Η άφιξη του Αντόνιο Γκουτέρες στην Κύπρο δεν αποτελεί μια ακόμη εθιμοτυπική επίσκεψη του επικεφαλής των Ηνωμένων Εθνών.
Ο Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ φθάνει στη Λευκωσία σε μια περίοδο κατά την οποία το Κυπριακό βρίσκεται ανάμεσα σε δύο εντελώς διαφορετικές προοπτικές: είτε θα επανέλθει σε μια οργανωμένη πολιτική διαδικασία με σαφή ορίζοντα είτε θα διολισθήσει ακόμη περισσότερο προς την παγίωση των τετελεσμένων της κατοχής και της διαίρεσης.
Σε ανάρτησή του μετά την άφιξή του, ο Αντόνιο Γκουτέρες επανέλαβε τη δέσμευσή του για μια «συνολική και διαρκή λύση», υπογραμμίζοντας ταυτόχρονα το όριο της διεθνούς μεσολάβησης:
«Τα Ηνωμένα Έθνη δεν μπορούν να επιβάλουν την ειρήνη. Μόνο οι Κύπριοι, μέσω των ηγετών τους, μπορούν να την οικοδομήσουν.»
Η φράση δεν αποτελεί διπλωματική κοινοτοπία. Μεταφέρει την ευθύνη στους δύο ηγέτες και σηματοδοτεί ότι ο ΟΗΕ είναι έτοιμος να διευκολύνει μια συμφωνία, όχι όμως να υποκαταστήσει την πολιτική βούληση των δύο πλευρών.
Η πρώτη επίσκεψη εν ενεργεία Γενικού Γραμματέα εδώ και 16 χρόνια
Η παρουσία του Γκουτέρες αποκτά ιδιαίτερο συμβολισμό, καθώς είναι η πρώτη επίσκεψη εν ενεργεία Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ στην Κύπρο εδώ και περίπου δεκαέξι χρόνια.
Η επιλογή του να μεταβεί ο ίδιος στο νησί δείχνει ότι η Γραμματεία του ΟΗΕ θεωρεί πως έχει δημιουργηθεί ένα περιορισμένο αλλά υπαρκτό παράθυρο ευκαιρίας. Δεν υπάρχει ακόμη συμφωνία επί της ουσίας ούτε κοινά αποδεκτό χρονοδιάγραμμα για πλήρεις διαπραγματεύσεις. Υπάρχει, όμως, μια νέα κινητικότητα, η οποία δεν υπήρχε μετά την κατάρρευση της Διάσκεψης του Κραν Μοντανά το 2017.
Η αποστολή του Γκουτέρες είναι να διαπιστώσει εάν αυτή η κινητικότητα μπορεί να μετατραπεί σε πολιτική διαδικασία ή αν παραμένει εγκλωβισμένη σε τεχνικές πρωτοβουλίες χαμηλού ρίσκου.
Το πυκνό πρόγραμμα των επαφών
Ο Γενικός Γραμματέας ξεκινά τις επαφές του με χωριστή συνάντηση με τον Πρόεδρο της Κυπριακής Δημοκρατίας Νίκο Χριστοδουλίδη. Ακολουθεί η συνάντησή του με τον Τουρκοκύπριο ηγέτη Τουφάν Ερχιουρμάν, ενώ το βράδυ οι τρεις άνδρες θα καθίσουν στο ίδιο τραπέζι σε ιδιωτικό δείπνο στην οικία του ειδικού αντιπροσώπου του ΟΗΕ στη νεκρή ζώνη.
Την Τετάρτη θα πραγματοποιηθεί η καθοριστική κοινή συνάντηση των δύο ηγετών υπό τον Γκουτέρες και θα ακολουθήσει συνέντευξη Τύπου, κατά την οποία ο επικεφαλής του ΟΗΕ αναμένεται να αποτυπώσει το πραγματικό αποτέλεσμα της επίσκεψης.
Στο πρόγραμμα περιλαμβάνονται επίσης:
- κατάθεση στεφάνου στο Μνημείο Ειρηνευτών έξω από το Λήδρα Πάλας,
- επίσκεψη στο εργαστήριο της Διερευνητικής Επιτροπής Αγνοουμένων,
- επαφές με τους διαπραγματευτές,
- συναντήσεις με τις Τεχνικές Επιτροπές,
- διάλογος με εκπροσώπους της κοινωνίας των πολιτών.
Η επιλογή των συγκεκριμένων σταθμών είναι βαθιά πολιτική. Οι ειρηνευτές συμβολίζουν τη διεθνή παρουσία στη διαιρεμένη Κύπρο, οι αγνοούμενοι το ανθρώπινο βάρος της σύγκρουσης και οι Τεχνικές Επιτροπές την ανάγκη η επαναπροσέγγιση να αποκτήσει καθημερινό, πρακτικό περιεχόμενο.
Η Ολγκίν προετοίμασε το έδαφος
Κεντρικό ρόλο στην προσπάθεια παίζει η προσωπική απεσταλμένη του Γενικού Γραμματέα, Μαρία Άνχελα Ολγκίν.
Η Κολομβιανή διπλωμάτης πραγματοποίησε επαφές με τον Νίκο Χριστοδουλίδη και τον Τουφάν Ερχιουρμάν πριν από την άφιξη του Γκουτέρες, επιχειρώντας να εντοπίσει τις πραγματικές κόκκινες γραμμές, αλλά και τα πιθανά σημεία σύγκλισης.
Η αποστολή της δεν είναι απλώς να καταγράψει τις θέσεις των δύο πλευρών. Είναι να διαπιστώσει εάν μπορεί να υπάρξει κοινή αντίληψη για:
- τη βάση λύσης,
- τη σειρά των επόμενων βημάτων,
- τα μέτρα οικοδόμησης εμπιστοσύνης,
- τη συμμετοχή των εγγυητριών δυνάμεων,
- τον ρόλο της Ευρωπαϊκής Ένωσης,
- τη μορφή μιας νέας πολυμερούς διάσκεψης.
Η παρουσία της Ολγκίν δίπλα στον Γκουτέρες επιτρέπει στον ΟΗΕ να συνδυάζει την υψηλού επιπέδου πολιτική παρέμβαση με συνεχή τεχνική και διπλωματική προετοιμασία.
Το μεγάλο ερώτημα: Υπάρχει κοινή βάση;
Το βασικό πρόβλημα στο Κυπριακό δεν είναι η έλλειψη θεμάτων προς συζήτηση. Είναι η απόσταση μεταξύ των δύο πλευρών ως προς τον τελικό προορισμό.
Η ελληνοκυπριακή πλευρά επιμένει σε επανέναρξη των συνομιλιών από το σημείο στο οποίο διακόπηκαν στο Κραν Μοντανά, στη βάση των ψηφισμάτων του Συμβουλίου Ασφαλείας και της διζωνικής, δικοινοτικής ομοσπονδίας με πολιτική ισότητα.
Η τουρκική πλευρά έχει τα προηγούμενα χρόνια προωθήσει τη λογική της «κυριαρχικής ισότητας» και των δύο κρατών, μια θέση που δεν αναγνωρίζεται από τον ΟΗΕ ούτε από την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Η άνοδος του Τουφάν Ερχιουρμάν στην ηγεσία της τουρκοκυπριακής κοινότητας έχει δημιουργήσει προσδοκίες για πιο λειτουργικό διάλογο, αλλά δεν έχει ακόμη αποδειχθεί ότι μπορεί να μεταβάλει τις στρατηγικές επιδιώξεις της Άγκυρας.
Ο Γκουτέρες πρέπει επομένως να απαντήσει σε ένα κρίσιμο ερώτημα: υπάρχει πραγματική κοινή βάση για επίσημες διαπραγματεύσεις ή μόνο προθυμία για συνομιλίες γύρω από επιμέρους ζητήματα;
Η ομοσπονδία παραμένει το μοναδικό διεθνώς αναγνωρισμένο πλαίσιο
Η θέση του ΟΗΕ παραμένει προσανατολισμένη σε μια διζωνική, δικοινοτική ομοσπονδία με πολιτική ισότητα, όπως προβλέπουν τα ψηφίσματα του Συμβουλίου Ασφαλείας.
Το ίδιο πλαίσιο στηρίζει και η Ευρωπαϊκή Ένωση, η οποία απορρίπτει τη λύση των δύο κρατών και θεωρεί ότι η επανένωση πρέπει να είναι συμβατή με το ευρωπαϊκό κεκτημένο και τις θεμελιώδεις αρχές της Ένωσης.
Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο έχει επαναλάβει τη στήριξή του στις προσπάθειες του ΟΗΕ, ενώ το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο έχει καλέσει την Τουρκία να εγκαταλείψει τη θέση περί δύο κρατών και να επιστρέψει στο συμφωνημένο πλαίσιο λύσης.
Η βάση αυτή δεν αποτελεί απλώς μια διπλωματική φόρμουλα. Καθορίζει:
- την ενότητα της κυριαρχίας,
- τη μία διεθνή προσωπικότητα,
- τη μία ιθαγένεια,
- την πολιτική ισότητα των δύο κοινοτήτων,
- τη λειτουργία μιας ομοσπονδιακής κυβέρνησης,
- την κατανομή εξουσιών στις δύο συνιστώσες πολιτείες.
Το δύσκολο σημείο βρίσκεται στον τρόπο με τον οποίο αυτές οι αρχές θα μεταφραστούν σε ένα λειτουργικό κράτος-μέλος της ΕΕ.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν μπορεί να μείνει θεατής
Από τη σκοπιά της ευρωπαϊκής πολιτικής, το Κυπριακό δεν είναι ένα περιφερειακό ζήτημα που αφορά αποκλειστικά τον ΟΗΕ, την Ελλάδα, την Τουρκία και το Ηνωμένο Βασίλειο.
Η Κυπριακή Δημοκρατία είναι κράτος-μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Οποιαδήποτε λύση θα πρέπει να είναι πλήρως συμβατή με:
- το ευρωπαϊκό κεκτημένο,
- τις τέσσερις ελευθερίες,
- το κράτος δικαίου,
- τη δημοκρατική λειτουργία,
- την προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων,
- την κοινή εξωτερική και εμπορική πολιτική της ΕΕ.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει δηλώσει ότι μια συνολική λύση μπορεί να ενισχύσει τη σταθερότητα και την ασφάλεια σε ολόκληρη την Ανατολική Μεσόγειο. Παράλληλα, διαθέτει την τεχνική και οικονομική δυνατότητα να στηρίξει την εφαρμογή μιας συμφωνίας, από την εναρμόνιση της νομοθεσίας μέχρι τη χρηματοδότηση της επανένωσης και της ανάπτυξης.
Το ευρωπαϊκό κεκτημένο είναι και εγγύηση και πρόκληση
Η εφαρμογή του ευρωπαϊκού κεκτημένου σε ολόκληρη την επανενωμένη Κύπρο αποτελεί βασικό πλεονέκτημα μιας λύσης.
Μπορεί να προσφέρει κοινό πλαίσιο δικαιωμάτων, δικαστική προστασία, οικονομική ασφάλεια και πρόσβαση στις ευρωπαϊκές πολιτικές. Ταυτόχρονα, όμως, δημιουργεί απαιτητικές νομικές και πολιτικές εξισώσεις.
Θα πρέπει να διευκρινιστούν ζητήματα όπως:
- η ελεύθερη εγκατάσταση και ιδιοκτησία,
- η αποκατάσταση ή αποζημίωση περιουσιών,
- οι προσωρινές παρεκκλίσεις από το κεκτημένο,
- η εκπροσώπηση της Κύπρου στα ευρωπαϊκά όργανα,
- η εφαρμογή της ευρωπαϊκής νομοθεσίας στην τουρκοκυπριακή συνιστώσα πολιτεία,
- η χρηματοδότηση της οικονομικής σύγκλισης.
Η ΕΕ μπορεί να μετατραπεί σε εγγυητή λειτουργικότητας, εφόσον συμμετέχει από νωρίς στη διαμόρφωση των τεχνικών παραμέτρων και όχι μόνο στην εφαρμογή μιας ήδη συμφωνημένης λύσης.
Ο ρόλος της Τουρκίας παραμένει καθοριστικός
Καμία σοβαρή διαπραγμάτευση δεν μπορεί να προχωρήσει χωρίς την ενεργό συμμετοχή της Τουρκίας.
Η Άγκυρα διατηρεί στρατιωτική παρουσία στο βόρειο τμήμα του νησιού και έχει αποφασιστικό λόγο στα ζητήματα ασφάλειας, εγγυήσεων και εδαφικών ρυθμίσεων. Παράλληλα, αντιμετωπίζει την Κύπρο ως κομβικό στοιχείο της στρατηγικής της στην Ανατολική Μεσόγειο.
Για τον λόγο αυτό, η πραγματική δοκιμασία δεν είναι μόνο αν οι δύο Κύπριοι ηγέτες μπορούν να συμφωνήσουν. Είναι αν η Τουρκία είναι διατεθειμένη:
- να αποδεχθεί επιστροφή στο ομοσπονδιακό πλαίσιο,
- να συζητήσει το μέλλον των στρατευμάτων,
- να επανεξετάσει το σύστημα εγγυήσεων,
- να δεχθεί την πλήρη εφαρμογή του ευρωπαϊκού κεκτημένου,
- να εγκαταλείψει την επιδίωξη διεθνούς αναγνώρισης χωριστού κράτους.
Ο Γκουτέρες γνωρίζει ότι χωρίς συνεννόηση με την Άγκυρα, ακόμη και η καλύτερη ατμόσφαιρα στη Λευκωσία δεν αρκεί.
Η Ελλάδα και το Ηνωμένο Βασίλειο στην επόμενη φάση
Ελλάδα, Τουρκία και Ηνωμένο Βασίλειο παραμένουν οι τρεις εγγυήτριες δυνάμεις της Κυπριακής Δημοκρατίας. Εάν η επίσκεψη Γκουτέρες οδηγήσει σε επανεκκίνηση της διαδικασίας, οι τρεις χώρες θα κληθούν να συμμετάσχουν σε επόμενο στάδιο, ιδίως στα ζητήματα ασφάλειας και εγγυήσεων.
Η Αθήνα στηρίζει λύση στη βάση των ψηφισμάτων του ΟΗΕ και επιμένει ότι η Κύπρος, ως κράτος-μέλος της ΕΕ, δεν μπορεί να παραμένει υπό ένα αναχρονιστικό καθεστώς εγγυήσεων και επεμβατικών δικαιωμάτων.
Το Λονδίνο, από την πλευρά του, διατηρεί κυρίαρχες βάσεις στο νησί και θεσμικό ρόλο στη διαδικασία, χωρίς όμως τη δυνατότητα να επιβάλει από μόνο του πολιτική διευθέτηση.
Η επόμενη πολυμερής φάση, εφόσον υπάρξει, θα πρέπει να συνδυάσει το πλαίσιο των εγγυητριών δυνάμεων με την ιδιότητα της Κύπρου ως κράτους-μέλους της Ένωσης.
Τα μέτρα οικοδόμησης εμπιστοσύνης δεν αρκούν, αλλά είναι αναγκαία
Ο ΟΗΕ έχει επενδύσει τα τελευταία χρόνια σε πρωτοβουλίες χαμηλότερης πολιτικής έντασης, με σκοπό να διατηρήσει την επαφή μεταξύ των δύο κοινοτήτων.
Μεταξύ των θεμάτων που έχουν συζητηθεί ή προωθηθεί βρίσκονται:
- νέα σημεία διέλευσης,
- συνεργασία για το περιβάλλον και την ατμοσφαιρική ρύπανση,
- ανταλλαγή πολιτιστικών αντικειμένων,
- συμμετοχή της κοινωνίας των πολιτών,
- δράσεις για τη νεολαία,
- διαχείριση μικροπλαστικών και άλλων κοινών προκλήσεων.
Οι πρωτοβουλίες αυτές δεν υποκαθιστούν τη συνολική λύση. Μπορούν, όμως, να μειώσουν την καχυποψία, να δημιουργήσουν κοινά συμφέροντα και να αποδείξουν ότι η συνεργασία είναι εφικτή.
Ο κίνδυνος είναι τα μέτρα εμπιστοσύνης να μετατραπούν σε μόνιμο υποκατάστατο της πολιτικής διαδικασίας. Να βελτιώνουν δηλαδή τη διαχείριση της διαίρεσης χωρίς να οδηγούν στην υπέρβασή της.
Το άνοιγμα νέων οδοφραγμάτων ως δοκιμή πολιτικής βούλησης
Η συμφωνία για νέα σημεία διέλευσης θεωρείται μία από τις πιο απτές δοκιμασίες της νέας ατμόσφαιρας.
Τα οδοφράγματα επηρεάζουν άμεσα την καθημερινότητα των πολιτών, την οικονομική δραστηριότητα και την επαφή μεταξύ των δύο κοινοτήτων. Η αποτυχία επίτευξης συμφωνίας ακόμη και σε αυτό το πρακτικό ζήτημα θα έστελνε αρνητικό μήνυμα για τη δυνατότητα επίλυσης πολύ δυσκολότερων κεφαλαίων.
Αντίθετα, μια συμφωνία θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί ως η πρώτη χειροπιαστή απόδειξη ότι οι δύο ηγέτες είναι ικανοί να μετατρέπουν τον διάλογο σε αποτέλεσμα.
Για τον Γκουτέρες, το ζήτημα δεν είναι μόνο πόσα μέτρα θα ανακοινωθούν, αλλά εάν θα συνοδευτούν από χρονοδιάγραμμα και μηχανισμό εφαρμογής.
Η επίσκεψη στη ΔΕΑ και το ανθρώπινο βάρος της σύγκρουσης
Η επίσκεψη του Γενικού Γραμματέα στη Διερευνητική Επιτροπή Αγνοουμένων υπενθυμίζει ότι το Κυπριακό δεν είναι μόνο μια σύγκρουση για συνταγματικές δομές, εδαφικές αναπροσαρμογές και διεθνείς εγγυήσεις.
Είναι μια ανοικτή ανθρώπινη πληγή.
Οι οικογένειες των αγνοουμένων εξακολουθούν να αναζητούν απαντήσεις δεκαετίες μετά τα γεγονότα. Το έργο της Επιτροπής αποτελεί ένα από τα ελάχιστα παραδείγματα σταθερής δικοινοτικής συνεργασίας με συγκεκριμένο και ανθρωπιστικό αποτέλεσμα.
Ο Γκουτέρες επιδιώκει να καταδείξει ότι η συμφιλίωση δεν μπορεί να οικοδομηθεί χωρίς αλήθεια, αναγνώριση του πόνου και σεβασμό στα θύματα και των δύο κοινοτήτων.
Το ιδιωτικό δείπνο μπορεί να αποδειχθεί πιο κρίσιμο από τις επίσημες συναντήσεις
Η επιλογή ενός ιδιωτικού δείπνου χωρίς την πίεση των καμερών και των δημόσιων δηλώσεων προσφέρει στον Γκουτέρες τη δυνατότητα να διαπιστώσει τις πραγματικές προθέσεις των δύο ηγετών.
Σε τέτοιες συναντήσεις μπορούν να τεθούν ερωτήματα που δύσκολα συζητούνται σε επίσημες διαπραγματεύσεις:
- Πόσο πολιτικό κόστος είναι έτοιμος να αναλάβει κάθε πλευρά;
- Ποια είναι η πραγματική επιρροή της Άγκυρας στις τουρκοκυπριακές αποφάσεις;
- Πόσο γρήγορα μπορεί να ξεκινήσει επίσημη διαδικασία;
- Υπάρχει αποδοχή των προηγούμενων συγκλίσεων;
- Μπορεί να συμφωνηθεί ένας οδικός χάρτης χωρίς προαπαιτούμενα που ακυρώνουν εξαρχής τον διάλογο;
Το δείπνο δεν θα παραγάγει απαραίτητα κοινό ανακοινωθέν. Μπορεί, όμως, να καθορίσει το περιεχόμενο της κοινής συνάντησης της Τετάρτης.
Η Λευκωσία προσέρχεται με συγκρατημένη αισιοδοξία
Η κυβέρνηση Χριστοδουλίδη εμφανίζεται συγκρατημένα αισιόδοξη, αποφεύγοντας να καλλιεργήσει υπερβολικές προσδοκίες.
Ο στόχος της ελληνοκυπριακής πλευράς είναι να εξασφαλίσει:
- σαφή επιβεβαίωση της συμφωνημένης βάσης λύσης,
- επανέναρξη ουσιαστικών συνομιλιών,
- ενεργότερη συμμετοχή της ΕΕ,
- συνέχιση των επαφών χωρίς νέες μακρές διακοπές,
- συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα για επόμενη συνάντηση.
Η Λευκωσία γνωρίζει ότι μια αποτυχία δεν θα αφήσει απλώς το Κυπριακό στάσιμο. Θα ενισχύσει τις φωνές που υποστηρίζουν ότι η ομοσπονδιακή λύση δεν είναι πλέον εφικτή και ότι η διχοτόμηση πρέπει να αντιμετωπιστεί ως μόνιμη πραγματικότητα.
Τι επιδιώκει ο Τουφάν Ερχιουρμάν
Ο Τουρκοκύπριος ηγέτης καλείται να ισορροπήσει ανάμεσα στις προσδοκίες της κοινότητάς του, στη σχέση με την Τουρκία και στις απαιτήσεις μιας διεθνούς διαδικασίας.
Για να θεωρηθεί η στάση του ουσιαστικά διαφορετική από την προηγούμενη περίοδο, θα πρέπει να δείξει ότι είναι έτοιμος να συζητήσει εντός του πλαισίου του ΟΗΕ και όχι στη βάση δύο κυρίαρχων κρατών.
Παράλληλα, αναμένεται να θέσει ζητήματα πολιτικής ισότητας, αποτελεσματικής συμμετοχής των Τουρκοκυπρίων στις ομοσπονδιακές αποφάσεις και εφαρμογής των προηγούμενων συγκλίσεων.
Η πρόκληση είναι να διατυπωθούν οι τουρκοκυπριακές ανησυχίες χωρίς να δημιουργείται ένα δυσλειτουργικό σύστημα μόνιμων βέτο, το οποίο θα μπορούσε να παραλύσει το ομοσπονδιακό κράτος.
Το Κυπριακό ως ζήτημα ευρωπαϊκής ασφάλειας
Η ΕΕ έχει πρόσθετο λόγο να επιδιώκει λύση καθώς η Ανατολική Μεσόγειος βρίσκεται στο επίκεντρο αλλεπάλληλων κρίσεων:
- πόλεμοι στη Μέση Ανατολή,
- ενεργειακός ανταγωνισμός,
- μεταναστευτικές ροές,
- ρωσική επιρροή,
- ελληνοτουρκικές εντάσεις,
- ασφάλεια θαλάσσιων οδών και υποδομών.
Μια επανενωμένη Κύπρος θα μπορούσε να λειτουργήσει ως γέφυρα μεταξύ Ευρώπης και Μέσης Ανατολής, ως κόμβος ανθρωπιστικών επιχειρήσεων και ως πυλώνας ενεργειακής και διπλωματικής σταθερότητας.
Αντίθετα, η παράταση της διαίρεσης διατηρεί μια μόνιμη εστία έντασης εντός της ίδιας της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής έχει συνδέσει την πρόοδο στο Κυπριακό με την ευρύτερη σταθερότητα της Ανατολικής Μεσογείου και του Λεβάντε, υπογραμμίζοντας ότι η λύση δεν αφορά μόνο τους Κυπρίους.
Η ενέργεια μπορεί να γίνει κίνητρο ή νέα πηγή σύγκρουσης
Οι ενεργειακοί πόροι της Ανατολικής Μεσογείου αποτελούν ακόμη μία κρίσιμη παράμετρο.
Μια λύση θα μπορούσε να δημιουργήσει κοινά οικονομικά οφέλη, να διευκολύνει περιφερειακές συνεργασίες και να επιτρέψει ασφαλέστερη αξιοποίηση των κοιτασμάτων και των υποδομών.
Χωρίς πολιτική συμφωνία, όμως, η ενέργεια μπορεί να λειτουργήσει αντίστροφα: να ενισχύσει τον ανταγωνισμό, να προκαλέσει νέες διεκδικήσεις και να συνδέσει το Κυπριακό με την ευρύτερη αντιπαράθεση Τουρκίας, Ελλάδας και Κυπριακής Δημοκρατίας για τις θαλάσσιες ζώνες.
Η ΕΕ έχει συμφέρον να εντάξει την ενεργειακή διάσταση σε ένα πλαίσιο συνεργασίας και κοινής ευημερίας, χωρίς να επιτρέψει να μετατραπεί σε μοχλό αναγνώρισης των τετελεσμένων.
Οι τρεις πιθανές εκβάσεις της επίσκεψης
1. Συμφωνία για επανέναρξη ουσιαστικών συνομιλιών
Η καλύτερη δυνατή έκβαση θα ήταν η ανακοίνωση ενός σαφούς οδικού χάρτη για επιστροφή σε επίσημες διαπραγματεύσεις, με επιβεβαίωση της βάσης λύσης και προγραμματισμό νέας πολυμερούς συνάντησης.
Θα αποτελούσε ουσιαστική διπλωματική επιτυχία για τον Γκουτέρες και θα επανέφερε το Κυπριακό στη διεθνή ατζέντα ως διαδικασία επίλυσης και όχι απλής διαχείρισης.
2. Πρόοδος μόνο σε μέτρα εμπιστοσύνης
Το πιθανότερο ενδιάμεσο σενάριο είναι μια δέσμη πρακτικών συμφωνιών και η συνέχιση των επαφών, χωρίς άμεση έναρξη πλήρων διαπραγματεύσεων.
Η εξέλιξη αυτή θα κρατούσε τη διαδικασία ζωντανή, αλλά θα άφηνε άθικτο το θεμελιώδες πρόβλημα της διαφορετικής αντίληψης για τη βάση της λύσης.
3. Νέα παράταση της στασιμότητας
Το αρνητικό σενάριο είναι να ολοκληρωθεί η επίσκεψη με γενικές διατυπώσεις, χωρίς κοινό έδαφος και χωρίς συγκεκριμένη ημερομηνία για το επόμενο βήμα.
Μια τέτοια έκβαση θα ενίσχυε τη σταδιακή παγίωση της διχοτόμησης και θα περιόριζε περαιτέρω την αξιοπιστία της διαδικασίας των Ηνωμένων Εθνών.
Ο Γκουτέρες αναζητά πολιτική παρακαταθήκη
Καθώς η θητεία του στον ΟΗΕ οδεύει προς την ολοκλήρωσή της, ο Αντόνιο Γκουτέρες γνωρίζει ότι το Κυπριακό αποτελεί μία από τις μακροβιότερες εκκρεμότητες της διεθνούς διπλωματίας.
Δεν είναι ρεαλιστικό να αναμένεται ότι μια διήμερη επίσκεψη θα λύσει μια σύγκρουση δεκαετιών. Μπορεί, όμως, να δημιουργήσει τη θεσμική και πολιτική υποδομή για μια τελευταία σοβαρή προσπάθεια υπό τη δική του ηγεσία.
Η προσωπική του εμπλοκή ανεβάζει το επίπεδο των προσδοκιών. Παράλληλα αυξάνει το κόστος μιας αποτυχίας, καθώς δύσκολα θα υπάρξει σύντομα αντίστοιχη κινητοποίηση χωρίς να έχουν προηγηθεί απτά δείγματα πολιτικής βούλησης.
Η ειρήνη δεν επιβάλλεται – αλλά ούτε μπορεί να περιμένει επ’ αόριστον
Το μήνυμα του Γενικού Γραμματέα είναι διπλό.
Από τη μία, ο ΟΗΕ δεν μπορεί να επιβάλει λύση στους Κυπρίους. Από την άλλη, ο χρόνος δεν είναι ουδέτερος. Κάθε έτος χωρίς λύση βαθαίνει την οικονομική, κοινωνική και πολιτική απόσταση μεταξύ των δύο κοινοτήτων και καθιστά δυσκολότερη την επανένωση.
Η νέα γενιά μεγαλώνει χωρίς κοινές εμπειρίες. Τα τετελεσμένα αποκτούν διάρκεια. Οι περιφερειακές ισορροπίες αλλάζουν και η ιδέα της οριστικής διχοτόμησης επιχειρεί να παρουσιαστεί ως ρεαλισμός.
Γι’ αυτό η επίσκεψη Γκουτέρες δεν κρίνεται μόνο από το εάν θα υπάρξει ένα θετικό κοινό ανακοινωθέν. Θα κριθεί από το εάν οι δύο ηγέτες θα δεχθούν να περάσουν από τη διαχείριση της διαίρεσης στη διαπραγμάτευση της επανένωσης.
Η Κύπρος βρίσκεται ξανά μπροστά σε ένα περιορισμένο παράθυρο ευκαιρίας. Ο ΟΗΕ το άνοιξε. Η Ευρωπαϊκή Ένωση μπορεί να το στηρίξει. Όμως μόνο η πολιτική βούληση στη Λευκωσία και στην Άγκυρα μπορεί να εμποδίσει να κλείσει ακόμη μία φορά.
Πηγή: pagenews.gr