Σε μια επικίνδυνη διπλωματική παρτίδα γύρω από τα Στενά του Ορμούζ εξελίσσεται η αντιπαράθεση Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράν, με την Τεχεράνη να ξεκαθαρίζει ότι δεν πρόκειται να επιστρέψει στο τραπέζι των επίσημων συνομιλιών όσο θεωρεί ότι η Ουάσιγκτον παραβιάζει την ενδιάμεση συμφωνία που είχε επιτευχθεί τον Ιούνιο.
Ο Ιρανός υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί δήλωσε την Κυριακή 9 Αυγούστου ότι αυτή τη στιγμή δεν διεξάγονται συνομιλίες μεταξύ Τεχεράνης και Ουάσιγκτον.
Το διπλωματικό κανάλι, ωστόσο, δεν έχει κλείσει ολοκληρωτικά.
Σύμφωνα με τον Αραγτσί, μηνύματα εξακολουθούν να ανταλλάσσονται μέσω μεσολαβητών, γεγονός που δείχνει ότι και οι δύο πλευρές διατηρούν έναν μηχανισμό επικοινωνίας σε περίπτωση που δημιουργηθούν οι πολιτικές προϋποθέσεις για νέα διαπραγμάτευση.
Η πραγματική μάχη, όμως, διεξάγεται πλέον στο Ορμούζ.
«Πρώτα τηρήστε τη συμφωνία και μετά συζητάμε»
Η θέση της Τεχεράνης είναι ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν μπορούν να ζητούν επανέναρξη συνομιλιών χωρίς προηγουμένως να εφαρμόσουν όσα, κατά την ιρανική ερμηνεία, συμφωνήθηκαν τον Ιούνιο.
Πρόκειται για σημαντική σκλήρυνση της διαπραγματευτικής τακτικής του Ιράν.
Η κυβέρνηση του Μασούντ Πεζεσκιάν ουσιαστικά επιχειρεί να μεταφέρει το βάρος της επόμενης κίνησης στον Λευκό Οίκο:
εάν η Ουάσιγκτον θέλει διαπραγματεύσεις και ελεύθερη ναυσιπλοΐα στο Ορμούζ, πρέπει πρώτα να υπάρξουν αμερικανικές κινήσεις.
Το Ανώτατο Συμβούλιο Εθνικής Ασφάλειας του Ιράν έχει ήδη ανεβάσει πολύ ψηλότερα τον πήχη, ζητώντας μεταξύ άλλων άρση του ναυτικού αποκλεισμού και των κυρώσεων, αποδέσμευση ιρανικών κεφαλαίων, αποζημιώσεις και αλλαγές στην αμερικανική στρατιωτική παρουσία στην περιοχή.
Το μεγάλο μπέρδεμα με το Ομάν
Παράλληλα, όμως, βρίσκεται σε εξέλιξη μια δεύτερη διαπραγμάτευση.
Ιράν και Ομάν βρίσκονται κοντά στην ολοκλήρωση συμφωνίας για τη μελλοντική λειτουργία της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ.
Ο Αραγτσί επανέλαβε ότι η συμφωνία βρίσκεται στα «τελικά στάδια».
Εδώ βρίσκεται και η λεπτομέρεια που αλλάζει ολόκληρη την εικόνα:
η συμφωνία με το Μουσκάτ δεν σημαίνει αυτομάτως ότι ανοίγει το Ορμούζ.
Θα καθορίζει κυρίως τους νέους θαλάσσιους διαδρόμους και τους κανόνες που θα ισχύσουν όταν η Τεχεράνη αποφασίσει ότι πληρούνται οι υπόλοιπες προϋποθέσεις για την επαναλειτουργία της στρατηγικής θαλάσσιας αρτηρίας.
Με απλά λόγια, το Ιράν επιχειρεί πρώτα να καθορίσει πώς θα λειτουργεί το Ορμούζ και στη συνέχεια πότε θα ανοίξει.
Η Τεχεράνη κρατά δύο διαφορετικά κλειδιά
Η ιρανική στρατηγική αρχίζει έτσι να γίνεται περισσότερο ξεκάθαρη.
Το πρώτο κλειδί αφορά τη ναυσιπλοΐα.
Η συμφωνία με το Ομάν μπορεί να δημιουργήσει ένα νέο τεχνικό και επιχειρησιακό πλαίσιο για τη διέλευση των πλοίων.
Το δεύτερο –και σημαντικότερο– είναι πολιτικό.
Η πραγματική επαναλειτουργία των Στενών συνδέεται από την Τεχεράνη με τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Αυτό σημαίνει ότι ακόμη και εάν Ιράν και Ομάν ανακοινώσουν σύντομα συμφωνία, η ενεργειακή κρίση δεν τελειώνει αυτομάτως.
Γιατί το Ορμούζ είναι το ισχυρότερο χαρτί του Ιράν
Η Τεχεράνη γνωρίζει ότι διαθέτει ένα διαπραγματευτικό όπλο παγκόσμιας εμβέλειας.
Τα Στενά του Ορμούζ αποτελούν μία από τις σημαντικότερες ενεργειακές αρτηρίες του πλανήτη και οποιαδήποτε παρατεταμένη διαταραχή επηρεάζει πετρέλαιο, LNG, ναύλους, ασφάλιστρα και τελικά τον πληθωρισμό σε πολύ μεγαλύτερη γεωγραφική κλίμακα.
Αυτό εξηγεί γιατί η ιρανική ηγεσία δεν βιάζεται να εγκαταλείψει το συγκεκριμένο πλεονέκτημα.
Η κρίση έχει ήδη αναγκάσει χώρες του Κόλπου να χρησιμοποιούν εναλλακτικές υποδομές. Η Σαουδική Αραβία έχει αυξήσει τη διοχέτευση πετρελαίου προς το Γιανμπού στην Ερυθρά Θάλασσα, ενώ τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα μπορούν να χρησιμοποιούν τον αγωγό προς τη Φουτζέιρα, παρακάμπτοντας εν μέρει το Ορμούζ.
Καμία από αυτές τις λύσεις, όμως, δεν εξαφανίζει τη στρατηγική σημασία των Στενών.
Το Ιράν ανεβάζει το τίμημα
Η τελευταία κίνηση της Τεχεράνης δείχνει ότι το Ορμούζ δεν αντιμετωπίζεται πλέον μόνο ως ζήτημα θαλάσσιας ασφάλειας.
Μετατρέπεται σε μοχλό για μια πολύ ευρύτερη διαπραγμάτευση με τις ΗΠΑ.
Οι ιρανικές απαιτήσεις που δημοσιοποιήθηκαν περιλαμβάνουν:
– άρση του αμερικανικού ναυτικού αποκλεισμού,
– χαλάρωση ή άρση κυρώσεων,
– αποδέσμευση παγωμένων ιρανικών κεφαλαίων,
– αποζημιώσεις για τις πολεμικές ζημιές,
– περιορισμό της αμερικανικής στρατιωτικής πίεσης στην περιοχή.
Οι απαιτήσεις αυτές καθιστούν μια γρήγορη συνολική συμφωνία εξαιρετικά δύσκολη, καθώς αγγίζουν τον πυρήνα της αμερικανικής στρατηγικής απέναντι στο Ιράν.
Το Ομάν στον ρόλο του κρίσιμου μεσολαβητή
Το Μουσκάτ βρίσκεται ξανά στο κέντρο της διπλωματίας.
Το Ομάν διαθέτει μακρά παράδοση διαμεσολάβησης μεταξύ Ιράν και Δύσης και θεωρείται μία από τις λίγες χώρες που μπορούν να διατηρούν λειτουργικούς διαύλους τόσο με την Τεχεράνη όσο και με την Ουάσιγκτον.
Αυτή τη φορά όμως η αποστολή του είναι ακόμη δυσκολότερη.
Δεν καλείται απλώς να μεταφέρει μηνύματα.
Πρέπει να συμβάλει στη δημιουργία ενός μηχανισμού που θα επιτρέπει την ασφαλή ναυσιπλοΐα σε μια περιοχή όπου η στρατιωτική αντιπαράθεση, οι επιθέσεις εναντίον πλοίων και η αμερικανική παρουσία έχουν δημιουργήσει ένα εξαιρετικά εύφλεκτο περιβάλλον.
Οι Φρουροί της Επανάστασης σκληραίνουν τη γραμμή
Υπάρχει και μια δεύτερη διάσταση στο εσωτερικό του Ιράν.
Οι Φρουροί της Επανάστασης (IRGC) εμφανίζονται αποφασισμένοι να μη χαθεί το πλεονέκτημα που έχει δημιουργήσει η κρίση.
Η γραμμή που εκφράζεται από το ιρανικό σύστημα ασφαλείας είναι ότι το άνοιγμα του Ορμούζ δεν πρέπει να αποτελέσει μια απλή τεχνική παραχώρηση.
Πρέπει να συνοδευθεί από πραγματικό πολιτικό και στρατηγικό αντάλλαγμα.
Και αυτό εξηγεί γιατί η συμφωνία με το Ομάν δεν θεωρείται από μόνη της αρκετή για την επαναλειτουργία.
Ο Τραμπ βρίσκεται μπροστά σε δύσκολη εξίσωση
Για τον Ντόναλντ Τραμπ, το πρόβλημα είναι επίσης σύνθετο.
Μια μεγάλη υποχώρηση απέναντι στις απαιτήσεις της Τεχεράνης θα μπορούσε να παρουσιαστεί στο εσωτερικό των ΗΠΑ ως πολιτική νίκη του Ιράν.
Η συνέχιση όμως της κρίσης στο Ορμούζ διατηρεί υψηλό το γεωπολιτικό premium στις ενεργειακές αγορές και αυξάνει τον κίνδυνο νέων πληθωριστικών πιέσεων.
Και όλα αυτά συμβαίνουν ενώ οι Ηνωμένες Πολιτείες κατευθύνονται προς τις ενδιάμεσες εκλογές του Νοεμβρίου.
Η Τεχεράνη γνωρίζει αυτή την πίεση.
Και φαίνεται αποφασισμένη να την αξιοποιήσει.
Το μεγάλο παιχνίδι πίσω από το Ορμούζ
Η αντιπαράθεση δεν αφορά πλέον απλώς το αν θα περάσουν ξανά ελεύθερα τα δεξαμενόπλοια.
Αφορά το ποιος θα καθορίζει τους κανόνες ασφαλείας στον Περσικό Κόλπο μετά τον πόλεμο.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες θέλουν να διατηρήσουν την αρχή της ελεύθερης ναυσιπλοΐας και τη στρατιωτική δυνατότητα προστασίας των θαλάσσιων οδών.
Το Ιράν επιχειρεί να αποδείξει ότι καμία περιφερειακή αρχιτεκτονική ασφαλείας δεν μπορεί να λειτουργήσει χωρίς τη δική του συναίνεση.
Και το Ομάν προσπαθεί να βρει τον συμβιβασμό που θα αποτρέψει μια νέα στρατιωτική έκρηξη.
Το μήνυμα της Τεχεράνης είναι πλέον σαφές
Το Ιράν δεν κλείνει εντελώς την πόρτα στη διπλωματία.
Αφήνει τους μεσολαβητές να μεταφέρουν μηνύματα, ολοκληρώνει τις συνομιλίες με το Ομάν και διατηρεί ανοιχτό το ενδεχόμενο μιας νέας συμφωνίας.
Αλλά ταυτόχρονα ξεκαθαρίζει προς την Ουάσιγκτον:
χωρίς αμερικανικές παραχωρήσεις, ούτε επίσημες συνομιλίες ούτε πλήρης επαναλειτουργία του Ορμούζ.
Και όσο τα Στενά παραμένουν περιορισμένα, η Τεχεράνη κρατά στα χέρια της κάτι πολύ μεγαλύτερο από έναν θαλάσσιο διάδρομο.
Κρατά έναν από τους σημαντικότερους μοχλούς πίεσης πάνω στην παγκόσμια ενεργειακή οικονομία.
Πηγή: pagenews.gr