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ, την οποία χρησιμοποιεί ως ισχυρό μέσο πολιτικής και οικονομικής πίεσης.
Ωστόσο, ένα παρατεταμένο και πλήρες κλείσιμο θα μπορούσε μακροπρόθεσμα να λειτουργήσει εις βάρος του ίδιου του Ιράν.
Τα κράτη του Κόλπου θα επιτάχυναν την κατασκευή αγωγών, λιμανιών και άλλων υποδομών που θα επέτρεπαν στις ενεργειακές εξαγωγές να παρακάμπτουν τα Στενά. Όσο περισσότερο διαρκεί η διακοπή της κυκλοφορίας, τόσο μεγαλύτερο είναι το κίνητρο των γειτονικών χωρών να μειώσουν οριστικά την εξάρτησή τους από τη συγκεκριμένη θαλάσσια δίοδο.
Εάν οι χώρες του Κόλπου αποκτήσουν αξιόπιστες εναλλακτικές διαδρομές, το Ιράν κινδυνεύει να χάσει ένα από τα σημαντικότερα γεωπολιτικά του πλεονεκτήματα.
Για τον λόγο αυτό, η Oxford Economics θεωρεί σχετικά περιορισμένο τον κίνδυνο ενός μόνιμου, ολοκληρωτικού αποκλεισμού. Αυτό δεν σημαίνει, όμως, ότι η ναυσιπλοΐα θα επιστρέψει σύντομα στην κανονικότητα.
Μια νέα ισορροπία διαρκούς αστάθειας
Το πιθανότερο σενάριο δεν είναι ούτε η πλήρης ειρήνη ούτε ένας αδιάκοπος αποκλεισμός, αλλά μια μακρά περίοδος επαναλαμβανόμενων εντάσεων.
Η Oxford Economics εκτιμά ότι οι ΗΠΑ και το Ιράν μπορεί να ακολουθήσουν έναν κύκλο ελεγχόμενης κλιμάκωσης και προσωρινής αποκλιμάκωσης. Κάθε πλευρά θα επιχειρεί να ενισχύσει τη διαπραγματευτική της θέση, αυξάνοντας την πίεση όταν το οικονομικό κόστος είναι ανεκτό και επιστρέφοντας στις συνομιλίες όταν οι συνέπειες γίνονται υπερβολικά επώδυνες.
Οι εντάσεις ενδέχεται να αυξάνονται ιδιαίτερα σε περιόδους χαμηλών τιμών πετρελαίου, όταν υπάρχει μεγαλύτερο περιθώριο για επιθετικές κινήσεις χωρίς άμεση καταστροφική επίδραση στην παγκόσμια οικονομία.
Όταν οι τιμές εκτοξεύονται και οι οικονομικές απώλειες μεγαλώνουν, οι δύο πλευρές θα έχουν ισχυρότερο κίνητρο να επιστρέφουν στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων.
Η νέα πραγματικότητα μπορεί να χαρακτηρίζεται από διαδοχικές κρίσεις, προσωρινές συμφωνίες και νέες συγκρούσεις, χωρίς οριστική επίλυση των βασικών διαφορών.
Η «νότια διαδρομή» και οι νέες επιθέσεις σε πλοία
Η πιο πρόσφατη κλιμάκωση φαίνεται να συνδέεται με την προσπάθεια των Ηνωμένων Πολιτειών να περιορίσουν την επιρροή της Τεχεράνης στα Στενά.
Η Ουάσινγκτον ενθάρρυνε τα εμπορικά πλοία να χρησιμοποιούν μια «νότια διαδρομή», πιο κοντά στο Ομάν, επιχειρώντας να μειώσει τον έλεγχο που μπορεί να ασκήσει το Ιράν στη διέλευση.
Η κίνηση αυτή προκάλεσε την αντίδραση της Τεχεράνης, η οποία εξαπέλυσε επιθέσεις εναντίον πλοίων, δείχνοντας ότι δεν είναι διατεθειμένη να δεχθεί την παράκαμψη της επιρροής της.
Το περιστατικό αποδεικνύει πόσο εύκολα μια τεχνική αλλαγή στα ναυτιλιακά δρομολόγια μπορεί να μετατραπεί σε νέα στρατιωτική και γεωπολιτική σύγκρουση.
Το αγκάθι των διοδίων στα Στενά
Ένα από τα βασικά σημεία διαφωνίας είναι η επιθυμία του Ιράν να μπορεί να επιβάλλει χρεώσεις για τη χρήση των Στενών του Ορμούζ.
Η ιδέα ενός συστήματος διοδίων θα μπορούσε θεωρητικά να συνδεθεί με συγκεκριμένες υπηρεσίες, όπως η αποναρκοθέτηση, η προστασία των πλοίων και η θαλάσσια ασφάλεια.
Ωστόσο, οι υπόλοιπες οικονομίες είναι πιθανό να αντιδράσουν, επειδή φοβούνται ότι μια τέτοια συμφωνία θα δημιουργούσε επικίνδυνο προηγούμενο. Άλλα κράτη θα μπορούσαν στη συνέχεια να διεκδικήσουν το δικαίωμα επιβολής ανάλογων τελών σε σημαντικές διεθνείς πλωτές οδούς.
Ακόμη και αν συμφωνηθεί ένα μόνιμο σύστημα χρεώσεων, αυτό δεν θα εγγυηθεί μακροχρόνια σταθερότητα.
Μια ευρύτερη συμφωνία πιθανότατα θα περιλάμβανε όρους για το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν, τα επίπεδα εμπλουτισμού ουρανίου και την ανάπτυξη πυρηνικών όπλων. Οποιαδήποτε κατηγορία παραβίασης θα μπορούσε να προκαλέσει νέα κλιμάκωση.
Αντίστοιχα, διαφωνίες για πιθανές αυξήσεις των διοδίων θα μπορούσαν να οδηγήσουν ξανά σε επιθέσεις, αποκλεισμούς και αντιπαράθεση.
Η επιστροφή στην κανονικότητα ίσως απαιτεί αλλαγή ηγεσίας
Η Oxford Economics εμφανίζεται ιδιαίτερα επιφυλακτική για την πιθανότητα ομαλοποίησης της ναυτιλιακής δραστηριότητας στο άμεσο μέλλον.
Οι διαφορές ανάμεσα στις δύο πλευρές είναι τόσο βαθιές, ώστε μια πραγματικά σταθερή συμφωνία ίσως απαιτήσει αλλαγή πολιτικής ηγεσίας στο Ιράν, στις Ηνωμένες Πολιτείες ή και στις δύο χώρες.
Η εκτίμηση αυτή δείχνει ότι το πρόβλημα δεν περιορίζεται σε μια συγκεκριμένη στρατιωτική επιχείρηση ή σε ένα προσωρινό διπλωματικό αδιέξοδο.
Αφορά τη συνολική στρατηγική σχέση των δύο κρατών, τον έλεγχο των θαλάσσιων οδών, το πυρηνικό πρόγραμμα, τις περιφερειακές συμμαχίες και τη θέση του Ιράν στη διεθνή ενεργειακή αγορά.
Τα κράτη του Κόλπου επιταχύνουν τις εναλλακτικές υποδομές
Η μείωση της κυκλοφορίας μέσω του Ορμούζ αναμένεται να οδηγήσει σε μεγαλύτερες επενδύσεις από τις χώρες του Κόλπου για την κατασκευή εναλλακτικών διαδρομών μεταφοράς πετρελαίου και εμπορευμάτων.
Αγωγοί που καταλήγουν σε λιμάνια εκτός του Περσικού Κόλπου, νέοι τερματικοί σταθμοί και μεγαλύτερες αποθηκευτικές εγκαταστάσεις αποκτούν στρατηγική σημασία.
Η διαδικασία αυτή θα απαιτήσει χρόνο και τεράστια κεφάλαια, αλλά μπορεί μακροπρόθεσμα να αλλάξει τον ενεργειακό χάρτη της περιοχής.
Παράλληλα, η περιορισμένη προσφορά και οι αυξημένες τιμές θα ενθαρρύνουν παραγωγούς εκτός του Κόλπου να αυξήσουν την παραγωγή τους, προκειμένου να καλύψουν μέρος του κενού.
Το ακραίο σενάριο των 130 δολαρίων
Στο σενάριο διαρκούς διαταραχής που εξετάζει η Oxford Economics, η κυκλοφορία μέσω του Ορμούζ παραμένει σε σχεδόν μηδενικά επίπεδα.
Σε μια τέτοια περίπτωση, η τιμή του πετρελαίου θα μπορούσε να φτάσει τα 120 δολάρια ανά βαρέλι βραχυπρόθεσμα και περίπου τα 130 δολάρια το επόμενο έτος.
Η εκτόξευση αυτή θα είχε σοβαρές συνέπειες για την παγκόσμια ανάπτυξη. Η αύξηση του παγκόσμιου ΑΕΠ θα μπορούσε να επιβραδυνθεί σε μόλις 1,8%, καθώς η άνοδος της ενέργειας θα περιόριζε την κατανάλωση, θα αύξανε το κόστος παραγωγής και θα πίεζε τις κεντρικές τράπεζες να διατηρήσουν αυστηρότερη νομισματική πολιτική.
Η Oxford Economics θεωρεί το συγκεκριμένο σενάριο ακραίο. Η υπόθεση μιας παρατεταμένης σχεδόν πλήρους διακοπής της κυκλοφορίας δεν αποτελεί τη βασική της πρόβλεψη.
Ωστόσο, η παρουσία του στα οικονομικά μοντέλα δείχνει το μέγεθος του κινδύνου που δημιουργεί η εξάρτηση της παγκόσμιας οικονομίας από ένα τόσο στενό και ευάλωτο θαλάσσιο πέρασμα.
Οι τρεις παράγοντες που θα καθορίσουν τις τιμές
Η τελική πορεία των τιμών του πετρελαίου θα εξαρτηθεί από τρεις βασικούς παράγοντες, οι οποίοι παραμένουν εξαιρετικά δύσκολο να προβλεφθούν.
Ο πρώτος είναι το επίπεδο της «νέας κανονικότητας» στην κυκλοφορία των Στενών του Ορμούζ. Το κρίσιμο ερώτημα είναι πόσα πλοία θα μπορούν να διέρχονται σταθερά και πόσο γρήγορα τα κράτη του Κόλπου θα δημιουργήσουν εναλλακτικούς τρόπους μεταφοράς των εξαγωγών τους.
Ο δεύτερος παράγοντας είναι η αντίδραση των παραγωγών εκτός της περιοχής. Οι υψηλότερες τιμές μπορούν να ενθαρρύνουν τις αμερικανικές εταιρείες σχιστολιθικού πετρελαίου και άλλους παραγωγούς να αυξήσουν την προσφορά, περιορίζοντας μέρος των πιέσεων.
Ο τρίτος είναι η εξέλιξη της κινεζικής ζήτησης. Η Κίνα αποτελεί έναν από τους μεγαλύτερους εισαγωγείς πετρελαίου στον κόσμο και οποιαδήποτε σημαντική ανάκαμψη των εισαγωγών της θα μπορούσε να ενισχύσει περαιτέρω τις τιμές.
Η κινεζική ζήτηση συγκρατεί την αγορά
Οι εισαγωγές πετρελαίου της Κίνας συνέχισαν να μειώνονται τον Ιούνιο και βρίσκονται περίπου 40% χαμηλότερα σε σχέση με έναν χρόνο νωρίτερα, πλησιάζοντας τα χαμηλότερα επίπεδα της τελευταίας δεκαετίας.
Κάποια ανάκαμψη θεωρείται αναπόφευκτη, καθώς τα αποθέματα και οι ανάγκες της οικονομίας δεν μπορούν να παραμένουν επ’ αόριστον σε τόσο χαμηλά επίπεδα.
Ωστόσο, η αδύναμη ζήτηση από τους τελικούς χρήστες μπορεί να περιορίσει την ταχύτητα της ανάκαμψης και να αποτρέψει μια άμεση επιστροφή στα επίπεδα εισαγωγών που ίσχυαν πριν από τον πόλεμο.
Η μειωμένη κινεζική ζήτηση λειτουργεί προς το παρόν ως σημαντικός παράγοντας συγκράτησης των τιμών, αντισταθμίζοντας ένα μέρος της μείωσης της προσφοράς από τον Κόλπο.
Πετρέλαιο τουλάχιστον στα 80 δολάρια
Το βασικό σενάριο της Oxford Economics προβλέπει ότι η μέση τιμή του πετρελαίου θα παραμείνει σε επίπεδα τουλάχιστον 80 δολαρίων ανά βαρέλι τα επόμενα τρίμηνα, χωρίς να αποκλείονται σημαντικά υψηλότερες τιμές.
Οι πρόσφατες εξελίξεις υποδηλώνουν ότι η επιστροφή στα προπολεμικά επίπεδα θα είναι πολύ πιο αργή και δύσκολη από ό,τι αρχικά αναμενόταν.
Ακόμη και αν δεν υπάρξει πλήρης διακοπή της ναυσιπλοΐας, η αυξημένη ασφάλιση των πλοίων, οι καθυστερήσεις, οι αλλαγές δρομολογίων και ο κίνδυνος επιθέσεων θα συνεχίσουν να προσθέτουν κόστος στην ενεργειακή αλυσίδα.
Η αγορά δεν χρειάζεται πλήρη αποκλεισμό για να διατηρήσει τις τιμές ψηλά. Αρκεί η συνεχής απειλή μιας νέας κλιμάκωσης.
Ο μεγάλος φόβος για τους Χούθι και την Ερυθρά Θάλασσα
Ένας από τους σημαντικότερους κινδύνους είναι η πιθανότητα να επαναλάβουν οι Χούθι τις επιθέσεις τους εναντίον της εμπορικής ναυσιπλοΐας στην Ερυθρά Θάλασσα.
Μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να περιορίσει ή ακόμη και να εμποδίσει τη μεταφορά σαουδαραβικού πετρελαίου από το Γιανμπού, το οποίο αποτελεί βασική εναλλακτική έξοδο για τις ενεργειακές εξαγωγές της Σαουδικής Αραβίας.
Εάν ταυτόχρονα παραμένουν περιορισμένα τα Στενά του Ορμούζ και απειλείται η Ερυθρά Θάλασσα, οι διαθέσιμες ασφαλείς διαδρομές θα μειωθούν δραματικά.
Οι πρόσφατες πυραυλικές επιθέσεις των Χούθι εναντίον της Σαουδικής Αραβίας ενισχύουν τους φόβους ότι η ένταση μπορεί να μεταφερθεί ξανά στη διεθνή ναυσιπλοΐα.
Μια νέα διαταραχή στην Ερυθρά Θάλασσα θα αποτελούσε σημαντικό σοκ για την παγκόσμια αγορά, καθώς θα επηρέαζε ταυτόχρονα τις ενεργειακές εξαγωγές, τις εμπορευματικές μεταφορές και τις αλυσίδες εφοδιασμού Ευρώπης και Ασίας.
Η παγκόσμια οικονομία μπροστά σε μακρά αβεβαιότητα
Η βασική προειδοποίηση της Oxford Economics είναι ότι η σημερινή κρίση δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως ένα προσωρινό επεισόδιο που θα ολοκληρωθεί με μία ακόμη συμφωνία κατάπαυσης του πυρός.
Οι βαθιές στρατηγικές διαφορές ΗΠΑ και Ιράν, η μάχη για τον έλεγχο των Στενών, το πυρηνικό ζήτημα και η δράση περιφερειακών ένοπλων οργανώσεων δημιουργούν τις προϋποθέσεις για μια μακρά περίοδο αβεβαιότητας.
Η παγκόσμια οικονομία θα πρέπει να προσαρμοστεί σε υψηλότερες τιμές ενέργειας, μεγαλύτερη μεταβλητότητα, επαναλαμβανόμενες διακοπές στη ναυτιλία και αυξημένο κόστος ασφάλειας.
Η κρίση μπορεί να περάσει από περιόδους προσωρινής αποκλιμάκωσης, όμως η επιστροφή σε πραγματική σταθερότητα παραμένει μακρινή. Η νέα εποχή στη Μέση Ανατολή φαίνεται ότι θα χαρακτηρίζεται από επαναλαμβανόμενες εντάσεις, εύθραυστες συμφωνίες και διαρκή οικονομική πίεση σε ολόκληρο τον κόσμο.
Πηγή: Pagenews.gr