Το Κυπριακό δεν επιστρέφει μόνο του – Η νέα γεωπολιτική εξίσωση πίσω από την αποστολή Γκουτέρες

Η πρώτη επίσκεψη Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ στην Κύπρο μετά από 16 χρόνια συμπίπτει με την αναδιαμόρφωση των ισορροπιών στην Ανατολική Μεσόγειο, την ενεργειακή ασφάλεια της Ευρώπης και τις νέες σχέσεις Δύσης–Τουρκίας.

Η επίσκεψη του Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ Αντόνιο Γκουτέρες στην Κύπρο δεν αποτελεί απλώς μια ακόμη διπλωματική πρωτοβουλία για την επανέναρξη των συνομιλιών στο Κυπριακό. Είναι η πρώτη παρουσία εν ενεργεία επικεφαλής των Ηνωμένων Εθνών στο νησί μετά από περισσότερο από δεκαέξι χρόνια και πραγματοποιείται σε μια περίοδο κατά την οποία η Ανατολική Μεσόγειος μετατρέπεται σε έναν από τους σημαντικότερους γεωπολιτικούς χώρους του πλανήτη.

Η αποστολή του Γκουτέρες έχει ως βασικό στόχο να διαπιστώσει εάν υπάρχουν οι πολιτικές προϋποθέσεις για την επανεκκίνηση της διαδικασίας υπό την αιγίδα του ΟΗΕ, σχεδόν μία δεκαετία μετά την κατάρρευση των διαπραγματεύσεων στο Κραν Μοντανά. Ωστόσο, πίσω από τη διπλωματική κινητικότητα βρίσκεται μια πολύ ευρύτερη στρατηγική πραγματικότητα.

Η Κύπρος ξανά στο επίκεντρο της διεθνούς στρατηγικής

Η Κύπρος δεν αντιμετωπίζεται πλέον αποκλειστικά ως ένα άλυτο πολιτικό πρόβλημα της μεταπολεμικής Ευρώπης.

Οι εξελίξεις στη Μέση Ανατολή, η αντιπαράθεση Ισραήλ–Ιράν, η ενεργειακή αναδιάταξη της Ευρωπαϊκής Ένωσης μετά τη ρήξη με τη Ρωσία και η προσπάθεια της Δύσης να διατηρήσει σταθερότητα στην Ανατολική Μεσόγειο αναβαθμίζουν τον γεωπολιτικό ρόλο της Κυπριακής Δημοκρατίας.

Η Λευκωσία βρίσκεται πλέον στο σημείο όπου συναντώνται:

• η ευρωπαϊκή ενεργειακή πολιτική,
• οι αμερικανικές στρατηγικές προτεραιότητες,
• οι σχέσεις Ευρωπαϊκής Ένωσης–Τουρκίας,
• η ασφάλεια της Ανατολικής Μεσογείου,
• και η νέα αρχιτεκτονική ασφαλείας της περιοχής.

Ο Γκουτέρες αναζητά πολιτικό έδαφος, όχι άμεση συμφωνία

Διπλωματικές πηγές εκτιμούν ότι ο Γενικός Γραμματέας δεν μεταβαίνει στην Κύπρο με την προσδοκία μιας άμεσης συμφωνίας.

Αντίθετα, επιδιώκει να διαπιστώσει εάν υπάρχει το ελάχιστο επίπεδο εμπιστοσύνης που θα επέτρεπε τη σύγκληση μιας νέας άτυπης πολυμερούς διάσκεψης με τη συμμετοχή:

• της Κυπριακής Δημοκρατίας,
• της τουρκοκυπριακής πλευράς,
• της Ελλάδας,
• της Τουρκίας,
• του Ηνωμένου Βασιλείου.

Η επίσκεψη λειτουργεί ουσιαστικά ως πολιτικό «τεστ προθέσεων» για όλες τις εμπλεκόμενες πλευρές.

Η ενέργεια αλλάζει το βάρος του Κυπριακού

Σε αντίθεση με προηγούμενες δεκαετίες, το Κυπριακό συνδέεται πλέον άμεσα με την ενεργειακή ασφάλεια της Ευρώπης.

Η Ανατολική Μεσόγειος διαθέτει σημαντικά αποθέματα φυσικού αερίου, ενώ η Ευρωπαϊκή Ένωση αναζητά εναλλακτικές πηγές προμήθειας μετά τη δραστική μείωση της εξάρτησης από το ρωσικό φυσικό αέριο.

Μια σταθερότερη Κύπρος θα μπορούσε να διευκολύνει:

• νέους ενεργειακούς διαδρόμους,
• επενδύσεις σε υποδομές φυσικού αερίου,
• διασυνδέσεις ηλεκτρικής ενέργειας,
• μεγαλύτερη συμμετοχή της Ανατολικής Μεσογείου στον ευρωπαϊκό ενεργειακό σχεδιασμό.

Η Τουρκία παραμένει ο κρίσιμος παράγοντας

Παρά τη νέα κινητικότητα, οι στρατηγικές διαφορές δεν έχουν εξαφανιστεί.

Η ελληνοκυπριακή πλευρά εξακολουθεί να υποστηρίζει τη λύση της διζωνικής, δικοινοτικής ομοσπονδίας, σύμφωνα με τα ψηφίσματα του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ.

Αντίθετα, η Άγκυρα συνεχίζει να προωθεί το μοντέλο των δύο κυρίαρχων κρατών, θέση που μέχρι σήμερα δεν έχει βρει διεθνή αποδοχή.

Η στάση της Τουρκίας θα αποτελέσει τον καθοριστικό παράγοντα για το εάν η νέα πρωτοβουλία του ΟΗΕ μπορεί να αποκτήσει ουσιαστική δυναμική.

Η ευρωπαϊκή διάσταση

Η Ευρωπαϊκή Ένωση παρακολουθεί στενά τις εξελίξεις.

Το Κυπριακό δεν αποτελεί πλέον μόνο ζήτημα εξωτερικής πολιτικής, αλλά συνδέεται με:

• τη διαχείριση των μεταναστευτικών ροών,
• την ενεργειακή διαφοροποίηση,
• την ασφάλεια των θαλάσσιων μεταφορών,
• την ευρωπαϊκή άμυνα,
• τις σχέσεις των Βρυξελλών με την Άγκυρα.

Η παρουσία της ΕΕ στις επόμενες διπλωματικές πρωτοβουλίες αναμένεται να είναι περισσότερο ενεργή από κάθε άλλη περίοδο μετά το 2017.

Η επίσκεψη του Αντόνιο Γκουτέρες αποκτά σημασία όχι επειδή αναμένεται να λύσει το Κυπριακό, αλλά επειδή αντανακλά μια βαθύτερη μεταβολή της διεθνούς στρατηγικής πραγματικότητας. Η Κύπρος επιστρέφει στον παγκόσμιο γεωπολιτικό χάρτη ως κόμβος ενεργειακής ασφάλειας, θαλάσσιων μεταφορών και περιφερειακής σταθερότητας.

Το πραγματικό ερώτημα δεν είναι μόνο αν θα επανεκκινήσουν οι συνομιλίες. Είναι εάν οι νέες γεωπολιτικές ισορροπίες μπορούν να δημιουργήσουν εκείνες τις συνθήκες που δεν υπήρχαν στις προηγούμενες αποτυχημένες προσπάθειες. Για πρώτη φορά μετά από χρόνια, το μέλλον του Κυπριακού συνδέεται λιγότερο με το παρελθόν του και περισσότερο με τη νέα αρχιτεκτονική ασφαλείας που διαμορφώνεται στην Ανατολική Μεσόγειο.

Πηγή: pagenews.gr